భారత వ్యవసాయ రంగానికి సంకెళ్లు?

భారతీయ రైతు చమటోడ్చి పండించే ధాన్యంతో దేశ ప్రజలందరి కడుపు నిండుతోంది కానీ, ఆ పంటను పండించే రైతు కడుపు మాత్రం ఇంకా ఎప్పటికీ నిండడం లేదు. స్వతంత్ర భారతదేశ చరిత్రలో మన వ్యవసాయ రంగం రికార్డు స్థాయి దిగుబడులను సాధించిందని పాలకులంతా మేకతోలు కప్పుకుని సంకలు గుద్దుకోవడం చాలా సులువైన విషయమే. గోధుమలు, పాలు, పండ్లు, కూరగాయలు, మత్స్య ఉత్పత్తుల దిగుబడిలో మనం ప్రపంచంలోనే అగ్రగామిగా నిలిచామని సంఖ్యలు, గణాంకాలతో కాలం వెళ్లదీస్తున్నాం. కానీ, అనుభవజ్ఞుడైన మాజీ వ్యవసాయ కార్యదర్శి సంజయ్ అగర్వాల్ ఎత్తిచూపినట్లుగా—కేవలం ఆహార భద్రతను మాత్రమే సాధించిన ‘మొదటి విప్లవం’ గతాభిమానంగా మిగిలిపోగా, గ్రామీణ సమృద్ధిని అందించాల్సిన ‘రెండవ విప్లవం’ వైపు మన ఆర్థిక వ్యవస్థ అడుగులు వేయడంలో దారుణంగా విఫలమవుతోంది.

పొలంలో రైతు విత్తనం నాటిన దగ్గర నుండి పంట కోత, సేకరణ, నిల్వ, సరుకు రవాణా, సంస్కరణ (ప్రాసెసింగ్), విపణన (మార్కెటింగ్) వరకు సాగేది ఒక సుదీర్ఘమైన ‘విలువ గొలుసు’. కానీ, మన దేశంలో ఉన్న విచారకరమైన నిజమేమిటంటే, ఈ గొలుసులో రాత్రింబవళ్లు కష్టపడే రైతుకు చివరకు చేరేది అణా పైసలు మాత్రమే; మధ్యలో ఉన్న దలారులు, వ్యాపారులు, బడా పారిశ్రామికవేత్తలే ఏమాత్రం శ్రమ లేకుండా సింహభాగం లాభాలను గడిస్తున్నారు. మన బ్యాంకులు, ఆర్థిక వ్యవస్థలు కేవలం పంట ఉత్పత్తికి పరిమితమైన అల్పకాలిక రుణాలు ఇచ్చి తమ బాధ్యత తీరిపోయిందని చేతులు దులుపుకుంటున్నాయి తప్ప, మొత్తం విలువ గొలుసును బలోపేతం చేసేలా ఆర్థికంగా ఆదుకోవడానికి పైసా కూడా విదల్చడం లేదు.

పాడి పరిశ్రమ, కోళ్ల పెంపకం, మత్స్య రంగాలు సంవత్సరం పొడవునా తిరిగే నిరంతర అమ్మకాలు, కొనుగోళ్ల నగదు చక్రంతో కాస్తో కూస్తో నిలదొక్కుకోగలుగుతున్నాయి. కానీ కేవలం రుతుపవనాలపై ఆధారపడే పంటల పరిస్థితి అత్యంత దారుణంగా ఉంది. పంట కాలం వచ్చినప్పుడు ధాన్యాగారాలు, సంస్కరణ పరిశ్రమలు ముడిసరుకు కొనుగోలు చేయడానికి శతవిధాలా ప్రయత్నిస్తాయి. ఉదాహరణకు, ఒక ఐదు వందల కోట్ల రూపాయల వ్యయంతో ఏర్పాటు చేసే సంస్కరణ పరిశ్రమకు కేవలం సరుకు కొనుగోలు, నిల్వ నిర్వహణ కోసం ఆ తర్వాతి కాలంలో మూలధనంగానే మరో ఏడు వందల నుండి ఎనిమిది వందల కోట్ల రూపాయలు అత్యవసరమవుతాయి. సరిపడా మూలధన సదుపాయం సమయానికి అందక ఎంతో సమర్థవంతమైన పరిశ్రమలు కూడా మూతపడుతుంటే, మన ప్రభుత్వాలు, బ్యాంకింగ్ యంత్రాంగం కంటికి ఏమీ కనపడనట్లు, చెవిన ఏమీ పడనట్లు నిమ్మకు నీరెత్తినట్లు వ్యవహరిస్తున్నాయి.

గత ఐదు దశాబ్దాలుగా బ్యాంకుల జాతీయకరణ, ప్రాంతీయ గ్రామీణ బ్యాంకులు, సహకార వ్యవస్థలు, రైతు అప్పుల కార్డుల వంటివి తీసుకువచ్చామని వేదికలపై గొప్పలు ఊదరగొడుతున్నారు. ఇవన్నీ కేవలం పొలంలో దిగుబడి పెంచడానికి మాత్రమే ఉపయోగపడ్డాయి తప్ప, రైతు ఆర్థిక పరిస్థితిని మార్చలేకపోయాయి. పొలం నుంచి వినియోగదారుడి పళ్లెం వరకు ప్రయాణించే ప్రతి దశలో ఆర్థిక బలాన్నిచ్చే సమగ్ర నిధుల సమకూర్పు నిర్మాణం ఇప్పటికీ గాల్లోనే తేలుతోంది. నిల్వ రశీదుల ఆధారిత రుణాలు, వ్యవసాయ మౌలిక వసతుల నిధులు వచ్చాయని ఎంత ప్రచారం చేసుకున్నా, అవన్నీ అరకొర ప్రయత్నాలుగానే మిగిలిపోయాయి తప్ప గ్రామీణ ప్రాంతాల ఆర్థిక ముఖచిత్రాన్ని ఏమాత్రం మార్చలేకపోయాయి.

ప్రపంచంలో అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు, చివరికి మన పొరుగున ఉన్న తూర్పు, ఆగ్నేయాసియా దేశాలు తమ వ్యవసాయ ఉత్పత్తులలో ముప్పై ఐదు శాతం నుండి అరవై శాతానికి పైగా సంస్కరిస్తున్నాయి (ప్రాసెసింగ్). కానీ నిరంతరం గొప్పలు చెప్పుకునే భారతదేశంలో ఈ శాతం కేవలం పది నుండి పన్నెండు శాతం వద్దే కొట్టుమిట్టాడుతోంది. ఇది మన దేశ పాలకులు, ఆర్థిక వ్యవస్థలు సిగ్గుతో తలదించుకోవాల్సిన విషయం కాదా? మన వ్యవసాయ అనుబంధ రంగాల స్థూల మూలధన జోడింపు దాదాపు నలభై ఎనిమిది లక్షల ఎనిమిది వేల కోట్ల రూపాయలుగా ఉంటే, మన బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ అందిస్తున్న సంస్థాగత రుణాలు ఇరవై లక్షల కోట్ల రూపాయలు మాత్రమేనని లెక్కలు చెబుతున్నాయి. అంటే, ఇంకా పద్నాలుగు లక్షల కోట్ల రూపాయలకు పైగా విలువ గొలుసు నిధుల సమకూర్పు అవకాశాలు వాడకం లేకుండా మూలపడి ఉన్నాయి. ఈ భారీ వ్యత్యాసాన్ని భర్తీ చేయడంలో మన బ్యాంకులు, ప్రభుత్వ ఆర్థిక సంస్థలు ఘోరంగా విఫలమవుతున్నాయి.

మన బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ ఇప్పటికీ పాతకాలపు మూస పూచీకత్తులు, భూమి కాగితాల కోసం మాత్రమే ఆరాటపడుతోంది తప్ప, పంట ఉత్పత్తుల సంస్కరణ, వ్యాపార ఆధారిత నగదు ప్రవాహ అంచనాల ప్రకారం రుణాలను ప్రోత్సహించడానికి ముందుకు రావడం లేదు. ఈ సంకుచిత ఆలోచనా ధోరణి, అధికారుల అలసత్వం మారనంత వరకు గ్రామీణ ప్రాంతాలకు భారీ స్థాయిలో వ్యాపార పెట్టుబడులు రావు, నూతన ఉపాధి అవకాశాలు అసలే రావు. కేవలం నినాదాలతో, అర్థం లేని ప్రకటనలతో గ్రామీణ ప్రాంతాలు సుభిక్షం కావు. పంట పండించే రైతు నుండి కొనుగోలుదారులు, నిల్వ నిర్వాహకులు, ఎగుమతిదారుల వరకు అందరికీ సులభంగా రుణాలు, నష్ట భయ నివారణ మార్గాలు తక్షణమే అందుబాటులోకి రావాలి. సాంప్రదాయ పద్ధతులను పూర్తిగా పక్కనపెట్టి ‘విలువ గొలుసు నిధుల సమకూర్పు’ను ఒక ఉద్యమంలా అమలు చేయకపోతే, ప్రభుత్వం కలలు కంటున్న ‘వికసిత భారత్ 2047’ నినాదం కేవలం కాగితాలకే పరిమితమై, రైతుల ఆత్మహత్యలు, గ్రామీణ పేదరికం నిరంతరం కొనసాగుతూనే ఉంటాయి.