పఠన సంస్కృతికి గ్రంథాలయాలే కేంద్రాలు

ఒకప్పుడు గ్రంథాలయాల స్థాపన కోసం ఉద్యమాలు జరిగాయి. ఊరూరా గ్రంథాలయాలు వెలిశాయి. పుస్తక పఠనమే సమాజ ప్రగతికి పునాది అని భావించిన మహనీయులు తమ జీవితాలను గ్రంథాలయ ఉద్యమాలకు అంకితం చేశారు. కానీ నేడు పరిస్థితి ఏమిటి? ప్రజల విజ్ఞానానికి నిలయాలుగా ఉండాల్సిన పౌర గ్రంథాలయాలు సిబ్బంది కొరతతో, నిధుల లేమితో, పాత పుస్తకాలతో, కనీస సౌకర్యాలు లేక అస్తవ్యస్తంగా మారుతున్నాయి. ప్రజల నుంచి గ్రంథాలయ శిస్తు వసూలు చేస్తున్నా, ఆ నిధులు గ్రంథాలయాల అభివృద్ధికి పూర్తిస్థాయిలో అందుతున్నాయా? అనే ప్రశ్న తలెత్తుతోంది.  ప్రతి సంవత్సరం నవంబర్ 14 నుంచి 20 వరకు జాతీయ గ్రంథాలయ వారోత్సవాలు నిర్వహిస్తున్నాం. ఈ ఏడాది 59వ జాతీయ గ్రంథాలయ వారోత్సవాల సందర్భంగా పుస్తకాల ప్రాధాన్యతపై ప్రసంగాలు చేయడం, పఠన సంస్కృతిని ప్రోత్సహించడం ఎంత ముఖ్యమో, ప్రజా గ్రంథాలయాల వాస్తవ పరిస్థితిని సమీక్షించడం కూడా అంతే ముఖ్యం. వేడుకలకే పరిమితం కాకుండా వాటి అభివృద్ధికి కార్యాచరణ రూపొందించాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది.

ఖాలీ  పోస్టులతో కుంటుపడుతున్న సేవలు
తెలంగాణలో పౌర గ్రంథాలయాల సిబ్బంది కొరత తీవ్ర సమస్యగా మారింది. 2025 డిసెంబరులో ప్రచురితమైన ఒక వార్తా కథనం ప్రకారం, సమాచార హక్కు చట్టం ద్వారా పొందిన వివరాల్లో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 748 పోస్టులు ఖాలీగా ఉన్నట్లు వెల్లడైంది. హైదరాబాద్‌లోనే 197 పోస్టులు ఖాలీగా ఉన్నట్లు ఆ కథనం పేర్కొంది. ఇంతటి సిబ్బంది కొరతతో గ్రంథాలయాలు సమర్థంగా పనిచేయడం ఎలా సాధ్యమవుతుంది? పుస్తకాల నిర్వహణ, పాఠకులకు సమాచారం అందించడం, నూతన పుస్తకాల ఎంపిక, పత్రికల నిర్వహణ, డిజిటల్ సేవలు వంటి పనులన్నీ సిబ్బందిపైనే ఆధారపడి ఉంటాయి. ఖాలీలను భర్తీ చేయకుండా గ్రంథాలయ సేవల నాణ్యత పెంచాలని ఆశించడం సమంజసం కాదు. అర్హత కలిగిన గ్రంథపాలకులను నియమించి, గ్రంథాలయాలను పూర్తిస్థాయి సేవా కేంద్రాలుగా తీర్చిదిద్దాలి.

పోటీ పరీక్షల పుస్తకాలు ఎక్కడ?
ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల కోసం పోటీ పడుతున్న నిరుద్యోగ యువతలో అధిక శాతం మంది పౌర గ్రంథాలయాలపైనే ఆధారపడుతున్నారు. ఖరీదైన కోచింగ్ కేంద్రాలకు వెళ్లలేని పేద, మధ్యతరగతి విద్యార్థులకు గ్రంథాలయాలే ప్రధాన ఆధారం. గతంలో పౌర గ్రంథాలయాల్లో చదువుకొని ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు సాధించిన వారు ఎందరో ఉన్నారు. వారి విజయాల వెనుక గ్రంథాలయాల పాత్రను విస్మరించలేం. కానీ నేడు అనేక గ్రంథాలయాల్లో పోటీ పరీక్షలకు అవసరమైన తాజా పుస్తకాలు, ప్రామాణిక రిఫరెన్స్ గ్రంథాలు, ఉద్యోగ సమాచార పత్రికలు, వివిధ పరీక్షల పాత ప్రశ్నపత్రాలు అందుబాటులో ఉండటం లేదు. మారుతున్న సిలబస్‌కు అనుగుణంగా పుస్తకాలను కొనుగోలు చేయడం లేదు. ఇంటర్నెట్, కంప్యూటర్లు, ఈ-పుస్తకాలు, ఆన్‌లైన్ విద్యా వనరులు కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లో అందుబాటులో లేవు. అలాంటప్పుడు నిరుద్యోగ యువత తమ లక్ష్యాలను ఎలా చేరుకోగలరు? గ్రంథాలయాలు యువతకు ఆశాదీపాలుగా నిలవాల్సిన అవసరం ఉంది.

గ్రంథాలయ సెస్ వసూలు సరే.. నిధుల విడుదల ఏది?
ప్రజల నుంచి ఆస్తిపన్నుతో పాటు గ్రంథాలయ శిస్తు  వసూలు చేస్తున్నారు. ఈ నిధులు గ్రంథాలయాల నిర్వహణ, పుస్తకాల కొనుగోలు, భవనాల అభివృద్ధి, ఇతర మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు ఉపయోగపడాలి. కానీ వసూలైన నిధులు గ్రంథాలయాలకు సకాలంలో చేరకపోవడం ప్రధాన సమస్యగా మారుతోంది. 2026 ఏప్రిల్‌లో ప్రచురితమైన ఒక వార్తా కథనం ప్రకారం, జీహెచ్ఎంసీ పాటు ఇతర పట్టణ స్థానిక సంస్థల నుంచి రావాల్సిన గ్రంథాలయ శిస్తు బకాయిలు రూ.302.49 కోట్లుగా ఉన్నాయి. ఇందులో జీహెచ్ఎంసీ వాటా సుమారు రూ.175 కోట్లు. జీహెచ్ఎంసీ ప్రతి సంవత్సరం ఆస్తిపన్నులో ఎనిమిది శాతం గ్రంథాలయ శిస్తుగా బదిలీ చేయాల్సి ఉన్నప్పటికీ, పూర్తి మొత్తాన్ని సకాలంలో చెల్లించడం లేదని ఆ కథనం పేర్కొంది. ఇది కేవలం ఆర్థిక లావాదేవీల సమస్య కాదు. ప్రజలు చెల్లించిన పన్ను ద్వారా ప్రజలకు అందాల్సిన విజ్ఞాన సేవలు నిలిచిపోవడం అనే సామాజిక సమస్య. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా అన్ని మున్సిపాలిటీలు, గ్రామపంచాయతీల నుంచి వసూలైన శిస్తు, బకాయిలు, విడుదలైన నిధులపై ప్రభుత్వం శ్వేతపత్రం విడుదల చేయాలి. సుమారు రూ.1,000 కోట్ల మేర నిధులు గ్రంథాలయాలకు అందాల్సి ఉన్నాయనే వాదనపై కూడా అధికారిక లెక్కలు వెల్లడించాలి. ఆ మొత్తం వసూళ్లకు సంబంధించినదా, బకాయిలకు సంబంధించినదా, లేక ఇతర నిధుల అంచనా మాత్రమేనా అన్నది స్పష్టం చేయాలి.

మారని లైబ్రరీల పరిస్థితి
రాజకీయంగా ప్రభుత్వాలు మారుతున్నాయి. కొత్త పథకాలు వస్తున్నాయి. ప్రజల సంక్షేమం కోసం అనేక కార్యక్రమాలు అమలవుతున్నాయి. అయితే ప్రజలకు శాశ్వత ప్రయోజనాన్ని అందించే గ్రంథాలయాల అభివృద్ధికి మాత్రం ఆశించిన ప్రాధాన్యత లభించడం లేదు. గత ప్రభుత్వాల కాలంలోనూ, ప్రస్తుత ప్రభుత్వ హయాంలోనూ పౌర గ్రంథాలయాల సమస్యలు కొనసాగుతున్నాయి.2025–26 బడ్జెట్‌కు సంబంధించిన పత్రాల్లో పౌర గ్రంథాలయాల శాఖకు ప్రత్యేక కేటాయింపులు ఉన్నప్పటికీ, వాటిని పుస్తకాల కొనుగోలు, భవనాల నిర్వహణ, సిబ్బంది నియామకం వంటి అవసరాలకు ఎంతవరకు వినియోగించారో ప్రజలకు స్పష్టంగా తెలియాలి. ప్రతి ప్రభుత్వం గ్రంథాలయాల అభివృద్ధిని తన ప్రాధాన్యతల్లో చేర్చుకోవాలి. ఖాలీ  పోస్టులను భర్తీ చేయాలి. పాత భవనాలకు మరమ్మతులు చేయాలి. కొత్త పుస్తకాలు కొనుగోలు చేయాలి. ఆధునిక డిజిటల్ సదుపాయాలు కల్పించాలి. కేవలం గ్రంథాలయ వారోత్సవాల సందర్భంగా హామీలు ఇవ్వడం కాకుండా వాటిని అమలు చేయాలి. చట్టాలున్నాయి.. అమలు ఎక్కడ? గ్రంథాలయ వ్యవస్థ అభివృద్ధికి తెలంగాణ పబ్లిక్ లైబ్రరీస్ చట్టం వంటి చట్టబద్ధమైన వ్యవస్థ ఉంది. గ్రంథాలయాల నిర్వహణ, నిధుల వినియోగం, పుస్తకాల ఎంపిక, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలకు చట్టం మార్గదర్శకత్వం కల్పిస్తోంది. అయితే చట్టాల స్ఫూర్తి క్షేత్రస్థాయిలో కనిపించాలి. గ్రంథాలయ చట్టాలను సమర్థంగా అమలు చేస్తూ ప్రజలకు నాణ్యమైన సేవలు అందించాలి.

నాటి ఉద్యమ స్ఫూర్తి అవసరం
గ్రంథాలయ సంఘాలు స్పందించాల్సిన సమయం  గతంలో గ్రంథాలయ ఉద్యమాలు సమాజంలో గొప్ప చైతన్యాన్ని తీసుకొచ్చాయి. నేడు కూడా అలాంటి ఉద్యమ స్ఫూర్తి అవసరం. గ్రంథాలయ సంఘాలు, విద్యావేత్తలు, గ్రంథపాలకులు, మేధావులు, పౌర సమాజం కలిసి ప్రభుత్వాల దృష్టికి సమస్యలను తీసుకెళ్లాలి. వసూలైన గ్రంథాలయ శిస్తు నిధుల విడుదల, ఖాలీ  పోస్టుల భర్తీ, కొత్త పుస్తకాల కొనుగోలు, డిజిటల్ సదుపాయాల కల్పన కోసం సమిష్టిగా కృషి చేయాలి. జిల్లాల వారీగా గ్రంథాలయాల పరిస్థితిపై అధ్యయనం చేసి, ప్రతి గ్రంథాలయానికి అవసరమైన పుస్తకాలు, సిబ్బంది, మౌలిక సదుపాయాల వివరాలతో నివేదిక రూపొందించాలి. నిధుల వినియోగంపై పారదర్శకత ఉండేలా నిరంతరం పర్యవేక్షించాలి. ఉచిత పథకాలతో పాటు ఉచిత విజ్ఞానం కూడా అందాలి! నేటి సమాజం సమాచార సమాజంగా మారుతోంది. సమాచారం, విజ్ఞానం, నైపుణ్యాలే వ్యక్తి అభివృద్ధికి ప్రధాన సాధనాలు. ప్రభుత్వాలు ప్రజలకు ఉచిత సంక్షేమ పథకాలు అందిస్తున్నట్లుగానే, ప్రతి పౌరుడికి నాణ్యమైన సమాచారం ఉచితంగా అందేలా పౌర గ్రంథాలయాలను అభివృద్ధి చేయాలి. గ్రామీణ విద్యార్థులు, మహిళలు, వృద్ధులు, రైతులు, నిరుద్యోగ యువత, దివ్యాంగులు ఇలా ప్రతి వర్గానికీ గ్రంథాలయాలు ఉపయోగపడాలి. వ్యవసాయ సమాచారంతో పాటు ఆరోగ్య అవగాహన, ఉద్యోగ సమాచారం, విద్యా వనరులు, ప్రభుత్వ పథకాల వివరాలు అందించే విజ్ఞాన కేంద్రాలుగా తీర్చిదిద్దాలి. సంప్రదాయ పుస్తకాలతో పాటు ఈ-పుస్తకాలు, డిజిటల్ గ్రంథాలయాలు, ఇంటర్నెట్, ఆన్‌లైన్ విద్యా వనరులను అందుబాటులోకి తీసుకురావాలి.

లైబ్రరీలను కాపాడితేనే భవిష్యత్తుకు భరోసా
గ్రంథాలయాలను కాపాడితేనే యువత భవిష్యత్తుకు భరోసా! 59వ జాతీయ గ్రంథాలయ వారోత్సవాల సందర్భంగా మనం ఆత్మపరిశీలన చేసుకోవాలి. గ్రంథాలయాలు కేవలం పుస్తకాలు భద్రపరిచే భవనాలు కావు. అవి పేద విద్యార్థుల ఆశలు, నిరుద్యోగ యువత కలలు, సమాజ విజ్ఞాన వికాసానికి పునాదులు. ఒక పేద విద్యార్థి గ్రంథాలయంలో చదువుకొని ప్రభుత్వ ఉద్యోగం సాధిస్తే అది ఒక వ్యక్తి విజయం మాత్రమే కాదు.. ఒక కుటుంబ భవిష్యత్తును మార్చే విజయం. గ్రంథాలయాలకు నిధులు కేటాయించడం ఖర్చు కాదు.. భవిష్యత్తు తరాలపై చేసే పెట్టుబడి. పుస్తకాలు కొనడం వ్యయం కాదు.. విజ్ఞానాన్ని పెంచే కార్యం. సిబ్బందిని నియమించడం భారం కాదు.. ప్రజలకు సేవలు అందించే బాధ్యత. ఒకప్పుడు గ్రంథాలయాల స్థాపన కోసం ఉద్యమాలు చేశాం. ఇప్పుడు వాటి మనుగడ కోసం మరో ఉద్యమం అవసరమైంది. ప్రభుత్వాలు, అధికారులు, గ్రంథాలయ సంఘాలు, ప్రజలు సమిష్టిగా ముందుకు రావాలి. గ్రంథాలయ వారోత్సవాలు కేవలం వేడుకలుగా మిగిలిపోకూడదు. అవి పౌర గ్రంథాలయాల పునరుజ్జీవనానికి నాంది కావాలి. గ్రంథాలయాలు బలపడితేనే పఠన సంస్కృతి పెరుగుతుంది. పఠన సంస్కృతి పెరిగితేనే విజ్ఞాన సమాజం నిర్మితమవుతుంది. విజ్ఞాన సమాజమే దేశ అభివృద్ధికి నిజమైన పునాది!