కొనసాగుతున్న పార్లమెంట్ ఉభయ సభల వర్షాకాల సమావేశాల నిర్వహణ పాలకపక్షం ఎన్ డీ ఏ ను ఆత్మరక్షణ లో పడేస్తున్నది. లోక్ సభ స్పీకర్ ఏకపక్ష వైఖరి ..దేశ ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ …హోమ్ మంత్రి అమిత్ షా సమావేశాలకు హాజరు కాకుండా ముఖం చాటేయడం తీవ్ర విమర్శలకు దారి తీస్తున్నది . సీనియర్ సభ్యుడు ..రాజ్యసభ లో కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకుడు మల్లికార్జున్ ఖర్గే అడిగిన ప్రశ్నలకు పార్లమెంట్ వ్యవహారాల మంత్రి కిరణ్ రిజ్జు అభ్యంతరం తెలిపిన తీరు సమంజసంగా లేదు. ” ఏం మాట్లాడాలో మీరు చెప్పండి ..” అని ఖర్గే రిజ్జు పై విరుచుకు పడడం ..ఆఖరుకు రాజ్యసభ చైర్మన్ సీ పీ రాధా క్రిషన్ మంత్రి రిజ్జు కు ప్రతిపక్ష సభ్యుల డిమాండ్ ను హోమ్ మంత్రి అమిత్ షా కు తెలియజేయాలని సూచించడం గమనార్హం
ప్రజాస్వామ్యంలో పార్లమెంటు కేవలం చట్టాలు చేసే వేదిక కాదు. దేశ ప్రజల తరఫున ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించే అత్యున్నత ప్రజాస్వామ్య వేదిక. ప్రభుత్వం తీసుకునే నిర్ణయాలు, పాలనా వైఫల్యాలు, ప్రజలను ప్రభావితం చేసే పరిణామాలపై పాలకులను నిలదీయడానికి ప్రతిపక్షాలకు రాజ్యాంగ వ్యవస్థ కల్పించిన అవకాశం. అలాంటి పార్లమెంటు సమావేశాలు జరుగుతున్న సమయంలో దేశాన్ని కుదిపేసిన విద్యార్థుల ఆందోళనలు, వారిపై జరిగిన దాష్టీకం గురించి ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ, కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షా సభకు వొచ్చి వివరణ ఇవ్వాలని ప్రతిపక్షాలు కోరడంలో అసహజమైనదేమీ లేదు. నిజానికి ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రతిపక్షాల కనీస బాధ్యత..
జూలై 20న ప్రారంభమైన పార్లమెంటు వర్షాకాల సమావేశాలు దేశం ఎదుర్కొంటున్న అనేక కీలక సమస్యలపై అర్థవంతమైన చర్చకు వేదిక కావాల్సింది. కానీ విద్యార్థుల ఆందోళనలు, వారిపై పోలీసుల చర్యలు, విద్యా వ్యవస్థలో నెలకొన్న సంక్షోభంపై సమాధానాలు కోరుతున్న ప్రతిపక్షాలకు ప్రభుత్వం నుంచి సంతృప్తికరమైన స్పందన లభించకపోవడంతో సభా కార్యక్రమాలు సజావుగా సాగని పరిస్థితి ఏర్పడింది.
ఇక్కడ ఒక ప్రాథమిక ప్రశ్న తలెత్తుతుంది. ప్రధానమంత్రి, హోంమంత్రి పార్లమెంటుకు కాకపోతే మరెక్కడ జవాబు చెబుతారు?
దేశంలో విద్యార్థులు వీధుల్లోకి రావడం చిన్న విషయం కాదు. యువతలో అసంతృప్తి ఒక్క రోజులో పుట్టదు. పరీక్షల నిర్వహణలో లోపాలు, ప్రశ్నపత్రాల లీకేజీలు, నియామకాలలో ఆలస్యం , నిరుద్యోగం, విద్యా వ్యయం పెరుగుదల, ప్రైవేటు విద్యాసంస్థల ఫీజులపై నియంత్రణ కొరవడటం వంటి అనేక సమస్యలు సంవత్సరాలుగా పేరుకుపోతున్నయ్ . వీటిపై ప్రశ్నించే విద్యార్థుల గొంతును వినడానికి బదులు బలప్రయోగంతో అణచివేయాలనే ప్రయత్నం జరిగిందనే ఆరోపణలు వొచ్చినప్పుడు ప్రభుత్వం మరింత బాధ్యతాయుతంగా వ్యవహరించాలి.
విద్యార్థులపై జరిగిన దాష్టీకానికి ఎవరు బాధ్యులు? పరిస్థితి అంతవరకు ఎందుకు వెళ్లింది? పోలీసు చర్యలకు ఎవరి ఆదేశాలు ఉన్నాయి? విద్యార్థుల డిమాండ్ల పరిష్కారానికి ప్రభుత్వం ఏం చేసింది? భవిష్యత్తులో ఇటువంటి పరిస్థితులు పునరావృతం కాకుండా ఎలాంటి చర్యలు తీసుకుంటుంది? — ఇవన్నీ ప్రతిపక్షాల ప్రశ్నలు మాత్రమే కావు. దేశ ప్రజలకు తెలుసుకునే హక్కున్న ప్రశ్నలు. ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పాల్సిన బాధ్యత నుంచి ప్రభుత్వం తప్పించుకోకూడదు.
ఈ మొత్తం వ్యవహారంలో మరో ఆందోళనకరమైన అంశం సభాధ్యక్షుడి పాత్రపై ప్రతిపక్షాల నుంచి వ్యక్తమవుతున్న అభ్యంతరాలు. పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యంలో స్పీకర్ స్థానం అత్యంత గౌరవప్రదమైనది. ఒకసారి ఆ స్థానంలో కూర్చున్న తరువాత ఆయన పాలకపక్షానికి చెందిన వ్యక్తిగా కాకుండా మొత్తం సభకు సంరక్షకుడిగా వ్యవహరించాలన్నదే పార్లమెంటరీ సంప్రదాయం. ప్రభుత్వానికి ఎంత సంఖ్యాబలం ఉన్నా, ప్రతిపక్షానికి తన వాదన వినిపించే అవకాశం కల్పించడం స్పీకర్ బాధ్యత. ముఖ్యంగా దేశవ్యాప్తంగా చర్చకు దారితీసిన విద్యార్థుల సమస్యపై ప్రతిపక్షాలు చర్చ కోరుతున్నప్పుడు, వాటికి తగిన సమయం కేటాయించడం, సంబంధిత మంత్రుల నుంచి సమాధానాలు రాబట్టడం, సభలో భిన్నాభిప్రాయాలకు సమాన అవకాశం కల్పించడం సభాధ్యక్షుడి నిష్పాక్షికతకు పరీక్ష.
కానీ ప్రతిపక్షాల గొంతును నియంత్రించడంలో చూపుతున్న కఠినత్వం, ప్రభుత్వాన్ని సమాధానం చెప్పించే విషయంలో కనిపించకపోతే సహజంగానే స్పీకర్ నిష్పాక్షికతపై ప్రశ్నలు తలెత్తుతాయి. అధికారపక్ష సభ్యులకు ఒక ప్రమాణం, ప్రతిపక్ష సభ్యులకు మరో ప్రమాణం అమలవుతుందన్న భావన ఏర్పడటం పార్లమెంటు ప్రతిష్ఠకు మంచిది కాదు.
స్పీకర్ స్థానం ప్రభుత్వానికి రక్షణ కవచం కాకూడదు; సభలో ప్రతి సభ్యుడి హక్కులకు రక్షణ కవచంగా ఉండాలి. ప్రతిపక్ష సభ్యుల మైక్ నిలిపివేయడం, వారి నిరసనలను మాత్రమే సభా అంతరాయంగా చూడటం, వారు లేవనెత్తే కీలక అంశాలపై చర్చకు తగిన అవకాశం ఇవ్వడం లేదన్న ఆరోపణలు వొచ్చినప్పుడు వాటిని తేలిగ్గా కొట్టిపారేయకూడదు. ఎందుకంటే ప్రతిపక్షం మాట్లాడే హక్కును పరిరక్షించడం అంటే కేవలం కొందరు ఎంపీల హక్కును కాపాడటం కాదు; వారు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న కోట్లాది మంది ప్రజల గొంతుకు అవకాశం ఇవ్వడం.
సభలో క్రమశిక్షణను కాపాడటం స్పీకర్ బాధ్యతే. కానీ క్రమశిక్షణ పేరుతో అసమ్మతిని అణచివేయడం, పాలకపక్షానికి రాజకీయ సౌలభ్యం కల్పించడం మధ్య చాలా స్పష్టమైన రేఖ ఉంది. ఆ రేఖ చెరిగిపోయిందనే అభిప్రాయం ప్రజల్లో ఏర్పడితే నష్టం ఒక వ్యక్తికో, ఒక పదవికో పరిమితం కాదు; పార్లమెంటరీ వ్యవస్థ విశ్వసనీయతకే నష్టం జరుగుతుంది.
‘‘ప్రతిపక్షాలు సభను నడవనివ్వడం లేదు’’ అనే ఒక్క ఆరోపణతో ప్రభుత్వం తన బాధ్యతను నుంచి తప్పించుకోలేదు . ప్రతిపక్షాలు కోరుతున్న చర్చకు అవకాశం కల్పించి, సంబంధిత మంత్రులు సమాధానం చెప్పినప్పుడే ఆ విమర్శకు నైతిక బలం వొస్తుంది.ప్రభుత్వానికి పార్లమెంటులో సంఖ్యాబలం ఉండవొచ్చు. కానీ సంఖ్యాబలం జవాబుదారీతనానికి ప్రత్యామ్నాయం కాదు. మెజారిటీ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసే హక్కును ఇస్తుంది; ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పకుండా తప్పించుకునే హక్కును ఇవ్వదు.
ఇంకా ముఖ్యంగా విద్యార్థుల విషయంలో ప్రభుత్వాలు అత్యంత సంయమనంతో వ్యవహరించాలి. విద్యార్థుల చేతిలో సాధారణంగా ఉండేవి ప్రశ్నలు, ప్లకార్డులు, నినాదాలు. ఆ ప్రశ్నలకు పోలీసు బలంతో సమాధానం చెప్పడం ఏ ప్రజాస్వామ్యానికీ గర్వకారణం కాదు. వారి సమస్యలను వినకుండా, ప్రతి నిరసనను శాంతిభద్రతల సమస్యగా మాత్రమే చిత్రీకరించడం యువతను ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థకు మరింత దూరం చేసే ప్రమాదం ఉంది.
ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ దేశ యువత గురించి తరచూ మాట్లాడుతుంటారు. భారత్ భవిష్యత్తు యువత చేతుల్లో ఉందని చెబుతుంటారు. అదే యువత వీధుల్లోకి వొచ్చి ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నిస్తున్న సమయంలో వారి ఆవేదనను వినడం, వారి సందేహాలకు పార్లమెంటు వేదికగా సమాధానం చెప్పడం మరింత అవసరం. ప్రధానమంత్రి, హోంమంత్రి సభకు వొచ్చి ప్రతిపక్షాల ప్రశ్నలను ఎదుర్కోవాలి. విద్యార్థులపై జరిగిన ఘటనలపై వాస్తవాలను దేశం ముందు ఉంచాలి. అదే సమయంలో సభాధ్యక్షుడు పాలకపక్షం–ప్రతిపక్షం అనే తేడా లేకుండా చర్చకు అవకాశం కల్పించి తన కుర్చీ నిష్పాక్షికతను నిలబెట్టాలి.
ప్రజాస్వామ్యంలో అధికారానికి అసలు పరీక్ష ఎన్నికల్లో గెలవడం మాత్రమే కాదు; అధికారంలో ఉన్నప్పుడు ప్రశ్నలకు జవాబు చెప్పగలగడం కూడా. పార్లమెంటుకు పాలకులు ముఖం చాటేయడం, ప్రతిపక్షాల గొంతుకు సభలో అవకాశం తగ్గిపోవడం రెండూ ఒకేసారి జరిగితే పార్లమెంటు తన అసలు అర్థాన్నే కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది. ప్రశ్నలను అణచివేయవొచ్చు; కానీ ప్రశ్నలకు కారణమైన అసంతృప్తిని అణచివేయలేరు.
