“అభివృద్ధి పేరుతో ప్రజల భూములు, సహజ వనరులు, ప్రభుత్వ ఆస్తులు, ప్రజాధనం వినియోగించేటప్పుడు ప్రజా ప్రయోజనం ఎక్కడ ప్రారంభమవుతుంది, రాజకీయ ప్రయోజనం ఎక్కడ ముగుస్తుంది? ఇది అడగడం అభివృద్ధికి వ్యతిరేకత కాదు. అసలు అభివృద్ధిని కాపాడే ప్రశ్న. తెలంగాణ ఏర్పడిన చరిత్రను మరచిపోయి, మళ్లీ అదే పాత కేంద్రీకృత నిర్ణయ విధానాన్ని కొనసాగిస్తే రాష్ట్రం ఏర్పడిన ప్రయోజనం ఏమిటి? హైదరాబాద్‌ను అభివృద్ధి చేస్తున్నామని చెప్పి జిల్లాల మధ్య అంతరాలు పెరిగితే దానిని సమగ్ర అభివృద్ధి అంటామా? కొన్ని ప్రాంతాల్లో భారీ ప్రాజెక్టులు పెడుతూ, మరికొన్ని ప్రాంతాలను శాశ్వతంగా వెనుకబడినవిగా వదిలేస్తే ప్రాంతీయ న్యాయం ఎక్కడ?”
70 వ భాగం
102 సంవత్సరాల తరువాత యం. యస్ ఆచార్యగారు రాసి ఉంటే..
నలభై అయిదేళ్లు గడిచాయి. రాష్ట్రం విడిపోయింది. తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడింది. అప్పట్లో తెలంగాణ వెనుకబాటుతనాన్ని తొలగించడానికి కావాలని చెప్పిన ప్రత్యేక వ్యవస్థల అవసరం లేదని భావించినవారికి చరిత్ర సమాధానం చెప్పింది. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడటానికి ప్రాంతీయ అసమానతలు కూడా ఒక ప్రధాన కారణం. “అభివృద్ధి” అనే పదం నినాదంగా కాదు, ప్రాంతీయ న్యాయం సాధించే సాధనంగా ఉండాలని తెలంగాణ ఉద్యమం బలంగా చెప్పింది. కానీ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత ప్రశ్న మారిపోయింది.తెలంగాణను ఎవరు అభివృద్ధి చేస్తున్నారు? ఎవరికి అభివృద్ధి జరుగుతున్నది? ఏ ప్రాంతానికి ఎంత ఖర్చు అవుతున్నది? ఆ ఖర్చుకు ప్రజల ముందు ఎవరు జవాబుదారీ?
ఇవే ప్రశ్నలు ఇప్పుడు మళ్లీ నిలుస్తున్నాయి. అభివృద్ధి అంటే కొన్ని భారీ భవనాలు, రహదారులు, ఫ్లైఓవర్లు,
తెలంగాణ ఏర్పడినప్పుడు ప్రజలు ఒక రాష్ట్ర సరిహద్దును మాత్రమే మార్చాలని కోరుకోలేదు. పరిపాలనా స్వరూపం మారాలని, వనరుల వినియోగంలో న్యాయం రావాలని, ఉద్యోగాల్లో అవకాశాలు పెరగాలని, సాగునీరు మరియు విద్యకు ప్రాధాన్యం రావాలని, హైదరాబాద్‌తో పాటు జిల్లాలు కూడా అభివృద్ధి చెందాలని కోరుకున్నారు. రాష్ట్రం ఏర్పడింది. కానీరాష్ట్రం మారడం ఒక్కటే సరిపోదు; పాలనా పద్ధతి కూడా మారాలి.
ఇక్కడే నేటి రాజకీయాలపై ప్రశ్న మొదలవుతుంది.
ఒకవైపు తెలంగాణలో అధికారంలో ఉన్న కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం అభివృద్ధి, సంక్షేమం, పెట్టుబడు
కానీ అభివృద్ధి పేరుతో ప్రజల భూములు, సహజ వనరులు, ప్రభుత్వ ఆస్తులు, ప్రజాధనం వినియోగించేటప్పుడు ప్రజా ప్రయోజనం ఎక్కడ ప్రారంభమవుతుంది, రాజకీయ ప్రయోజనం ఎక్కడ ముగుస్తుంది? ఇది అడగడం అభివృద్ధికి వ్యతిరేకత కాదు. అసలు అభివృద్ధిని కాపాడే ప్రశ్న. తెలంగాణ ఏర్పడిన చరిత్రను మరచిపోయి, మళ్లీ అదే పాత కేంద్రీకృత నిర్ణయ విధానాన్ని కొనసాగిస్తే రాష్ట్రం ఏర్పడిన ప్రయోజనం ఏమిటి? హైదరాబాద్‌ను అభివృద్ధి చేస్తున్నామని చెప్పి జిల్లాల మధ్య అంతరాలు పెరిగితే దానిని సమగ్ర అభివృద్ధి అంటామా? కొన్ని ప్రాంతాల్లో భారీ ప్రాజెక్టులు పెడుతూ, మరికొన్ని ప్రాంతాలను శాశ్వతంగా వెనుకబడినవిగా వదిలేస్తే ప్రాంతీయ న్యాయం ఎక్కడ?
ఇంకా ఒక ప్రమాదకరమైన రాజకీయ పద్ధతి కనిపిస్తుంది. ఒక ప్రభుత్వం చేసిన తప్పును మరో ప్రభుత్వం చూపిస్తుంది; కానీ తాను అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత అదే పద్ధతిని మరొక పేరుతో కొనసాగిస్తుంది. ప్రజలు మాత్రం ప్రభుత్వాలు మారుతున్నాయని చూస్తారు; పాలనా స్వభావం మాత్రం మారకపోవచ్చు. ఆచార్యగారు 1981లో ప్రాంతీయ అభివృద్ధి మండళ్ల గురించి రాస్తూ చెప్పిన సారాంశం ఇదే: ఒక సంస్థ తన లక్ష్యాన్ని సాధించలేదని చెప్పి దానిని నిర్వీర్యం చేయడం సులభం. కానీఆ లక్ష్యం ఎందుకు ఏర్పడిందో మరచిపోవడం ప్రమాదకరం.
ఇదే సూత్రం నేటి తెలంగాణకు వర్తిస్తుంది.
తెలంగాణ రాష్ట్రం ఎందుకు ఏర్పడింది? కేవలం ఒక కొత్త ముఖ్యమంత్రి, కొత్త మంత్రివర్గం, కొత్త సచివాలయం కోసం కాదు. దశాబ్దాలుగా పేరుకుపోయిన ప్రాంతీయ అసమానతలకు రాజకీయ పరిష్కారం కోసం. వనరులపై ప్రజాస్వామ్య నియంత్రణ కోసం. ఉద్యోగాలు, నీరు, నిధులు, విద్య
ఇదే సమయంలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో సంబంధం ఉన్న మరో రాజకీయ వాస్తవాన్ని కూడా చూడాలి. రెండు రాష్ట్రాలు విడిపోయినా, వాటి మధ్య నీరు, విద్యుత్తు, ఉద్యోగాలు, ఆ
ఇక్కడే ప్రజాస్వామ్య పర్యవేక్షణ అవసరం.
ప్రభుత్వాలు పరస్పరం మాట్లాడుకోవచ్చు; కానీ అసెంబ్లీలు ప్రశ్నించాలి. ప్రతిపక్షాలు పరిశీలించాలి. మీడియా బయటపెట్టాలి. ప్రజలు తెలుసుకోవాలి. 1981లో ఆచార్యగారు నిధుల లెక్కలు వేసి చూపించారు. కేంద్రం ఎంత ఇచ్చింది? తెలంగాణకు ఎంత? రాయలసీమకు ఎంత? ఆంధ్రకు ఎంత? రాష్ట్ర ప్రణాళికలో ఎంత మిగిలింది? వెనుకబడిన ప్రాంతాలకు ఎంత కేటాయించారు? అని సంఖ్యలతో ప్రశ్నించారు. ఆ కాలపు సంపాదకీయంలో ఉన్న అసలు బలం ఇదే. నేటి జర్నలిజం కూడా అదే చేయాలి. ప్రకటన ఎంత? ఖర్చు ఎంత? లబ్ధిదారులు ఎవరు? భూమి ఎవరిది? నిధులు ఎక్కడి నుంచి? అప్పు ఎంత? భవిష్యత్తు భారం ఎంత? లాభం ఎవరికి? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం లేకుండా “అభివృద్ధి” అనే పదాన్ని పలుకుతూ పోవడం ప్రజాస్వామ్యానికి సేవ కాదు.
తెలంగాణ ఉద్యమం వెనుక ఉన్న బాధను రాజకీయ నినాదంగా మాత్రమే ఉపయోగించుకుని, అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత అదే అసమానతలను కొత్త రూపంలో కొనసాగిస్తే చరిత్ర క్షమించదు. అలాగే ఆంధ్రప్రదేశ్ అభివృద్ధి పేరుతో తీసుకునే ప్రతి నిర్ణయాన్ని తెలంగాణ వ్యతిరేకతగా చూడటం కూడా సరైనది కాదు. రెండు రాష్ట్రాలకూ అభివృద్ధి కావాలి. కానీ అభివృద్ధి న్యాయబద్ధంగా, పారదర్శకంగా, ప్ర
“రాష్ట్రం మారింది. పేర్లు మారాయి. ముఖ్యమంత్రులు మారారు. కానీ పాలనా పద్ధతి మారిందా?”
ఇంకా ఒక ప్రశ్న తప్పకుండా వేసేవారు: “తెలంగాణ కోసం ఏర్పడిన ప్రత్యేక రాష్ట్రం, తెలంగాణ ప్రజల కోసం ఏర్పడిందా? లేక తెలంగాణ పేరుతో మరో కొత్త అధికార కేంద్రీకరణ కోసం ఏర్పడిందా?” ఇది కాంగ్రెస్‌కు మాత్రమే కాదు. ఏ పార్టీ అధికారంలో ఉన్నా వర్తించే ప్రశ్న. ఎందుకంటే తెలంగాణ అనేది ఒక పార్టీ సొత్తు కాదు. తెలంగాణ ప్రజల ఆకాంక్షల ఫలితం. అదే విధంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ కూడా ఏ ఒక్క పార్టీకి చెందినది కాదు. రెండు రాష్ట్రాల ప్రజల భవిష్యత్తు వారి ప్రభుత్వాల రాజకీయ స్నేహాలకంటే గొప్పది. ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రభుత్వం అభివృద్ధి చేయాలి. ప్రతిపక్షం ప్రశ్నించాలి. మీడియా పరిశీలించాలి. పౌర సమాజం లెక్కలు అడగాలి. ప్రజలు తీర్పు చెప్పాలి. నిధులు లేవని చెప్పి సంస్థలను చంపడం ఎంత తప్పో, నిధులు ఉన్నాయని చెప్పి ప్రజా ప్రయోజనాన్ని పక్కన పెట్టడం కూడా అంతే తప్పు.
ప్రాంతీయ అసమానతలు తొలగిపోయే వరకు ప్రత్యేక దృష్టి అవసరం. పేదరికం తగ్గే వరకు సంక్షేమం అవసరం. విద్యా, ఉద్యోగ అవకాశాలలో వెనుకబడిన వర్గాలకు న్యాయం జరిగే వరకు ప్రత్యేక చర్యలు అవసరం. ఈ అవసరాలన్నీ తీరకముందే “ఇక అంతా అభివృద్ధే” అని ప్రకటించడం పాలకుల సంతృప్తి కావచ్చు; ప్రజల వాస్తవం కాదు. 1981లో ఆచార్యగారు రాసిన మాటల సారాన్ని నేడు ఒక్క వాక్యంలో చెప్పాలంటే: ప్రజల కోసం ఏర్పడిన వ్యవస్థను నిర్వీర్యం చేయకండి; దాని లక్ష్యాన్ని సాధించండి. అభివృద్ధి పేరుతో ప్రజలను మళ్లీ వెనుకకు నెట్టకండి. తెలంగాణ కోసం పోరాడి రాష్ట్రాన్ని సాధించిన తరానికి, తెలంగాణ రాష్ట్రంలో అభివృద్ధి పేరుతో కొత్త అసమానతలు ఏర్పడకుండా చూడాల్సిన బాధ్యత నేటి తరానికి ఉంది. లేకపోతే చరిత్ర మళ్లీ అదే ప్రశ్న అడుగుతుంది:
“ప్రత్యేక రాష్ట్రం వచ్చింది! మరి మనం నచ్చిన తెలంగాణ వచ్చిందా?” వస్తుందా?
