బతుకమ్మ: తెలంగాణ అస్తిత్వానికి పూల అభిషేకం

బతుకమ్మ తెలంగాణ సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, మహిళల ఆత్మీయత, ప్రకృతి ఆరాధనను ప్రతిబింబించే విశిష్టమైన పూల పండుగ. ప్రతి ఏడాది భాద్రపద మాసం చివర్లో మహాలయ అమావాస్య నుంచి తొమ్మిది రోజులపాటు ఈ వేడుకలు జరుగుతాయి. దుర్గాష్టమి నాడు సద్దుల బతుకమ్మతో పండుగ ముగుస్తుంది. గౌరీదేవిని పూల రూపంలో కొలుస్తూ జరుపుకునే ఈ పండుగ తెలంగాణ ప్రజల సాంస్కృతిక అస్తిత్వంలో అంతర్భాగంగా నిలిచింది. 2014లో తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడిన తర్వాత బతుకమ్మ రాష్ట్ర పండుగగా మరింత ప్రాచుర్యం పొందింది.2025 సెప్టెంబరు 29న హైదరాబాద్‌లోని సరూర్‌నగర్‌ స్టేడియంలో నిర్వహించిన బతుకమ్మ కార్నివాల్‌ అంతర్జాతీయంగా ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది. సుమారు 10 వేల మంది మహిళలు ఒకే వేదికపై పాల్గొన్న ఈ వేడుక అతిపెద్ద జానపద నృత్య కార్యక్రమంగా గిన్నిస్‌ వరల్డ్‌ రికార్డ్స్‌లో చోటు దక్కించుకుంది. అదే కార్యక్రమంలో 63 అడుగుల ఎత్తు, 11 అడుగుల వెడల్పుతో, సుమారు ఏడు టన్నుల పూలతో రూపొందించిన భారీ బతుకమ్మ కూడా మరో రికార్డును సొంతం చేసుకుంది.

పూలతో పేర్చిన ప్రకృతి వైభవం
బతుకమ్మ పండుగ వర్షాకాలం ముగిసి, శీతాకాలం ఆరంభమయ్యే సమయంలో వస్తుంది. వర్షాలతో చెరువులు నిండగా, ప్రకృతి రంగురంగుల పూలతో కళకళలాడుతుంది. తంగేడు, గునుగు, బంతి, చామంతి, నందివర్ధనం, గుమ్మడి పూలతో బతుకమ్మను అందంగా పేర్చుతారు. పూలను వరుసలుగా, రంగుల సమన్వయంతో శంఖాకారంలో అమర్చి, పైభాగంలో పసుపుతో చేసిన గౌరమ్మను ప్రతిష్ఠిస్తారు.సాయంత్రం మహిళలు, బాలికలు సంప్రదాయ దుస్తులు ధరించి బతుకమ్మల చుట్టూ వలయాకారంగా తిరుగుతూ చప్పట్లు కొడతారు. ఒకరు పాట మొదలుపెడితే మిగిలినవారు గొంతు కలుపుతారు. ఈ జానపద గీతాల్లో భక్తి, ప్రేమ, స్నేహం, కుటుంబ బంధాలు, పుట్టింటి అనుబంధం, మహిళల కష్టసుఖాలు ప్రతిఫలిస్తాయి. ఆటపాటల అనంతరం బతుకమ్మలను సమీపంలోని చెరువులు, ఇతర జలవనరుల్లో నిమజ్జనం చేస్తారు.బతుకమ్మ కేవలం పూల పండుగ మాత్రమే కాదు. భూమి, నీరు, పూలు, మనిషి మధ్య ఉన్న విడదీయలేని సంబంధానికి ప్రతీక. పూలు సమృద్ధిగా లభించే కాలంలో వాటిని పూజించడం ద్వారా ప్రకృతి పట్ల కృతజ్ఞతను చాటే సంప్రదాయంగా ఇది కొనసాగుతోంది.

తొమ్మిది రోజుల వేడుకలు
బతుకమ్మ పండుగలో ప్రతి రోజుకూ ఒక ప్రత్యేకత ఉంటుంది. మొదటి రోజును ఎంగిలిపూల బతుకమ్మగా, చివరి రోజును సద్దుల బతుకమ్మగా పిలుస్తారు. ప్రాంతీయ సంప్రదాయాలను బట్టి ఆచారాల్లో స్వల్ప మార్పులు కనిపిస్తాయి.ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ: మహాలయ అమావాస్య రోజున పండుగ ప్రారంభమవుతుంది. నువ్వులు, బియ్యంపిండి, నూకలతో నైవేద్యం తయారు చేస్తారు.అటుకుల బతుకమ్మ: అటుకులు, బెల్లం, పప్పుతో నైవేద్యం సమర్పిస్తారు.ముద్దపప్పు బతుకమ్మ: ముద్దపప్పు, పాలు, బెల్లంతో చేసిన నైవేద్యాన్ని సమర్పిస్తారు.నానే బియ్యం బతుకమ్మ: నానబెట్టిన బియ్యం, పాలు, బెల్లంతో నైవేద్యం తయారు చేస్తారు.అట్ల బతుకమ్మ: అట్లు లేదా దోశలను నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు.అలిగిన బతుకమ్మ: కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఈ రోజున ప్రత్యేక నైవేద్యం సమర్పించరు.వేపకాయల బతుకమ్మ: బియ్యంపిండితో వేపపండ్ల ఆకారంలో పిండివంటలు తయారు చేస్తారు.వెన్నముద్దల బతుకమ్మ: నువ్వులు, వెన్న లేదా నెయ్యి, బెల్లంతో నైవేద్యం తయారు చేస్తారు.సద్దుల బతుకమ్మ: చివరి రోజున పెరుగన్నం, పులిహోర, నిమ్మకాయ అన్నం, కొబ్బరన్నం, నువ్వులన్నం వంటి ఐదు రకాల సద్దులను సిద్ధం చేసి పంచుకుంటారు.ఈ తొమ్మిది రోజులలో మహిళలు రోజూ బతుకమ్మలను పేర్చి, సాయంత్రం సామూహికంగా ఆటపాటల్లో పాల్గొంటారు. చివరి రోజు వేడుకలు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి. బంధుమిత్రులు ఒకచోట చేరి, పూలతో అలంకరించిన బతుకమ్మలను ఊరేగింపుగా చెరువుల వద్దకు తీసుకెళ్తారు. నిమజ్జనం అనంతరం సద్దులు, మలీద వంటి పిండివంటలను పరస్పరం పంచుకుంటూ పసుపు, కుంకుమలు ఇచ్చిపుచ్చుకుంటారు.

బతుకమ్మ వెనుక చరిత్ర, జానపద విశ్వాసాలు
బతుకమ్మ ఆవిర్భావానికి సంబంధించి అనేక జానపద కథలు, చారిత్రక వివరణలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. వాటిలో ఒక కథ వేములవాడ చాళుక్యులు, చోళ రాజుల కాలానికి సంబంధించినది. చోళ రాజు రాజరాజ చోళుడు వేములవాడ ప్రాంతం నుంచి శివలింగాన్ని తంజావూరుకు తరలించాడని, పార్వతీదేవి నుంచి శివుడిని వేరు చేసినందుకు దుఃఖాన్ని వ్యక్తం చేస్తూ తెలంగాణ ప్రజలు పూలను పేర్చి బతుకమ్మను ప్రారంభించారని ఒక జానపద కథనం చెబుతుంది. అయితే ఈ కథనాన్ని బతుకమ్మ పండుగకు నిర్ధారిత చారిత్రక మూలంగా కాకుండా, ప్రచారంలో ఉన్న సంప్రదాయ వివరణగా చూడాలి.మరో విశ్వాసం ప్రకారం, బతుకమ్మ అంటే బతుకు అమ్మా అనే ప్రార్థన. పిల్లలు ఆయురారోగ్యాలతో జీవించాలని, కుటుంబాలు సుఖసంతోషాలతో ఉండాలని అమ్మదేవతను వేడుకునే ఆరాధనా సంప్రదాయంతో ఈ పండుగకు సంబంధం ఉందని భావిస్తారు. సంతాన సౌభాగ్యం, మహిళా శక్తి, కుటుంబ క్షేమం వంటి భావనలు బతుకమ్మ ఆచారాల్లో కనిపిస్తాయి.బతుకమ్మ పండుగలోని పాటలు కూడా ప్రత్యేకమైన సాంస్కృతిక సంపద. తరతరాలుగా మౌఖికంగా కొనసాగుతున్న ఈ గేయాల్లో రామాయణం, మహాభారతం వంటి ఇతిహాస గాథలతోపాటు స్థానిక చరిత్రలు, కుటుంబ జీవితాలు, మహిళల అనుభవాలు చోటుచేసుకున్నాయి. ప్రాంతీయ మాండలికాలు, ప్రత్యేకమైన పల్లవులు ఈ పాటలకు ప్రత్యేక గుర్తింపును తెచ్చాయి.

తెలంగాణ ఉద్యమంలో బతుకమ్మ పాత్ర
తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన ఉద్యమంలో బతుకమ్మకు విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. బతుకమ్మను కేంద్రంగా చేసుకుని నిర్వహించిన ర్యాలీలు, సామూహిక వేడుకలు తెలంగాణ ప్రజల సాంస్కృతిక అస్తిత్వాన్ని, ప్రాంతీయ గౌరవాన్ని చాటాయి. మహిళలు పెద్ద సంఖ్యలో పాల్గొన్న ఈ కార్యక్రమాలు ఉద్యమానికి ప్రజా భాగస్వామ్యాన్ని అందించాయి.రాష్ట్ర ఏర్పాటు అనంతరం బతుకమ్మ వేడుకలు తెలంగాణ సరిహద్దులను దాటి ఇతర రాష్ట్రాలు, విదేశాల్లోనూ విస్తరించాయి. లండన్‌ వంటి నగరాల్లో తెలంగాణ సంఘాలు నిర్వహిస్తున్న బతుకమ్మ, దసరా వేడుకలు ప్రవాస తెలంగాణ ప్రజలను తమ మూలాలతో అనుసంధానిస్తున్నాయి.

సంప్రదాయం, ఐక్యతకు ప్రతీక
బతుకమ్మ పండుగలో పుట్టింటికి చేరే ఆడపడుచులు, కొత్త దుస్తులు ధరించే బాలికలు, కలిసి పూలు సేకరించి బతుకమ్మలను పేర్చే కుటుంబాలు, సామూహికంగా పాటలు పాడే మహిళలు—ఇలా ప్రతి అంశం ఒక ప్రత్యేక అనుభూతిని పంచుతుంది. ముఖ్యంగా సద్దుల బతుకమ్మ రోజున గ్రామాలు, పట్టణాల్లో కనిపించే సామూహిక ఉత్సాహం ఐక్యత, సోదరభావం, పరస్పర ఆప్యాయతలకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.దసరా వేడుకలతో అనుసంధానమైన బతుకమ్మ తెలంగాణ ప్రజల జీవనశైలి, జానపద సాహిత్యం, ప్రకృతి పట్ల గౌరవం, మహిళల సామూహిక శక్తిని ఒకచోట చేర్చిన అపూర్వ సంప్రదాయం. తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న ఈ పూల పండుగ తెలంగాణ సంస్కృతికి జీవంతమైన ప్రతిబింబం. బతుకమ్మలో పూల అందమే కాదు—తెలంగాణ నేల చరిత్ర, మహిళల ఆత్మీయత, ప్రకృతి పట్ల కృతజ్ఞత, ప్రజల సాంస్కృతిక అస్తిత్వం కూడా వికసిస్తాయి.