“సౌదీ ఆర్థిక వ్యవస్థలో చమురేతర రంగాలను విస్తరించేందుకు పర్యాటకం, అంతర్జాతీయ సమావేశాలు, క్రీడలు, ఆతిథ్య రంగాలపై భారీగా పెట్టుబడులు పెడుతున్నారు. కానీ రాజధాని విమానాశ్రయమే వరుస దాడులకు గురవుతుండటం ఈ ప్రయత్నాలకు ప్రత్యక్ష విఘాతంగా మారింది. అక్టోబర్ చివరిలో రియాద్‌లో జరగాల్సిన ‘ఫ్యూచర్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ ఇనిషియేటివ్’ సమావేశం కీలక పరీక్షగా మారనుంది. వేలాది మంది అంతర్జాతీయ వ్యాపారవేత్తలు, పెట్టుబడిదారులను ఆకర్షించాలన్న లక్ష్యానికి విమానయాన భద్రతపై నెలకొన్న సందేహాలు ప్రతిబంధకంగా ఉన్నాయి. మతపరమైన పర్యాటకం తో పాటు విహార కేంద్రాలు, వ్యాపార సమావేశాలు, క్రీడా కార్యక్రమాల ద్వారా ఆదాయం పెంచుకోవాలన్న సౌదీ వ్యూహంపై ఈ సంక్షోభం ఒత్తిడి పెంచుతుంది…”
చమురుపై ఆధారపడిన దేశాన్ని అంతర్జాతీయ పెట్టుబడులు, పర్యాటకం, అత్యాధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానానికి కేంద్రంగా మార్చాలన్న సౌదీ అరేబియా యువరాజు మహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ ఆశయాలకు యెమెన్ హౌతీల దాడులు తీవ్ర సవాల్ విసురుతున్నాయి. విమానాశ్రయాలు, చమురు పైపులైన్లు, శుద్ధి కర్మాగారాలను లక్ష్యంగా చేసుకుంటున్న ఈ దాడులు సౌదీ భద్రతా వ్యవస్థలోని బలహీనతలను బయటపెట్టడమే కాకుండా, దేశ ఆర్థిక పరివర్తనకు అవసరమైన పెట్టుబడిదారుల విశ్వాసాన్నీ దెబ్బతీస్తున్నాయి. రియాద్‌లోని కింగ్ ఖాలిద్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంపై గత వారాంతంలో జరిగిన దాడుల్లో మొత్తం 14 మంది మరణించగా, సుమారు 320 మంది గాయపడినట్లు తాజా నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. విమానాశ్రయ మూసివేతను అక్టోబర్ 17 వరకు పొడిగించారు. సోమవారం కూడా రియాద్ విమానాశ్రయం, ఖమీస్ ముషాయిత్‌లోని వైమానిక స్థావరాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకున్నట్లు హౌతీలు ప్రకటించారు. రియాద్ వైపు వచ్చిన ఒక బాలిస్టిక్ క్షిపణిని, ఖమీస్ ముషాయిత్ వైపు వచ్చిన మరో రెండు క్షిపణులను అడ్డుకున్నట్లు సౌదీ నేతృత్వంలోని కూటమి తెలిపింది.
విమానాశ్రయంలో భీతావహ దృశ్యాలు
‘వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్’ కథనం ప్రకారం, శనివారం జరిగిన దాడిలో కనీసం 13 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. రెండు టెర్మినళ్లకు నష్టం వాటిల్లగా, పైకప్పులు పాక్షికంగా కూలిపోయాయి. ప్రయాణికులు తమ సామానుతో బయటకు పరుగులు తీస్తున్న దృశ్యాలు, నేలపై రక్తపు ఆనవాళ్లు దాడి తీవ్రతను తెలియజేశాయి. ఆదివారం జరిగిన మరో దాడిలో మరొకరు మరణించారు. క్షిపణులు విమానాశ్రయం వరకు ఎలా చేరుకోగలిగాయనే అంశంపై సౌదీ అధికారులు దర్యాప్తు ప్రారంభించారు. ప్రాథమిక పరిశీలన ప్రకారం, హౌతీలు తొలుత పలు డ్రోన్లను ప్రయోగించి, అనంతరం క్రూయిజ్, బాలిస్టిక్ క్షిపణులతో దాడి చేసినట్లు అధికారులను ఉటంకిస్తూ అంతర్జాతీయ వార్తాసంస్థలు వెల్లడించాయి. వెయ్యి కిలోమీటర్లకు పైగా ప్రయాణించిన ఆయుధాలను ముందుగానే గుర్తించి, సమర్థంగా అడ్డుకోవడంలో ఎక్కడ లోపం ఏర్పడిందనే ప్రశ్న ఇప్పుడు కీలకమైంది.
ఆశాజనక ఆరంభం నుంచి అనిశ్చితిలోకి
అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్‌తో సన్నిహిత సంబంధాలు, వైట్‌హౌస్‌లో లభించిన ఆదరణతో బిన్ సల్మాన్ ఈ ఏడాది రాజకీయంగా అనుకూల స్థితిలో ఉన్నట్లు కనిపించారు. ఇరాన్‌తో యుద్ధం ప్రారంభమైన తరువాత కూడా సౌదీకి ఒక వ్యూహాత్మక వెసులుబాటు ఉండేది. హోర్ముజ్ జలసంధిలో రవాణా అడ్డంకులను తప్పించుకుని, తూర్పు–పశ్చిమ పైపులైన్ ద్వారా చమురును ఎర్ర సముద్ర తీరానికి తరలించే అవకాశం లభించింది. అయితే, అదే ప్రత్యామ్నాయ మార్గం ఇప్పుడు హౌతీల దాడుల పరిధిలోకి వచ్చింది. జులైలో సౌదీపై సముద్ర దిగ్బంధాన్ని ప్రకటించిన హౌతీలు, సెప్టెంబర్‌లో తూర్పు–పశ్చిమ పైపులైన్‌పై దాడి చేశారు. ఆ తరువాత విమానయాన వ్యవస్థపై ఒత్తిడి పెంచారు. ఫలితంగా చమురు ఎగుమతులకు ఒకవైపు, ప్రయాణాలు–వ్యాపార కార్యకలాపాలకు మరోవైపు ముప్పు ఏర్పడింది.
బాబ్ అల్‌మందెబ్ వద్ద వ్యూహాత్మక ఒత్తిడి
ఎర్ర సముద్ర దక్షిణ ప్రవేశద్వారమైన బాబ్ అల్‌మందెబ్ జలసంధి పరిసరాల్లో హౌతీల పట్టు పెరగడం సౌదీ ఆందోళనను మరింత తీవ్రం చేసింది. మొఖా నౌకాశ్రయం సహా కీలక తీరప్రాంతాలపై జరిగిన పోరాటం, అక్కడ సౌదీ మద్దతుగల యెమెన్ బలగాలకు ఎదురైన ఎదురుదెబ్బలు చమురు రవాణా భద్రతను సంక్లిష్టం చేసాయి .పైపులైన్ ద్వారా చమురును తీరానికి చేర్చగలిగినా, అక్కడి నుంచి నౌకలు సురక్షితంగా ప్రయాణించగలగాలి. సముద్ర మార్గాల్లో ముప్పు పెరిగితే బీమా, రవాణా వ్యయాలు పెరుగుతాయి. ప్రత్యామ్నాయ మార్గం అందుబాటులో ఉండటం ఒక్కటే ఎగుమతులకు పూర్తి రక్షణ కల్పించదనే విషయాన్ని ప్రస్తుత సంక్షోభం స్పష్టం చేస్తోంది.
పర్యాటకానికి భద్రతే పునాది
సౌదీ ఆర్థిక వ్యవస్థలో చమురేతర రంగాలను విస్తరించేందుకు పర్యాటకం, అంతర్జాతీయ సమావేశాలు, క్రీడలు, ఆతిథ్య రంగాలపై భారీగా పెట్టుబడులు పెడుతున్నారు. కానీ రాజధాని విమానాశ్రయమే వరుస దాడులకు గురవుతుండటం ఈ ప్రయత్నాలకు ప్రత్యక్ష విఘాతంగా మారింది. అక్టోబర్ చివరిలో రియాద్‌లో జరగాల్సిన ‘ఫ్యూచర్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ ఇనిషియేటివ్’ సమావేశం కీలక పరీక్షగా మారనుంది. వేలాది మంది అంతర్జాతీయ వ్యాపారవేత్తలు, పెట్టుబడిదారులను ఆకర్షించాలన్న లక్ష్యానికి విమానయాన భద్రతపై నెలకొన్న సందేహాలు ప్రతిబంధకంగా ఉన్నాయి. మతపరమైన పర్యాటకం తో పాటు విహార కేంద్రాలు, వ్యాపార సమావేశాలు, క్రీడా కార్యక్రమాల ద్వారా ఆదాయం పెంచుకోవాలన్న సౌదీ వ్యూహంపై ఈ సంక్షోభం ఒత్తిడి పెంచుతుంది.
“ట్రంప్‌తో వ్యక్తిగత సంబంధాలను బలోపేతం చేసుకున్నప్పటికీ, అవి సౌదీ కోరుతున్న స్థాయిలో ప్రత్యక్ష సైనిక సహాయంగా ఇంకా మారలేదు . అమెరికాలో సుమారు ట్రిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడుల హామీ ఇచ్చిన నేపథ్యంలోనూ, హౌతీల పురోగతిని వెనక్కి నెట్టేందుకు కోరిన సాయంపై వాషింగ్టన్ పరిమితంగానే స్పందించింది. హౌతీలతో సంప్రదింపులు జరుగుతున్నాయని, వారిపై సౌదీ చేపట్టే దాడుల్లో అమెరికా చేరవచ్చని ట్రంప్ వ్యాఖ్యానించారు. అయితే అది ఇప్పటికే అమల్లోకి వచ్చిన సైనిక నిర్ణయంగా భావించలేం. ఇదే సమయంలో సౌదీ పాకిస్తాన్ సహాయాన్ని కోరుతూ, ఇతర దేశాల నుంచి వైమానిక రక్షణ వ్యవస్థలను సమకూర్చుకునేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నది..”
భారీ ప్రాజెక్టులకు నిధుల సంకటం
నియోమ్ భవిష్యత్ నగరం, రియాద్‌లో భారీ ఘనాకార నిర్మాణం, ఎడారిలో స్కీ రిసార్ట్ వంటి ప్రాజెక్టులు బిన్ సల్మాన్ ఆధునికీకరణ ప్రణాళికలకు ప్రతీకలుగా నిలిచాయి. వీటికి అవసరమైన వ్యయం ట్రిలియన్ల డాలర్ల స్థాయిలో ఉండగా, ప్రభుత్వ వార్షిక బడ్జెట్ సుమారు 350 బిలియన్ డాలర్ల స్థాయిలో ఉంది , ఇప్పటికే అనేక భారీ ప్రాజెక్టులు నిలిచిపోయాయి లేదా సమీక్షలో ఉన్నాయి. 2029 ఆసియా శీతాకాల క్రీడల నిర్వహణ ప్రణాళికను జనవరిలో సౌదీ వదులుకున్నట్లు కూడా తెలుస్తున్నది . మరోవైపు 2030 వరల్డ్ ఎక్స్‌పో, 2034 ఫుట్‌బాల్ ప్రపంచకప్ కోసం అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలకు నిధులు సమకూర్చాల్సి ఉంది.ఈ పరిస్థితుల్లో క్షిపణి నిరోధక వ్యవస్థలు, దెబ్బతిన్న సదుపాయాల పునర్నిర్మాణం, సైనిక కార్యకలాపాల కోసం అదనపు ఖర్చు చేయాల్సి రావడం అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులకు అందుబాటులో ఉండే నిధులను తగ్గించే ప్రమాదం ఉంది.
వృద్ధి స్థానంలో సంకోచం అంచనా
సౌదీ ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ అంచనాలను ఉటంకించిన తాజా నివేదిక ప్రకారం, 2026లో దేశ స్థూల దేశీయోత్పత్తి 3.6 శాతం తగ్గవచ్చు. ఇది తుది గణాంకం కాదు; ప్రస్తుత పరిస్థితుల ఆధారంగా రూపొందించిన అంచనా. బడ్జెట్ లోటు జీడీపీలో 4.9 శాతానికి చేరవచ్చని భావిస్తున్నారు. గతంలో అంచనా వేసిన 3.3 శాతంతో పోలిస్తే ఇది గణనీయమైన పెరుగుదల. చమురు ధరలు పెరగడం కొంత ఆదాయ ప్రయోజనాన్ని కల్పించినప్పటికీ, ఉత్పత్తి–ఎగుమతుల్లో అంతరాయాలు, పెరుగుతున్న రక్షణ వ్యయం ఆ ప్రయోజనాన్ని పరిమితం చేస్తున్నాయి. విదేశీ పెట్టుబడులు ఆశించిన స్థాయిలో రాకపోవడం కూడా ఆర్థిక వైవిధ్యీకరణకు అడ్డంకిగా మారింది.
వెంటాడుతున్న యెమెన్ జోక్యం
2015లో యెమెన్ అంతర్యుద్ధంలో సౌదీ సైనిక జోక్యానికి బిన్ సల్మాన్ కీలకంగా వ్యవహరించారు. అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందిన యెమెన్ ప్రభుత్వానికి మద్దతుగా హౌతీలపై సౌదీ నేతృత్వంలో వైమానిక దాడులు జరిగాయి. ఆ యుద్ధం యెమెన్‌లో తీవ్ర మానవీయ సంక్షోభాన్ని మరింత పెంచింది. హౌతీలు కూడా సౌదీ నగరాలు, చమురు సదుపాయాలపై దాడులు కొనసాగించారు. 2022లో కాల్పుల విరమణతో తగ్గిన ప్రత్యక్ష ఘర్షణ ఇప్పుడు మరోసారి తీవ్రమైంది. సౌదీ చర్యలకు ప్రతీకారంగానే దాడులు చేస్తున్నామని హౌతీలు చెబుతున్నారు. అయితే ప్రయాణికులు, విమానాశ్రయ సిబ్బంది ఈ ఘర్షణలో ప్రాణాలు కోల్పోతుండటం పౌర భద్రతపై తీవ్ర ఆందోళన కలిగిస్తోంది.
అమెరికా అండపై ప్రశ్నలు
ట్రంప్‌తో వ్యక్తిగత సంబంధాలను బలోపేతం చేసుకున్నప్పటికీ, అవి సౌదీ కోరుతున్న స్థాయిలో ప్రత్యక్ష సైనిక సహాయంగా ఇంకా మారలేదు . అమెరికాలో సుమారు ట్రిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడుల హామీ ఇచ్చిన నేపథ్యంలోనూ, హౌతీల పురోగతిని వెనక్కి నెట్టేందుకు కోరిన సాయంపై వాషింగ్టన్ పరిమితంగానే స్పందించింది. హౌతీలతో సంప్రదింపులు జరుగుతున్నాయని, వారిపై సౌదీ చేపట్టే దాడుల్లో అమెరికా చేరవచ్చని ట్రంప్ వ్యాఖ్యానించారు. అయితే అది ఇప్పటికే అమల్లోకి వచ్చిన సైనిక నిర్ణయంగా భావించలేం. ఇదే సమయంలో సౌదీ పాకిస్తాన్ సహాయాన్ని కోరుతూ, ఇతర దేశాల నుంచి వైమానిక రక్షణ వ్యవస్థలను సమకూర్చుకునేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నది.
ప్రతిదాడితో చిక్కులు.. చర్చలతో పరీక్ష
బిన్ సల్మాన్ ముందు సులభమైన పరిష్కారం కనిపించడం లేదు. భారీ ప్రతిదాడులు హౌతీల సామర్థ్యాన్ని పూర్తిగా నిర్వీర్యం చేస్తాయన్న హామీ లేదు. పైగా సుదీర్ఘ పోరాటంలోకి మరింత లోతుగా దిగే ప్రమాదం ఉంది. మరోవైపు దాడులు కొనసాగితే పెట్టుబడులు, పర్యాటకం, ప్రజల భద్రతపై ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. అందుకే రక్షణను బలోపేతం చేయడంతోపాటు దౌత్య పరిష్కారానికి అవకాశం ఉందా అనే అంశాన్ని కూడా సౌదీ పరిశీలిస్తున్నది . ఈ సంక్షోభ పరిణామాలు సౌదీకే పరిమితం కావు. ప్రపంచ ఇంధన సరఫరా, రవాణా వ్యయాలు, సాంకేతిక రంగంలో సౌదీ పెట్టుబడులపైనా ప్రభావం చూపవచ్చు. అత్యాధునిక నగరాలను నిర్మించాలన్న బిన్ సల్మాన్ లక్ష్యానికి ఇప్పుడు అత్యవసరమైన పునాది—స్థిరమైన భద్రత, ప్రాంతీయ శాంతి.
-ప్రజాతంత్ర ఇంటర్నెట్ డెస్క్
