“రైతు సంక్షోభ పరిష్కారానికి సాగునీరు, గిట్టుబాటు ధరలు, అందుబాటులో రుణాలు, సామాజిక భద్రత వంటి వ్యవస్థాగత చర్యలు అవసరం. వాటిని కల్పించాల్సిన ప్రభుత్వ బాధ్యత కొనసాగుతూనే ఉంటుంది. అదే సమయంలో ఆపదలో ఉన్న కుటుంబానికి సకాలంలో అందే తోటి మనిషి సహకారం ఎంతో విలువైనది. ఆ సహకారాన్ని ఆర్థిక సాయం, ఉపాధి, విద్య, జలసంరక్షణ వంటి అనేక రూపాల్లో అందించేందుకు నానా పాటేకర్‌ చేసిన కృషి ఆయన సామాజిక జీవితానికి ప్రత్యేక గుర్తింపును తెచ్చింది.”
ఆపన్న కుటుంబాలకు అండగా ‘నామ్‌’… జలసంరక్షణ నుంచి ఉపాధి వరకు విస్తరించిన సేవ
వెండితెరపై ఆయన మాటకు పదును ఉంది. తెర బయట ఆయన స్పందనకు మానవీయత ఉంది. నటుడిగా విభిన్న పాత్రల్లో ప్రేక్షకులను మెప్పించిన నానా పాటేకర్‌ సామాజిక సేవలోనూ తనదైన ముద్ర వేశారు. కరువుతో కుంగిన పల్లెలు, అప్పుల్లో చిక్కుకున్న రైతులు, కుటుంబ పెద్దను కోల్పోయి దిక్కుతోచని స్థితిలో ఉన్న మహిళలు ఆయన సేవా కార్యక్రమాలకు కేంద్రబిందువయ్యారు. సహనటుడు మకరంద్‌ అనాస్‌పురేతో కలిసి నెలకొల్పిన ‘నామ్‌ ఫౌండేషన్‌’ ద్వారా రైతు కుటుంబాలకు ఆర్థిక సహాయం, మహిళలకు ఉపాధి, పిల్లలకు విద్య, గ్రామాలకు నీటి వసతులు కల్పించే ప్రయత్నాల్లో భాగస్వాములయ్యారు.
మహారాష్ట్రలోని మరాఠ్వాడా, విదర్భ ప్రాంతాల్లో రైతు సంక్షోభం తీవ్రరూపం దాల్చిన నేపథ్యంలో ఈ సేవా ప్రయాణం మొదలైంది. వర్షాభావం, పంట నష్టం, అప్పుల ఒత్తిడితో కుటుంబాలు కుదేలయ్యాయి. రైతుల ఆత్మహత్యలు గ్రామీణ జీవితంలో తీరని విషాదాన్ని నింపాయి. ఆ కుటుంబాల బాధలకు స్పందించిన నానా పాటేకర్‌, మకరంద్‌ అనాస్‌పురే సహాయక కార్యక్రమాలు ప్రారంభించారు. ఆ ప్రయత్నాలను విస్తరించి, నిరంతరం కొనసాగించేందుకు 2015 సెప్టెంబర్‌లో నామ్‌ ఫౌండేషన్‌ను స్థాపించారు.
రైతు మరణంతో కుటుంబం ఎదుర్కొనే సంక్షోభం అనేక రూపాల్లో ఉంటుంది. అప్పులు మిగిలిపోతాయి. పిల్లల చదువులు ప్రశ్నార్థకమవుతాయి. ఇంటి ఖర్చులు, వ్యవసాయ బాధ్యతలు మహిళల భుజాలపై పడతాయి. ఈ పరిస్థితుల్లో బాధిత కుటుంబాలకు తక్షణ ఆర్థిక సహాయం అందించడం నామ్‌ తొలి కార్యక్రమాల్లో ఒకటి. ప్రారంభంలో రూ.15 వేల చొప్పున అందించిన సహాయాన్ని తర్వాత రూ.25 వేలకు పెంచారు. అత్యవసర ఖర్చులకు ఉపయోగపడే ఈ సహాయంతోపాటు, కష్టకాలంలో తమకు తోడుగా నిలిచేవారున్నారనే భరోసా కల్పించేందుకు ప్రయత్నించారు.
ఒకసారి ఆర్థిక సహాయం అందుకున్న కుటుంబం ఆ తర్వాత ఎలా జీవించాలి? మహిళకు స్థిరమైన ఆదాయం ఎలా సమకూరాలి? పిల్లల చదువులు ఎలా కొనసాగాలి? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలను వెతికే క్రమంలో నామ్‌ కార్యక్రమాలు ఉపాధి రంగానికి విస్తరించాయి. భర్తలను కోల్పోయిన మహిళలకు కుట్టుపని వంటి వృత్తుల్లో శిక్షణ, చిన్న వ్యాపారాలకు ప్రోత్సాహం, పశుపోషణకు సహకారం అందించారు. మహిళలు సొంత ఆదాయంతో కుటుంబాలను నడిపించుకునే పరిస్థితులు కల్పించడంపై దృష్టి పెట్టారు.
లాతూర్‌కు చెందిన శీలా సూర్యవంశి జీవన ప్రయాణం ఈ సహకారానికి ఒక ఉదాహరణ. భర్త మరణం తర్వాత ఇద్దరు పిల్లల పోషణ బాధ్యత ఆమెపై పడింది. నామ్‌ సహాయంతో కుట్టుమిషన్‌ సమకూర్చుకుని ఉపాధి ప్రారంభించారు. క్రమంగా పనిని విస్తరించి, మరిన్ని కుట్టుమిషన్లు ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. మరో ఇద్దరు మహిళలకు శిక్షణ ఇచ్చే స్థాయికి ఎదిగారు. పిల్లల ఉన్నత చదువులను కొనసాగించగలిగారు. అవసరమైన సమయంలో అందిన ప్రోత్సాహం ఒక కుటుంబం తిరిగి నిలదొక్కుకోవడానికి ఎలా ఉపయోగపడుతుందో ఈ అనుభవం తెలియజేస్తుంది.
నానా పాటేకర్‌ సామాజిక సేవలో జలసంరక్షణ మరో ప్రధాన అంశం. కరువు ప్రభావాన్ని తగ్గించాలంటే వర్షపు నీటిని నిల్వ చేసుకోవాలి. గ్రామాల్లో ఉన్న నీటి వనరులను ఉపయోగంలోకి తీసుకురావాలి. ఈ లక్ష్యంతో వాగులు, కాలువల్లో పూడిక తొలగింపు, వ్యవసాయ కుంటల నిర్మాణం, నీటి నిల్వ సామర్థ్యాన్ని పెంచే పనులను నామ్‌ చేపట్టింది. భూగర్భ జలాల పునరుద్ధరణకు తోడ్పడే కార్యక్రమాలనూ నిర్వహించింది. రైతుకు తక్షణ సహాయం అందించడంతోపాటు, తదుపరి పంటకు అవసరమైన వనరులను మెరుగుపరచడం ఈ ప్రయత్నాల్లో భాగమైంది.
గ్రామీణ కుటుంబాల పునరుద్ధరణలో విద్యకూ ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. ఆర్థిక ఇబ్బందులతో పిల్లలు చదువులకు దూరం కాకుండా విద్యాసంస్థలతో అనుసంధానం, పాఠశాల సామగ్రి పంపిణీ వంటి కార్యక్రమాలు చేపట్టారు. పాఠశాల భవనాలకు సహకారం అందించారు. బాధిత కుటుంబాల్లోని యువత ఉపాధి అవకాశాలను అందిపుచ్చుకునేందుకు నైపుణ్య శిక్షణను ప్రోత్సహించారు. కుటుంబాల్లో నెలకొన్న విషాదం, ఒంటరితనాన్ని ఎదుర్కొనేందుకు భావోద్వేగపరమైన తోడ్పాటు, కౌన్సెలింగ్‌ను కూడా కార్యక్రమాల్లో చేర్చారు.
వరదలు, తుపానులు, కరోనా వంటి విపత్కర పరిస్థితుల్లోనూ నామ్‌ సహాయక చర్యలు కొనసాగాయి. బాధితులకు నిత్యావసరాలు, పశువులకు మేత అందించడం నుంచి దెబ్బతిన్న గ్రామీణ రహదారుల పునరుద్ధరణ వరకు వివిధ పనులు చేపట్టారు. వరదలతో నష్టపోయిన వ్యవసాయ భూములను తిరిగి సాగుకు అనుకూలంగా మార్చే కార్యక్రమాలకూ ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. విపత్తు అనంతరం ప్రజల రోజువారీ జీవనం పునరుద్ధరించేందుకు అవసరమైన సహకారాన్ని అందించే ప్రయత్నం చేశారు.
ఈ కార్యక్రమాల వెనుక నానా పాటేకర్‌, మకరంద్‌ అనాస్‌పురేల చొరవతోపాటు దాతలు, స్వచ్ఛంద కార్యకర్తలు, సంస్థ సిబ్బంది, గ్రామస్థుల సమష్టి కృషి ఉంది. నటుడిగా తనకున్న ప్రజాదరణను రైతు సమస్యలవైపు సమాజం దృష్టిని మళ్లించేందుకు నానా ఉపయోగించారు. సహాయం చేయాలనుకునేవారిని, సహాయం అవసరమైన కుటుంబాలను అనుసంధానించే ప్రయత్నంలో భాగమయ్యారు.
రైతు సంక్షోభ పరిష్కారానికి సాగునీరు, గిట్టుబాటు ధరలు, అందుబాటులో రుణాలు, సామాజిక భద్రత వంటి వ్యవస్థాగత చర్యలు అవసరం. వాటిని కల్పించాల్సిన ప్రభుత్వ బాధ్యత కొనసాగుతూనే ఉంటుంది. అదే సమయంలో ఆపదలో ఉన్న కుటుంబానికి సకాలంలో అందే తోటి మనిషి సహకారం ఎంతో విలువైనది. ఆ సహకారాన్ని ఆర్థిక సాయం, ఉపాధి, విద్య, జలసంరక్షణ వంటి అనేక రూపాల్లో అందించేందుకు నానా పాటేకర్‌ చేసిన కృషి ఆయన సామాజిక జీవితానికి ప్రత్యేక గుర్తింపును తెచ్చింది.
-ప్రజాతంత్ర డెస్క్
