“మోదీ ప్రభుత్వం ప్రజల ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఇవ్వాలి. ఎన్నికల సంఘం తన నిష్పాక్షికతపై విశ్వాసాన్ని బలోపేతం చేసుకోవాలి. కాంగ్రెస్ సహా ప్రతిపక్షాలు వోటు హక్కు పరిరక్షణ ఉద్యమాన్ని క్షేత్రస్థాయికి తీసుకెళ్లాలి. ఈ మూడు అంశాల చుట్టూ ప్రజాస్వామ్య చర్చ బలపడినప్పుడే ప్రజలకు వాస్తవ ప్రయోజనం చేకూరుతుంది.ఎందుకంటే ఎన్నికల్లో గెలుపోటములు రాజకీయ పార్టీలకు సంబంధించినవి.. కానీ వోటు హక్కు ప్రతి పౌరుడికి సంబంధించినది. అధికారం తాత్కాలికం.. ప్రజల విశ్వాసమే అసలైన బలం. వోటు ప్రజలది.. అధికారం ప్రజల తీర్పుతోనే.. ఆ వోటును కాపాడటం ఎన్నికల సంఘం బాధ్యత..”
కాంగ్రెస్ పార్టీలో సంపూర్ణ ఆత్మవిశ్వాసం తొణికిసలాడుతుంది. 2029 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో తనకు ఎదురులేరని,మరోమారు అత్యద్భుత విజయాన్ని సొంతంచేసుకొని తీరుతామని కళలు కన్న మోదీ అసలు అడియాసలు అయ్యాయి. మొన్నటికి మొన్న నీట్ ప్రశ్న పత్రం లీకేజి గందరగోళం కేంద్రమంత్రి రాజీనామా మరువకముందే ఎన్నికల సంఘంలో లుకలుకలు, ‘సర్’ పై జ్ఞానేశ్ కుమార్ ఒంటెద్దుపోకడతో ఇక మోదీకి మూడిందనే భావం యావత్ దేశ ప్రజానీకానికి వచ్చింది.వెంకీ పెళ్లి సుబ్బు చావుకొచ్చినట్టు జ్ఞానేశ్ ను కాపాడపోయి మోదీ బొక్కాబోర్లాపడి అసలుకే ఎసరు తెచ్చుకున్న పరిస్థితి వచ్చింది.కాంగ్రెస్ అగ్రనేత రాహుల్ పరిపక్వతను ను చూస్తే ఒకింత ఆశ్చర్యం వేస్తుంది.ఇండియా కూటమి మోదీ ని తట్టుకుంటుందా? అనే అనుమానాలు పటాపంచలు చేసి తనదైన శైలిలో దూసుకుపోవడం చూస్తే కింది క్యాడర్ నిద్రావస్థలో ఉన్నదేమో అనిపిస్తున్నది.రాజకీయాలు ఎప్పుడు ఎలాగూ ఉంటాయో తెలియదు కానీ, మోదీ స్వయంకృతాపరదంతో నాడు తొందరపడి ఒక కోయిల ముందే కూసిందన్నట్టు. ఈ అవకాశాన్ని రాహుల్,విపక్షాలకు ఇచ్చింది కేంద్ర ప్రభుత్వ అసంబద్ధ,నిరంకుశ వైఖరి ప్రధాన కారణమైంది. ఒకపక్క జెన్ జీ పోరాటం, కాంగ్రెస్ దూకుడు అధికారపార్టీ కకావికలమై అత్యంత అయోమయావస్థను ఎదుర్కొంటున్న మాట అక్షరాల నిజం. రాహుల్ నాయకత్వంలో నానాటికి బలోపితం అవుతుందనే వాస్తవానికి లక్షలాదిగా మద్దతుగా తరలిరావడమే నిదర్శనం.
ప్రజాస్వామ్యంలో వోటు ఒక ఆయుధం.. ప్రజల చేతిలో అధికారం మార్పునకు అది రాజ్యాంగం ఇచ్చిన తిరుగులేని అవకాశం. ఆ వోటుకు రక్షణగా నిలవాల్సిన ఎన్నికల సంఘం పనితీరుపైనే అనుమానాలు వ్యక్తమైతే, అర్హులైన వోటర్ల పేర్లు జాబితాల నుంచి తొలగిపోతున్నాయనే ఆరోపణలు వెల్లువెత్తితే ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ కోసం పోరాటం అనివార్యమవుతుంది. ఈ నేపథ్యంలో ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌ జ్ఞానేశ్ కుమార్ వ్యవహారశైలి, వోటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (సర్)పై ప్రతిపక్షాల అభ్యంతరాలు, ఎన్నికల సంఘం నిష్పాక్షికతపై సాగుతున్న చర్చ దేశ రాజకీయాల్లో ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి. ఈ అంశాన్ని జాతీయ స్థాయి ప్రజా చర్చగా మార్చడంలో కాంగ్రెస్ చేపడుతున్న రాజకీయ పోరాటం మోదీ ప్రభుత్వానికి కొత్త సవాల్‌గా మారుతోంది.ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రతను కాపాడటం, వోటర్ల హక్కులను పరిరక్షించడం ప్రజాస్వామ్యానికి రెండు కళ్ల వంటివి. వీటిలో ఏ ఒక్కదానికి భంగం కలిగినా ప్రజాస్వామ్యంపై ప్రజల విశ్వాసం దెబ్బతింటుంది. అందుకే వోటర్ల జాబితాల్లో అక్రమాలు జరిగాయనే ఆరోపణలను తేలికగా తీసుకోకూడదు. అదే సమయంలో ఆరోపణలే అంతిమ సత్యమని భావించకుండా, ఆధారాలతో నిజానిజాలను నిర్ధారించాలి. ఎన్నికల సంఘం తన నిర్ణయాలను పారదర్శకంగా వివరించాలి. కేంద్ర ప్రభుత్వం తన వైఖరిని స్పష్టం చేయాలి. కాంగ్రెస్‌తో సహా ప్రతిపక్షాలు ప్రజల తరఫున లేవనెత్తుతున్న ప్రశ్నలకు సమాధానాలు లభించే వరకు ప్రజాస్వామిక ఒత్తిడి కొనసాగడం సహజం.
ప్రతిపక్షాల పని కేవలం ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించడం మాత్రమే కాదు.. ప్రజల హక్కులకు భంగం కలుగుతోందనే అనుమానాలు తలెత్తినప్పుడు వాటిని ప్రశ్నించడం కూడా. ఎన్నికల ప్రక్రియపై ప్రజల్లో సందేహాలు పెరిగిన సందర్భంలో కాంగ్రెస్ ఆ అంశాన్ని రాజకీయ చర్చకు తీసుకురావడం ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రతిపక్ష బాధ్యతలో భాగం. అయితే ఈ పోరాటం మరింత ప్రభావవంతం కావాలంటే ఆరోపణలకు ఆధారాలు, ప్రజలకు స్పష్టమైన కార్యాచరణ, వోటర్ల హక్కుల పరిరక్షణకు ఆచరణాత్మక పరిష్కారాలు తోడవ్వాలి. మోదీ ప్రభుత్వం ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రతను గౌరవిస్తోందని చెబుతున్నప్పుడు, ఆ స్వతంత్రతపై ప్రజల్లో తలెత్తిన సందేహాలను నివృత్తి చేయడానికి అవసరమైన పారదర్శకతకు మద్దతు ఇవ్వాలి. ప్రతిపక్షాల ప్రశ్నలను రాజకీయ దాడులుగా మాత్రమే చిత్రీకరించడం సమస్యను పరిష్కరించదు. వోటర్ల జాబితాల్లో జరిగిన మార్పుల వివరాలు, పేర్ల తొలగింపునకు కారణాలు, ఫిర్యాదుల పరిష్కార స్థితి ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంటే అనేక సందేహాలకు సమాధానాలు లభిస్తాయి. జ్ఞానేశ్ కుమార్ రాజీనామా చేయాలనే డిమాండ్‌ రాజకీయంగా ముందుకు రావచ్చు. అయితే రాజీనామా డిమాండ్‌కు, పదవి నుంచి తొలగించే రాజ్యాంగ ప్రక్రియకు మధ్య తేడా ఉంది. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్‌ 324(5) ప్రకారం ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌ను తొలగించే విధానం సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని తొలగించే విధానానికి సమానంగా ఉంటుంది. అందుకు రాజ్యాంగం నిర్దేశించిన పార్లమెంటరీ ప్రక్రియను అనుసరించాల్సి ఉంటుంది.కాబట్టి రాజకీయ నినాదం ఒక్కటే పదవీ తొలగింపునకు సరిపోదు. కాంగ్రెస్ ఈ అంశాన్ని కేవలం అధికార, ప్రతిపక్షాల మధ్య పోరాటంగా కాకుండా, ప్రతి అర్హుడైన పౌరుడి వోటు హక్కును కాపాడే ఉద్యమంగా ముందుకు తీసుకెళ్లాలి. అప్పుడు ఈ పోరాటానికి రాజకీయ పరిమితులను దాటి విస్తృత ప్రజా మద్దతు లభించే అవకాశం ఉంటుంది. ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థపై విశ్వాసం పునరుద్ధరించడమే అసలైన విజయం.
వోటర్ల జాబితాల సవరణలో పారదర్శకత ఏది?
భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్‌ 324 ఎన్నికల నిర్వహణ, పర్యవేక్షణ, నియంత్రణ బాధ్యతలను ఎన్నికల సంఘానికి అప్పగించింది. ఈ అధికారం ఎన్నికల సంఘానికి ప్రత్యేక హోదాను కల్పించడమే కాకుండా, నిష్పాక్షికంగా వ్యవహరించాల్సిన బాధ్యతను కూడా నిర్దేశిస్తుంది. అధికార పక్షానికి అనుకూలంగా ఒక ప్రమాణం, ప్రతిపక్షానికి మరో ప్రమాణం ఉండకూడదు. ప్రతి అర్హుడైన పౌరుడికి వోటు వేసే అవకాశం కల్పించడం ఎన్నికల వ్యవస్థ ప్రాథమిక లక్ష్యం కావాలి.వోటర్ల జాబితాల సవరణ అవసరమే. మరణించినవారి పేర్లు, నకిలీ నమోదులు, చట్టప్రకారం అర్హతలేని నమోదులను తొలగించాలి. కానీ ఆ ప్రక్రియలో నిజమైన వోటర్ల పేర్లు పొరపాటున తొలగిపోకుండా తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. ఒక అర్హుడైన పౌరుడి పేరు జాబితాలో లేకపోతే, అతని వోటు హక్కు కాగితంపై ఉన్నప్పటికీ ఆచరణలో నిర్వీర్యమయ్యే ప్రమాదం ఉంది.అందువల్ల ఎన్నికల సంఘం నియోజకవర్గాలవారీగా వోటర్ల జాబితాల్లో చేసిన మార్పుల వివరాలను వెల్లడించాలి. తొలగింపులకు కారణాలు తెలియజేయాలి. అభ్యంతరాలు, అప్పీళ్లకు తగిన అవకాశం కల్పించాలి. తప్పుగా తొలగించిన పేర్లను పునరుద్ధరించాలి. వోటర్ల జాబితాలపై వచ్చిన ఫిర్యాదులను నిష్పాక్షికంగా పరిశీలించాలి. ఆరోపణలు నిరాధారమైనవైతే వాటిని అధికారిక గణాంకాలతో ఖండించాలి. లోపాలు నిర్ధారణ అయితే వాటిని సరిదిద్దాలి.పారదర్శకతను కోరడం ఎన్నికల సంఘాన్ని బలహీనపరచడం కాదు.. దాని విశ్వసనీయతను బలోపేతం చేయడం. వోటర్ల హక్కులను కాపాడటమే ఎన్నికల సంఘం రాజ్యాంగబద్ధమైన బాధ్యతకు అసలైన పరీక్ష.
నిర్బంధాలతో ఉద్యమాలను ఆపలేరు
ప్రజాస్వామ్యంలో నిరసన అనేది ప్రజల అసంతృప్తిని వ్యక్తం చేసే రాజ్యాంగబద్ధమైన మార్గం. ఎన్నికల సంఘం పనితీరుపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తిన వారిని కేవలం రాజకీయ ప్రత్యర్థులుగా చూడటం సరైంది కాదు. వారి ఆరోపణల్లో వాస్తవాలున్నాయా లేదా అన్నది పరిశీలించి సమాధానం ఇవ్వాలి. శాంతియుత నిరసనలను అణచివేయడం కంటే వాటి వెనుక ఉన్న సందేహాలను పరిష్కరించడం ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వానికి తగిన పద్ధతి. నిరసనల్లో చట్టవిరుద్ధ చర్యలు చోటుచేసుకుంటే చట్టప్రకారం వ్యవహరించాలి. అదే సమయంలో శాంతియుతంగా నిరసన తెలిపే పౌరుల హక్కులను కూడా పరిరక్షించాలి. నిర్బంధాలు, అరెస్టులు ప్రశ్నలకు సమాధానాలు కావు. ప్రజల ఆందోళనలకు పారదర్శక వివరణలు, నిష్పాక్షిక విచారణలు, అవసరమైన సవరణలే సమర్థవంతమైన పరిష్కారాలు.కాంగ్రెస్ సహా ప్రతిపక్షాలు ఈ అంశంపై తమ పోరాటాన్ని కొనసాగించాలంటే ప్రజలకు వాస్తవాలను వివరించాలి. వోటర్ల జాబితాల్లో జరిగిన మార్పులపై ఆధారాలు సేకరించాలి. బాధితులకు ఫిర్యాదులు చేయడంలో సహకరించాలి. న్యాయస్థానాలు, పార్లమెంటు, ఎన్నికల అధికారుల ముందు తమ వాదనలను రాజ్యాంగబద్ధంగా వినిపించాలి. ప్రజా ఉద్యమం ఎంత క్రమబద్ధంగా, శాంతియుతంగా, ఆధారాలతో సాగితే అంత బలమైన నైతిక స్థానం సంపాదించు కుంటుంది.
నినాదాల నుంచి ప్రజా కార్యాచరణకు
ఎన్నికల సంఘంపై ప్రజా ఉద్యమం బలపడాలంటే అది కేవలం సభలు, ప్రదర్శనలు, నినాదాలకే పరిమితం కాకూడదు. ప్రతి నియోజకవర్గంలో వోటర్ల జాబితాలను పరిశీలించే కార్యక్రమాలు చేపట్టాలి. పేరు తొలగిపోయినట్లు గుర్తించిన అర్హులైన వోటర్లకు సంబంధిత అధికారులను సంప్రదించడంలో, అభ్యంతరాలు దాఖలు చేయడంలో, అప్పీళ్లు చేసుకోవడంలో సహకరించాలి.కాంగ్రెస్ కార్యకర్తలు, ఇతర ప్రతిపక్ష పార్టీలు, విద్యార్థి సంఘాలు, యువజన సంఘాలు, న్యాయవాదులు, పౌరసమాజ సంస్థలు బాధ్యతాయుతంగా కలిసి పనిచేయాలి. ధ్రువీకరించిన గణాంకాలు, అధికారిక పత్రాలు, ఫిర్యాదుల వివరాలతో నివేదికలు రూపొందించాలి. సమాచార హక్కు చట్టం పరిధిలో లభించే సమాచారాన్ని వినియోగించుకోవాలి. ఎన్నికల సంఘానికి వినతులు సమర్పించాలి. అవసరమైన సందర్భాల్లో న్యాయస్థానాలను ఆశ్రయించాలి.ప్రజలు తమ వోటరు నమోదు స్థితిని స్వయంగా తనిఖీ చేసుకోవాలి. పేరు లేకపోతే ఆలస్యం చేయకుండా సంబంధిత ఎన్నికల అధికారులను సంప్రదించాలి. ప్రతి ఫిర్యాదుకు పరిష్కారం లభించే వరకు అనుసరణ చేయాలి. వోటు హక్కు పరిరక్షణను ఏ ఒక్క పార్టీ ప్రయోజనానికి పరిమితం చేయకుండా, ప్రతి పౌరుడి హక్కుగా నిలబెట్టాలి.ఇలాంటి కార్యాచరణతో సాగిన ఉద్యమం ఎన్నికల సంఘంపై ప్రజా పర్యవేక్షణను బలోపేతం చేస్తుంది. రాజకీయ పార్టీలకు ప్రజల విశ్వాసం పెరుగుతుంది. ప్రభుత్వాలు, రాజ్యాంగ సంస్థలు తమ నిర్ణయాలకు మరింత స్పష్టమైన వివరణలు ఇవ్వాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రజా ఒత్తిడికి ఉండే అసలైన శక్తి ఇదే.
వోటు హక్కే అసలైన అజెండా
ఎన్నికల సంఘంపై వస్తున్న విమర్శలకు సమాధానాలు ఇవ్వాల్సిన బాధ్యత ఆ సంస్థదే. ఎన్నికల వ్యవస్థపై ప్రజల విశ్వాసాన్ని నిలబెట్టే వాతావరణం కల్పించాల్సిన బాధ్యత కేంద్ర ప్రభుత్వానిదీ. ఈ వ్యవస్థలో పారదర్శకతను పెంచేందుకు కాంగ్రెస్ సహా ప్రతిపక్షాలు నిర్మాణాత్మక ఒత్తిడి తీసుకురావాలి. ఆరోపణలను ఆధారాలతో నిర్ధారించాలి. లోపాలు తేలితే సరిదిద్దాలి. అర్హులైన ప్రతి వోటరు హక్కును పరిరక్షించాలి. కాంగ్రెస్ కదన కుతూహలం కేవలం రాజకీయ ప్రత్యర్థిని ఇరుకున పెట్టే వ్యూహంగా మిగిలిపోకూడదు. అది వోటు హక్కు పరిరక్షణకు, ఎన్నికల వ్యవస్థ సంస్కరణలకు, రాజ్యాంగ సంస్థల జవాబుదారీతనానికి దోహదపడాలి. ప్రజల ఆందోళనలకు సమాధానాలు రాకపోతే ప్రజాస్వామ్యబద్ధమైన ఒత్తిడిని కొనసాగించడం ప్రతిపక్షాల బాధ్యత. అదే సమయంలో ప్రతి అడుగూ వాస్తవాలు, ఆధారాలు, రాజ్యాంగ విలువల ఆధారంగా సాగాలి.ప్రజలారా.. మీ వోటు హక్కును తనిఖీ చేసుకోండి. మీ పేరు తొలగిపోయినట్లయితే ఆధారాలతో ఫిర్యాదు చేయండి. అర్హులైన వోటర్ల హక్కులకు భంగం కలిగితే ప్రశ్నించండి. శాంతియుతంగా సంఘటితం కండి. ఎన్నికల సంఘాన్ని జవాబుదారీగా నిలపండి.
మోదీ ప్రభుత్వం ప్రజల ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఇవ్వాలి. ఎన్నికల సంఘం తన నిష్పాక్షికతపై విశ్వాసాన్ని బలోపేతం చేసుకోవాలి. కాంగ్రెస్ సహా ప్రతిపక్షాలు వోటు హక్కు పరిరక్షణ ఉద్యమాన్ని క్షేత్రస్థాయికి తీసుకెళ్లాలి. ఈ మూడు అంశాల చుట్టూ ప్రజాస్వామ్య చర్చ బలపడినప్పుడే ప్రజలకు వాస్తవ ప్రయోజనం చేకూరుతుంది.ఎందుకంటే ఎన్నికల్లో గెలుపోటములు రాజకీయ పార్టీలకు సంబంధించినవి.. కానీ వోటు హక్కు ప్రతి పౌరుడికి సంబంధించినది. అధికారం తాత్కాలికం.. ప్రజల విశ్వాసమే అసలైన బలం. వోటు ప్రజలది.. అధికారం ప్రజల తీర్పుతోనే.. ఆ వోటును కాపాడటం ఎన్నికల సంఘం బాధ్యత.
