సత్యంపై పాలకుల దండయాత్ర.. బలిపీఠంపై పత్రికా స్వేచ్ఛ!

భారతదేశంలో వార్తా మీడియా ప్రస్తుతం ప్రభుత్వం, దాని అధికార వ్యవస్థలతో పాటు పౌరులలో పెరిగిపోయిన తీవ్రమైన అపనమ్మకం నడుమ నలిగిపోతోంది. ఒకవైపు పాలకుల ఆంక్షలు, మరోవైపు సమాజంలో ఏర్పడిన సైద్ధాంతిక వ్యత్యాసాలు జర్నలిజం ఉనికినే ప్రశ్నార్థకంగా మారుస్తున్నాయి. పాత్రికేయుడిగా ఎవరు అర్హులనే సాంకేతిక అంశాలను పక్కన పెడితే, ఒక ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ప్రభుత్వం, ప్రజలతో మీడియా ఎలాంటి సంబంధాన్ని కలిగి ఉందనే దానిపైనే దాని ప్రభావం ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రస్తుతం క్షేత్రస్థాయిలో వాస్తవాలను వెలికితీసే స్వతంత్ర జర్నలిస్టులు ఒకవైపు అధికారుల వేధింపులను, మరోవైపు ప్రజల అనుమానాలను తట్టుకుంటూ తీవ్రమైన సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్నారు.

ఇటీవల ముఖ్య ఎన్నికల కమిషనర్ రాజీనామాను కోరుతూ జరిగిన ఆందోళనల సమయంలో వార్తా సేకరణకు వెళ్లిన జర్నలిస్టులపై పోలీసులు ప్రవర్తించిన తీరు అధికార దుర్వినియోగానికి అద్దం పడుతోంది. విధుల్లో ఉన్న విలేకరులను నిర్బంధించడం, దాడులు చేయడం, మహిళా జర్నలిస్టులపై లైంగిక వేధింపులకు పాల్పడటం మరియు వారి చరవాణులు, కెమెరాలను స్వాధీనం చేసుకోవడం వంటి అనేక సంఘటనలు నమోదయ్యాయి. క్షేత్రస్థాయి వార్తా కథనాలను తమ అదుపులోకి తెచ్చుకోవడానికి ప్రభుత్వం చేసిన ప్రయత్నంగానే పోలీసుల ఈ చర్యలు కనిపిస్తున్నాయి. అయితే, సామాజిక మాధ్యమాల్లో ఎప్పటికప్పుడు ప్రత్యక్ష దృశ్యాలను పోస్ట్ చేసిన స్వతంత్ర జర్నలిస్టుల కారణంగా అధికార యంత్రాంగం అనుకున్నది సాధ్యపడలేదు.

విలేకరులు తమ వద్ద ప్రెస్ గుర్తింపు కార్డులను స్పష్టంగా ప్రదర్శిస్తున్నప్పటికీ, పోలీసుల నుండి వారికి ఎలాంటి రక్షణ లభించలేదు. పేరుపటాలు లేని సీరువస్త్రాలు ధరించిన అధికారులు నిరసనకారులను, జర్నలిస్టులను బలవంతంగా తీసుకెళ్లిన దృశ్యాలు బయటకు వచ్చాయి. చట్టంలోని ఏ నిబంధనల ప్రకారం చర్యలు తీసుకుంటున్నారో చెప్పకుండానే, జర్నలిస్టులు ప్రచురించే సమాచారం చట్టవిరుద్ధమంటూ హెచ్చరికలు జారీ చేయడం విచారకరం. విధుల్లో ఉన్న జర్నలిస్టులు మరియు న్యాయవాదులకు ఎలాంటి ఆటంకం కలిగించకూడదని అత్యున్నత న్యాయస్థానం ఇచ్చిన స్పష్టమైన ఆదేశాలను సైతం పోలీసులు బహిరంగంగా ఉల్లంఘించారు.

బాధితులైన జర్నలిస్టులు ఫిర్యాదులు చేసినా అధికారులు సరైన రీతిలో స్పందించడం లేదు. ఒక మహిళా జర్నలిస్ట్ తనపై పోలీసు అధికారి లైంగిక వేధింపులకు పాల్పడ్డారని ఆరోపించినప్పటికీ ఎఫ్‌ఐఆర్ నమోదు కాకపోగా, పోలీసులు మాత్రం వారిపై ఎదురు కేసులు నమోదు చేయడం వ్యవస్థ ఏకపక్ష వైఖరికి నిదర్శనం. నిరసనల సమయంలో ముఖ గుర్తింపు సాంకేతికత ద్వారా జర్నలిస్టులపై నిఘా పెట్టడం, గతంలో నిర్బంధించిన జర్నలిస్టుల వ్యక్తిగత వివరాలను సేకరించి వారి పరికరాలను తిరిగి ఇవ్వకపోవడం వంటి చర్యలు ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తిని తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తున్నాయి.

ఒక సమర్థవంతమైన ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రశ్నించే మీడియాతో ప్రభుత్వానికి ఉండే సంబంధాలు ఎప్పుడూ ఘర్షణాత్మకంగానే ఉంటాయి. అయితే గత దశాబ్దంలో విలేకరుల సమావేశాలను నిరాకరించడం, స్క్రిప్ట్ లేని సంభాషణలను అనుమతించకపోవడంతో ఈ సంబంధం మరింత దిగజారింది. ప్రభుత్వ విధానాలను విమర్శించే స్వతంత్ర మీడియా సంస్థలు ఆదాయపు పన్ను దాడులు, క్రిమినల్ కేసులు, కంటెంట్ తొలగింపు చర్యలతో మనుగడ కోసం పోరాడుతున్నాయి. ప్రకటనల ఆదాయాలు తగ్గుతుండటంతో కొన్ని స్థాపిత మీడియా సంస్థలు స్వయం-సెన్సార్‌షిప్ మార్గాన్ని ఎంచుకుంటున్నాయి.

మరోవైపు, అధికారంలో ఉన్న ప్రభుత్వానికి బహిరంగంగా మద్దతు ఇచ్చే కొన్ని పక్షపాత మీడియా సంస్థల వల్ల మొత్తం మీడియా రంగంపైనే ప్రజలకు నమ్మకం సన్నగిల్లింది. ఈ పక్షపాత విభాగం విమర్శకులను దేశవ్యతిరేకులుగా చిత్రీకరిస్తూ స్వతంత్ర పరిశోధనాత్మక నివేదికలను కొట్టిపారేస్తోంది. 2020-21 రైతుల ఆందోళనల సమయంలో ఇటువంటి పక్షపాత మీడియాను ప్రజలు తిరస్కరించడంతో ఈ అపనమ్మకం స్పష్టంగా బయటపడింది. నిరసనకారులు ఇంటర్వ్యూలు ఇచ్చేందుకు నిరాకరించడం, ప్రత్యక్ష ప్రసారం చేసే విలేకరులను నిలదీయడం వంటి సంఘటనలు జరిగాయి.

ఈ పరిస్థితుల్లో ప్రధాన స్రవంతి టీవీ ఛానెళ్లు చూపించని క్షేత్రస్థాయి నిరసనలను, పోలీసుల అక్రమాలను సామాజిక మాధ్యమాలు బాహ్య ప్రపంచానికి చాటిచెబుతున్నాయి. అయితే, నిష్పాక్షికంగా వ్యవహరించే స్వతంత్ర మీడియాకు ప్రజల విశ్వాసాన్ని తిరిగి పొందడం ఇప్పుడు అత్యంత కీలకమైన సవాలుగా మారింది. మీడియా రంగాలు రెండుగా చీలిపోవడం వల్ల పాలకుల, పోలీసుల అక్రమాలపై ఉమ్మడి పోరాటం సాధ్యపడటం లేదు. ఈ అంతర్గత విభేదాల కారణంగా పోలీసులు జవాబుదారీతనం లేకుండా ప్రవర్తిస్తుంటే, ప్రభుత్వం మాత్రం ఎటువంటి విమర్శలు తాకకుండా సురక్షితంగా నీడన నిలుస్తోంది.