“కర్ర కలవాడిదే బర్రె” – ఇప్పుడు కర్ర రూపం మారింది

“ఇవాళ పోలీసింగ్‌లో పరిస్థితి పూర్తిగా అదే స్థాయిలో ఉందని చెప్పడం సరైంది కాదు. పోలీస్ వ్యవస్థలో కంప్యూటరీకరణ, CCTNS, డిజిటల్ రికార్డులు, ఫోరెన్సిక్ విధానాలు, మహిళా పోలీసింగ్, సైబర్ క్రైమ్ విభాగాలు, పోలీస్ స్టేషన్ ర్యాంకింగ్స్, మానవహక్కుల పర్యవేక్షణ వంటి అనేక మార్పులు వచ్చాయి. కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ కూడా పోలీసు ఆధునీకరణ, శిక్షణ, కమ్యూనికేషన్, ఫోరెన్సిక్ సామర్థ్యాలపై కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నది. కానీ ఆచార్య అడిగిన ప్రాథమిక ప్రశ్న ఇంకా ఉంది: పోలీసు అధికారాన్ని ఉపయోగించే వ్యక్తిపై అధికారాన్ని ఎవరు ఉపయోగిస్తారు?,,”

67.యం. యస్. ఆచార్య సంపాదకీయం, వరంగల్ వాణి – 7-5-1981, ‘‘డిఫెన్సులో పడ్డ ప్రజాస్వామ్యం’’

ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా, ఏ సమాజంలోనైనా ఏ ప్రభుత్వంలోనైనా, ఏ పాలక యంత్రాంగం శాఖలోనైనా మంచి చెడు రెండు ఉంటున్నాయి. ఏది మంచి, ఏది నీతి ఏదీ న్యాయం, ఏది సత్యం, వగైరా వగైరా ప్రశ్నలకు సమాధానం సునిశ్చితంగా దొరకదు. అది సదా శేషప్రశ్నే, బ్రహ్మ పదార్థమే, ఇది నీతి, మంచి, న్యాయం, సత్యం అంటూ గిరిగీయటానికి ప్రయత్నించినా మళ్ళీ అది గిరికి లోబడివున్నదో, దాటి వెళ్ళిందో తేల్చటం కూడా శేషప్రశ్నే. ఒక కోర్టులో నేరంగా ధృవీకృతమై విధించబడిన శిక్ష ఆపై కోర్టులో కొట్టివేయబడటం, ఒక కోర్టులో నేరంకానిది పైకోర్టులో నేరంగా శిక్షించబడటం వగైరా నడుస్తున్న చరిత్రే: దున్నేవాడిదే భూమి అన్నట్లు కర్ర కలవాడిదే బర్రె, అధికారం అధికారాన్ని చేతుల్లో పెట్టుకోగల మానవశక్తి ధనబలం, యాంత్రిక శక్తి, మాంత్రిక శక్తి లేక కండబలం వంటివేవో ఒకటి రెండు ఉంటేగాని శేషప్రశ్న విశ్శేషం కాదు. ఎవరూ ఈ పరిణామానికి ఆతీతులు కాదు. ఒక దేశం మీద మరో దేశంలోని తిండికిలేని జరుగుబాటు లేని వాడిపై ముఠా దాడిచేసి ఓడిపోయి బందిపోట్లుగా వర్ణించబడవచ్చు. గెలిచే ప్రభుత్వంగా చెలామణి కావచ్చు.

రంగయ్య పనుపున మంగయ్యను లింగయ్య హత్యచేస్తే శింగయ్య హంతకుడు రంగయ్య నేర ప్రోత్సాహకుడు. ఒక కులానికి చెందిన, ఒక మతంకు చెందిన గూండాలు మరో కులంవాళ్ళను మరో మతంవాళ్ళను చంపితే ఆడవాళ్ళను చెరిస్తే, ఎత్తుకుపోతే, కొంకణ కాలిస్తే, లూటీచేస్తే అది మతకలహం, కులపోరాటం. ఒక రాజకీయ సిద్ధాంతం వాళ్లు మరో రాజకీయ సిద్ధాంతం వాళ్ళను హతమారిస్తే అది రాజకీయం. హంతకులు, గూండాలు, బందిపోట్లు, ఆడవాళ్ళ మానభంగాలకు పాల్పడేవాళ్ళు రాజకీయ సిద్ధాంతపు కవచం లేకుండా చేస్తే నేరం, ఆకవచంలో చేస్తే పోరాటం, ఉద్యమం విప్లవం వగైరా కితాబులు. గత చరిత్ర తిరగేసినా, నడుస్తున్న చరిత్రను పరిశీలించినా ఇటువంటివే కొల్లలు కొల్లలు, ఇటువంటివన్నీ చూడవలసిన తీరూ పరిశీలించవలసిన పద్ధతి అంటూ కొన్ని ఉన్నాయి. ఆ తీరు, ఆ పద్ధతి అనుసరించే వైఖరి కూడా ఒకటి ఉంది. అట్లా ఆ వైఖరితో, ఆ పద్ధతిలో ఆ తీరుగా చూచి, విని పరిశీలించి. నిర్ణయానికి రావాలే కాని మరో విధంగా అయితే అది అశాస్త్రీయం, ఇటువంటి శాస్త్రీయ పంధా హేతువాద దృక్పధం ఫలానా వారికే ఉంటుంది. అట్లా పరిణతి చెందిన వారెన్నడూ తప్పుచేయరు అనేది మళ్ళీ ఓ సిద్ధాంతం. మిగతా అంతా మిధ్య. ఇంతే సంగతులు..

పోలీసులు ఈ సమాజంలోని మనుషులే, చట్టవిరుద్ధంగా కాల్పులు సాగించి ప్రాణాలు తీస్తున్నారనీ దొంగలతో లాలూచిపడ్డారనీ, లంచాలు వేసారనీ, తప్పుడు కేసులు బనాయించారనీ, నిజం కేసులను నడపటంలేదనీ, గుండాలతో కుమ్ముక్కయినారనీ, రాజకీయ నాయకుల కనుసన్నలల్లో మెదిలి తప్పుడు ఆరోపణలతో అరెస్టు చేసి లాకప్‌లో చిత్రహింసల పాలుచేస్తున్నారనీ, కోర్టుముందు వారిని హాజరు పరచటము లేదనీ చట్టవిరుద్ధంగా వ్యవహరిస్తున్నారనీ, పోలీసు స్టేషన్‌కు ఫిర్యాదు చేయవచ్చిన ఆడవాళ్ళను చెరచారనీ వంటి ఘోరాతిఘోర అమానుషాలతో, కాలుష్యాలతో మునిగి దేశంలో అప్రతిష్ట పాలైంది పోలీసుశాఖ. మన రాష్ట్ర రాజధాని పోలీసు విభాగము ఉన్నతోద్యోగుల ఇటీవలి తెరకెక్కిన కథలు గాధలు ఆ మేరకు అధఃపాతాళానికి వాళ్ళని త్రొక్కి వేసినయ్‌.

మరోవంక సిమెంటు కుంభకోణపు వ్యవహారం, గూండాల స్వైరవిహారం వాటిల్లో నాయకులు మంత్రుల సంబంధ అనుబంధాలు, ప్రాజెక్టులు, పార్టీ నిధులు. ఇంజనీర్లు మంత్రులు కంట్రాక్టర్ల దోపిడి దురాగతాలు… వగైరా వగైరా. పోలీసుల మర్యాద, మంత్రుల మర్యాద, ప్రభుత్వ ప్రతిష్ట వాళ్ళందరినీ ఎన్నుకున్న పార్టీలు ప్రజల గౌరవం అంతా ఒకేదెబ్బతో ఠా … ప్రజల ఆస్తి పాస్తులకు రక్షణ లేదు. చట్ట విధానం, నీతినిజాయితీ మితి పరిమితి దేనికీ ఎక్కడాలేదు. అంతా అగాధం… జగన్నాధం, అయితే ఇంతకూ ఎవరికైనా గమ్యం ఏమిటో లక్ష్యం ఏమిటో అందుకు అనుసరించే ఫిలాసఫి ఏమిటో కూడ అవగాహన కాదు. దీనికి ప్రజాస్వామ్యం. జవాబు చెప్పుకోవలసి ఉన్నది.

ప్రజాస్వామ్యం: శేషప్రశ్నే

యం. యస్. ఆచార్య 7 మే 1981న రాసిన “డిఫెన్సులో పడ్డ ప్రజాస్వామ్యం: శేషప్రశ్నే” సంపాదకీయం ఒక నిర్దిష్ట కాలంలోని పోలీసు అవినీతి, మంత్రులపై ఆరోపణలు, కుంభకోణాలు, గూండాయిజం గురించి మాత్రమే కాదు. దాని అంతరార్థం చాలా లోతైనది. అధికారం చేతిలో ఉన్నవారు తమ చర్యలకు ఏ పేరుపెట్టుకుంటే అది న్యాయమైపోతుందా? చట్టాన్ని అమలు చేయాల్సిన సంస్థలే చట్టాన్ని అతిక్రమిస్తే ప్రజాస్వామ్యం ఎక్కడ నిలబడాలి? నేరం రాజకీయ సిద్ధాంతపు కవచం ధరించినప్పుడు అది ఉద్యమంగా మారుతుందా? అనే ప్రశ్నలను ఆచార్య లేవనెత్తారు.

1981లో పోలీసులు ఏ విధంగా ఉన్నారు? 2026లో పోలీసు పనులు ఏమిటి?

ఆచార్య పోలీసులపై చేసిన విమర్శలు అత్యంత ఘాటైనవి. చట్టవిరుద్ధ కాల్పులు, లంచాలు, తప్పుడు కేసులు, గూండాలతో కుమ్మక్కు, రాజకీయ నాయకుల ఒత్తిడితో అరెస్టులు, లాకప్ చిత్రహింసలు, కోర్టు ముందు హాజరు పరచకపోవడం, మహిళలపై పోలీస్ స్టేషన్‌లోనే దుర్వినియోగం వంటి ఆరోపణలను ఆచార్య ప్రస్తావించారు.

ఇవాళ పోలీసింగ్‌లో పరిస్థితి పూర్తిగా అదే స్థాయిలో ఉందని చెప్పడం సరైంది కాదు. పోలీస్ వ్యవస్థలో కంప్యూటరీకరణ, CCTNS, డిజిటల్ రికార్డులు, ఫోరెన్సిక్ విధానాలు, మహిళా పోలీసింగ్, సైబర్ క్రైమ్ విభాగాలు, పోలీస్ స్టేషన్ ర్యాంకింగ్స్, మానవహక్కుల పర్యవేక్షణ వంటి అనేక మార్పులు వచ్చాయి. కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ కూడా పోలీసు ఆధునీకరణ, శిక్షణ, కమ్యూనికేషన్, ఫోరెన్సిక్ సామర్థ్యాలపై కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నది. కానీ ఆచార్య అడిగిన ప్రాథమిక ప్రశ్న ఇంకా ఉంది: పోలీసు అధికారాన్ని ఉపయోగించే వ్యక్తిపై అధికారాన్ని ఎవరు ఉపయోగిస్తారు?

ఇందుకు ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణ ప్రకాశ్ సింగ్ కేసులో సుప్రీంకోర్టు తీర్పు. 2006లో సుప్రీంకోర్టు పోలీసు సంస్కరణలకు సంబంధించి సంస్థాగత స్వాతంత్ర్యం, పోలీసు స్థిరత్వం, పోలీస్ ఎస్టాబ్లిష్‌మెంట్ బోర్డులు, స్టేట్ సెక్యూరిటీ కమిషన్, పోలీస్ కంప్లైంట్స్ అథారిటీ వంటి వ్యవస్థల దిశగా ఆదేశాలు ఇచ్చింది. అయినప్పటికీ 2025లో కూడా ఆ తీర్పు అమలుపై సుప్రీంకోర్టులో పిటిషన్లు రావడం, ఆదేశాల అమలుపై ప్రశ్నలు కొనసాగుతున్నాయని చూపిస్తుంది.  అంటే చట్టం మారింది; సంస్థాగత భాష మారింది; కానీ రాజకీయ ప్రభావం నుంచి పోలీసును పూర్తిగా వేరు చేయాలనే ప్రశ్న ఇంకా ముగియలేదు.

కస్టడీ హింస: ఆచార్య ప్రశ్న ఇంకా సజీవమే

1981లో పోలీస్ లాకప్‌లో చిత్రహింస గురించి ఆచార్య రాశారు. 2026లో కూడా అది పూర్తిగా చరిత్ర కాలేదు. NHRC మార్గదర్శకాల ప్రకారం ప్రతి పోలీసు లేదా జ్యుడీషియల్ కస్టోడియల్ డెత్‌ను 24 గంటల్లో కమిషన్‌కు తెలియజేయాలి. పోలీస్ చర్యలో జరిగే మరణాలు, ఎన్‌కౌంటర్లు కూడా నిర్దిష్ట కాలపరిమితిలో నివేదించాలి.

ఇవి కేవలం సిద్ధాంతాలు కావు. 2025లో హైదరాబాద్‌లో రాజేంద్రనగర్ పోలీస్ స్టేషన్‌లో పోలీసుల భౌతిక హింసకు గురైనట్లు వార్తలొచ్చిన ఒక వ్యక్తి మరణంపై NHRC స్వయంగా సుమోటోగా స్పందించింది. కమిషన్ DGP నుంచి నివేదిక కోరింది.  ఇక్కడ 1981, 2026 మధ్య ఒక కీలకమైన తేడా ఉంది. 1981లో ఒక బాధితుడి వాంగ్మూలం, పత్రికా కథనం, మానవహక్కుల ఉద్యమం ప్రధాన ఆధారాలు. ఇప్పుడు CCTV, డిజిటల్ రికార్డులు, వైద్యపరీక్షలు, ఫోరెన్సిక్ ఆధారాలు, NHRC, కోర్టులు, సోషల్ మీడియా, డిజిటల్ జర్నలిజం వంటి అనేక పర్యవేక్షణ మార్గాలు ఉన్నాయి. కానీ అదే సమయంలో ఒక కొత్త ప్రమాదం కూడా వచ్చింది: సాంకేతిక ఆధారాలు ఉన్నాయనే కారణంతో న్యాయం ఆటోమేటిక్‌గా జరుగదు. వాటిని భద్రపరచడం, స్వతంత్రంగా పరిశీలించడం, కోర్టులో పరీక్షించడం కూడా అవసరమే.

కొత్త క్రిమినల్ చట్టాలు: బాధ్యత పెరిగిందా?

2024 జూలై 1 నుంచి Bharatiya Nyaya Sanhita, Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita, Bharatiya Sakshya Adhiniyam అమలులోకి వచ్చాయి. BNSSలో అరెస్టు చేసిన వ్యక్తికి అరెస్టు కారణాలు తెలియజేయడం, బెయిల్ హక్కు గురించి సమాచారం ఇవ్వడం, బంధువులు లేదా స్నేహితులకు అరెస్టు వివరాలు తెలియజేయడం వంటి రక్షణలు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వం కూడా కొత్త చట్టాలు పోలీసు పారదర్శకత, జవాబుదారీతనాన్ని పెంచుతాయని పేర్కొంది. ఉదాహరణకు, ప్రతి జిల్లాలోనూ, ప్రతి పోలీస్ స్టేషన్‌లోనూ అరెస్టయిన వ్యక్తుల వివరాలపై ప్రజలకు సమాచారం అందించేందుకు నియమిత పోలీసు అధికారిని ఉంచే నిబంధనను ప్రభుత్వం ప్రస్తావించింది.కానీ ఇక్కడ ఆచార్య ప్రశ్న మళ్లీ వర్తిస్తుంది: నిబంధన ఉండటం ఒక విషయం; ఆ నిబంధనను ఉల్లంఘించిన పోలీసు అధికారిపై వెంటనే, స్వతంత్రంగా, నిష్పక్షపాతంగా చర్య తీసుకోవడం మరో విషయం. ప్రజాస్వామ్యానికి అసలు పరీక్ష రెండో దానిలోనే ఉంటుంది.

“కర్ర కలవాడిదే బర్రె” – ఇప్పుడు కర్ర రూపం మారింది

ఆచార్య రాసిన “దున్నేవాడిదే భూమి అన్నట్లు కర్ర కలవాడిదే బర్రె” అన్న భావన ఈ సంపాదకీయానికి కేంద్రబిందువు. 1981లో కర్ర అంటే భౌతిక బలం, పోలీసు బలం, రాజకీయ ప్రభావం, డబ్బు, గూండా బలం. 2026లో ఆ “కర్ర” రూపాలు మరింత విస్తరించాయి: పోలీసు అధికారం, పరిపాలనా అధికారం, ఆర్థిక శక్తి, మీడియా ప్రభావం, డిజిటల్ ప్రచారం, డేటా, సంస్థాగత నియంత్రణ, న్యాయపరమైన ప్రక్రియను ప్రభావితం చేసే సామర్థ్యం, ఇవన్నీ అధికార సాధనాలుగా మారవచ్చు. అందుకే ప్రజాస్వామ్యానికి ప్రశ్న “ఎవరికి అధికారం ఉంది?” మాత్రమే కాదు. “ఆ అధికారాన్ని ఉపయోగించినప్పుడు దానికి ఉన్న నియంత్రణలు ఏమిటి?” అనేదే అసలు ప్రశ్న.