పచ్చని పొలాల్లో శిలాజ ఇంధనాల మంట!

భారతదేశం ఒకప్పుడు వ్యవసాయాధారిత దేశంగా, తన సొంత వనరుల మీద తాను ఆధారపడి జీవించిన ఘన చరిత్ర కలిగిన దేశం. కానీ, గత ఎనిమిది దశాబ్దాల్లో సంభవించిన పారిశ్రామిక మరియు సాంకేతిక విప్లవాలు వ్యవసాయ రంగం యొక్క రూపురేఖలను పూర్తిగా మార్చివేశాయి. గతంలో ‘అనిమేట్ పవర్’ లేదా పశువుల శక్తిపై నడిచిన మన సాగు విధానం, నేడు ప్రమాదకరమైన శిలాజ ఇంధనాల ఉచ్చులో చిక్కుకుంది. ఒకప్పుడు ఎడ్ల శక్తి, ప్రకృతి సిద్ధమైన ఎరువులతో స్వయంసమృద్ధిగా సాగిన వ్యవసాయం, నేడు అంతర్జాతీయ చమురు బావుల మీద, విదేశీ గ్యాస్ సరఫరా మార్గాల మీద ఆధారపడే స్థితికి చేరుకుంది. ఇది కేవలం ఒక రంగంలో వచ్చిన మార్పు మాత్రమే కాదు, దేశ ఆహార భద్రతను అంతర్జాతీయ ఉద్రిక్తతల ముంగిట నిలబెట్టిన గంభీరమైన పరిణామం.

​స్వాతంత్ర్య సమయంలో భారత దేశంలో కేవలం 5,000 ట్రాక్టర్లు మాత్రమే ఉండగా, 2025-26 నాటికి ట్రాక్టర్ల అమ్మకాలు 1.16 మిలియన్లకు చేరుకున్నాయి. ప్రస్తుతం దేశంలో 1.2 కోట్లకు పైగా ట్రాక్టర్లు ఉన్నాయి. 1970ల వరకు వ్యవసాయ శక్తిలో సగానికి పైగా పశువుల నుండి వచ్చేది. కానీ 1991-92లో మొదటిసారిగా యంత్రాల శక్తి (Mechanical power) పశువుల శక్తిని అధిగమించింది. 2024-25 నాటికి మొత్తం వ్యవసాయ శక్తిలో పశువుల వాటా కేవలం 2.3% కి పడిపోయింది. అంటే, పొలం దున్నడం నుండి పంట కోయడం వరకు ప్రతి అడుగులోనూ డీజిల్ ఇంజన్లు రాజ్యమేలుతున్నాయి. ఒక 50-HP ట్రాక్టర్ గంటకు సగటున 6 నుండి 7 లీటర్ల డీజిల్‌ను వినియోగిస్తుంది. దీని అర్థం ఏమిటంటే, ఒక రైతు తన పొలాన్ని సాగు చేసుకోవాలంటే, అతను గల్ఫ్ దేశాల్లోని చమురు ధరల మీద ఆధారపడాల్సి వస్తోంది. డీజిల్ ధరలో పెరిగే ప్రతి రూపాయి, రైతు పెట్టుబడిపై అదనపు భారమై కూర్చుంటోంది. ఒకప్పుడు తన ఇంటి పశువులతో పొలం దున్నుకున్న రైతు, నేడు డాలర్ల ధరలతో ముడిపడి ఉన్న డీజిల్ కోసం వేచి చూడాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది.

​హరిత విప్లవం తర్వాత రసాయన ఎరువుల వాడకం అనివార్యమైంది. 2024-25లో NPK (నత్రజని, భాస్వరం, పొటాషియం) ఎరువుల వినియోగం 32.9 మిలియన్ టన్నులకు చేరుకుంది. అయితే, ఈ ఎరువుల తయారీ వెనుక ఉన్న రహస్యం శిలాజ ఇంధనాలే. ముఖ్యంగా యూరియా వంటి నత్రజని ఎరువుల తయారీకి ‘నేచురల్ గ్యాస్’ (సహజ వాయువు) ప్రధాన ముడిసరుకు. అలాగే, DAP తయారీకి అమ్మోనియా అవసరం. భారతదేశం తన గ్యాస్ అవసరాల కోసం విదేశాలపైనే అధికంగా ఆధారపడుతోంది. అంతర్జాతీయంగా సహజ వాయువు ధరలు పెరిగినప్పుడు, మన దేశంలో ఎరువుల ధరలు కూడా ఆదుపు తప్పుతున్నాయి. ఒకవేళ ప్రభుత్వం సబ్సిడీలు ఇచ్చి రైతును కాపాడాలని చూసినా, అది దేశ ఖజానాపై వేల కోట్ల భారాన్ని మోపుతోంది. దీనివల్ల దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ అస్థిరతకు గురవుతోంది. రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం వంటి సందర్భాల్లో ఈ పరాధీనత ఎంతటి ప్రమాదకరమో మన దేశం ప్రత్యక్షంగా అనుభవించింది.

​భారత వ్యవసాయానికి ఉన్న అతిపెద్ద ముప్పు భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు. ప్రపంచ ఎరువుల వ్యాపారంలో దాదాపు మూడో వంతు ‘హోర్ముజ్ జలసంధి’ మార్గం గుండానే జరుగుతుంది. పశ్చిమ ఆసియాలో, ముఖ్యంగా ఇజ్రాయెల్ మరియు ఇరాన్ మధ్య ఘర్షణలు తలెత్తినప్పుడు ఈ మార్గం మూసుకుపోయే ప్రమాదం ఉంటుంది. ఒకవేళ సరఫరా నిలిచిపోతే, మన దేశంలో ఎరువుల కొరత ఏర్పడి, పంట దిగుబడి పడిపోయే అవకాశం ఉంది. రష్యా లేదా చైనా వంటి దేశాలు తమ సొంత అవసరాల కోసం ఎగుమతులను నిలిపివేస్తే, భారత రైతుకు ఎరువులు అందవు. అంటే, మన పొలాల్లో ఏం పండాలి, ఎంత పండాలి అనేది ఇప్పుడు మన రైతులు మాత్రమే కాదు, ఎక్కడో విదేశాల్లో ఉన్న యుద్ధ వాతావరణం మరియు అక్కడి దేశాల రాజకీయ నిర్ణయాలు కూడా శాసిస్తున్నాయి.

​కేవలం యంత్రాలు, ఎరువులే కాదు, పంటలను రక్షించే పురుగుమందులు కూడా శిలాజ ఇంధనాల ఉత్పత్తులే. పురుగుమందుల తయారీలో వాడే సాల్వెంట్లు మరియు ఎమల్సిఫైయర్లు పెట్రోలియం ఉప ఉత్పత్తుల నుండి తయారవుతాయి. సాగు ప్రారంభం నుండి పంటను రక్షించుకునే వరకు ప్రతి దశలోనూ మనం శిలాజ ఇంధనాల చక్రబంధంలో చిక్కుకున్నాం. ఇది సామాన్య రైతుకు ఒక భరించలేని భారం. సంప్రదాయ పశువుల ఎరువు (Farmyard manure) వాడకం తగ్గిపోయి, పూర్తిగా కృత్రిమ ఎరువులపై ఆధారపడటం వల్ల రూపాయి ఖర్చయ్యే చోట వంద రూపాయలు ఖర్చు పెట్టాల్సిన దుస్థితి ఏర్పడింది. వ్యవసాయం ఇప్పుడు రైతు నియంత్రణలో లేని ఒక ఖరీదైన పారిశ్రామిక ప్రక్రియగా మారిపోయింది.

​భారత వ్యవసాయం ఇప్పుడు ‘శిలాజ ఇంధన ఆధారిత పరిశ్రమ’గా మారిపోయింది. ఈ సంక్షోభం నుండి బయటపడాలంటే మనం తక్షణమే ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను అన్వేషించాలి. ఆహార భద్రత అంటే కేవలం ధాన్యం నిల్వలు ఉండటం మాత్రమే కాదు, ఆ ధాన్యం పండించే శక్తి వనరులు మన దేశం లోపలే లభించడం. విదేశీ చమురు మరియు గ్యాస్ సరఫరాపై మనం ఎంత తక్కువగా ఆధారపడితే, మన రైతు అంతటి స్వేచ్ఛాజీవిగా మారుతాడు. అంతర్జాతీయ సంక్షోభాల తాకిడి నుండి సామాన్య రైతును కాపాడుకోవడమే నేటి అభివృద్ధికి అసలైన నిర్వచనం. శిలాజ ఇంధనాల చెర నుండి సాగును విడిపించడమే భవిష్యత్ తరాలకు మనం ఇచ్చే నిజమైన ఆహార భద్రత. ఒకప్పుడు ఎడ్లు, పేడ ఎరువులతో స్వయంసమృద్ధిగా ఉన్న భారత వ్యవసాయం, ఇప్పుడు అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో వచ్చే మార్పుల వల్ల నేరుగా భారత రైతు పెట్టుబడిపై భారాన్ని పెంచుతోంది.