“ఇప్పటివరకు ఈ ఒప్పందం సిద్ధాంతపరమైన భద్రతా హామీగానే కనిపించింది. “సాయుధ దాడి” అంటే కేవలం మరో దేశం నుంచి జరిగే ప్రత్యక్ష దాడేనా? లేక దేశేతర సాయుధ సంస్థల దాడులు కూడా ఇందులోకి వొస్తాయా? అనే ప్రశ్నకు స్పష్టత లేదు. యెమెన్‌కు చెందిన హౌతీలు అధికారికంగా ఒక దేశ సైన్యం కాదు. కానీ వారికి ఇరాన్ నుంచి ఆయుధాలు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, రాజకీయ మద్దతు అందుతున్నదనే ఆరోపణలు చాలాకాలంగా ఉన్నాయి. అందువల్ల హౌతీలపై సౌదీ అరేబియాకు మద్దతుగా పాకిస్థాన్, తుర్కియే రంగంలోకి దిగితే అది క్రమంగా ఇరాన్‌తో పరోక్ష ఘర్షణగా మారే ప్రమాదం ఉంది..”
పశ్చిమాసియాలో ఇప్పటికే అనేక యుద్ధ రేఖలు పరస్పరం కలిసిపోతున్న వేళ మరో కీలక సైనిక సమీకరణ తెరపైకి వొచ్చింది. సౌదీ అరేబియా రక్షణకు టర్కీ ( తుర్కియే ) , పాకిస్తాన్ ముందుకు రావడం సాధారణ సైనిక సహకారంగా మాత్రమే చూడలేని పరిణామం. 2026 ఆగస్టు 7న మక్కాలో సౌదీ అరేబియా, తుర్కియే, పాకిస్థాన్‌లు కుదుర్చుకున్న మక్కా ఉమ్మడి రక్షణ ఒప్పందం (Makkah Joint Defence Agreement ) ప్రకారం ఈ మూడు దేశాల్లో ఏ ఒక్కదానిపై సాయుధ దాడి జరిగినా, అది మూడింటి పైనా జరిగిన దాడిగా పరిగణించబడుతుంది. నాటోలోని ఆర్టికల్ 5 తరహాలో రూపొందించిన ఈ నిబంధన ఇప్పుడు హౌతి దాడుల నేపథ్యంలో తొలిసారిగా ముందుకు వొచ్చింది.
ఇప్పటివరకు ఈ ఒప్పందం సిద్ధాంతపరమైన భద్రతా హామీగానే కనిపించింది. “సాయుధ దాడి” అంటే కేవలం మరో దేశం నుంచి జరిగే ప్రత్యక్ష దాడేనా? లేక దేశేతర సాయుధ సంస్థల దాడులు కూడా ఇందులోకి వొస్తాయా? అనే ప్రశ్నకు స్పష్టత లేదు. యెమెన్‌కు చెందిన హౌతీలు అధికారికంగా ఒక దేశ సైన్యం కాదు. కానీ వారికి ఇరాన్ నుంచి ఆయుధాలు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, రాజకీయ మద్దతు అందుతున్నదనే ఆరోపణలు చాలాకాలంగా ఉన్నాయి. అందువల్ల హౌతీలపై సౌదీ అరేబియాకు మద్దతుగా పాకిస్థాన్, తుర్కియే రంగంలోకి దిగితే అది క్రమంగా ఇరాన్‌తో పరోక్ష ఘర్షణగా మారే ప్రమాదం ఉంది.
ఇటీవలి హౌతి క్షిపణి, డ్రోన్ దాడులు సౌదీ నగరాలు, విమానాశ్రయాలు, చమురు మౌలిక సదుపాయాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి. అదే సమయంలో సౌదీ మద్దతు పొందుతున్న యెమెన్ ప్రభుత్వ బలగాలు బాబ్ ఎల్-మందెబ్ జలసంధి పరిసర ప్రాంతాల్లో హౌతీలపై భారీ దాడులు కొనసాగిస్తున్నాయి. ఈ మార్గం అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి అత్యంత కీలకం. హోర్ముజ్ జలసంధిలో ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతున్నప్పుడు బాబ్ ఎల్-మందెబ్‌పై కూడా అస్థిరత పెరగడం ప్రపంచ చమురు రవాణాకు ద్వంద్వ ప్రమాదాన్ని సృష్టిస్తున్నది. ఇక్కడే సౌదీ అరేబియా తూర్పు–పడమర చమురు పైప్‌లైన్ వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యం పెరుగుతోంది. పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రాంతంలోని చమురు క్షేత్రాల నుంచి ఎర్ర సముద్ర తీరంలోని యాన్బూకు చమురును తరలించే ఈ పైప్‌లైన్, హోర్ముజ్‌ను తప్పించుకునే ప్రత్యామ్నాయ మార్గం. అక్టోబర్ 6 నాటికి ఈ వ్యవస్థ ద్వారా సుమారు 5.8 మిలియన్ బ్యారెళ్ల చమురు పంపినట్లు సౌదీ ఇంధన మంత్రి వెల్లడించారు. అంటే ఇప్పుడు ఈ పైప్‌లైన్ కేవలం సౌదీ ఆర్థిక ఆస్తి కాదు; ప్రపంచ చమురు సరఫరా స్థిరత్వానికి కూడా కీలక మార్గంగా మారింది.
అందుకే హౌతీలు సౌదీ చమురు మౌలిక సదుపాయాలను లక్ష్యంగా చేసుకుంటే దాని ప్రభావం రియాద్‌కే పరిమితం కాదు. చమురు ధరలు, నౌకా రవాణా ఖర్చులు, బీమా ప్రీమియంలు పెరిగి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ద్రవ్యోల్బణాన్ని మళ్లీ పెంచే ప్రమాదం ఉంటుంది. ఇప్పటికే బ్రెంట్ క్రూడ్ ధరలు అధిక స్థాయిలో ఉన్న నేపథ్యంలో యుద్ధం విస్తరించడం భారత్ వంటి భారీ చమురు దిగుమతి దేశాలకు కూడా తీవ్రమైన ఆర్థిక ప్రభావాన్ని కలిగించవొచ్చు. అయితే పాకిస్థాన్, తుర్కియేలు ఎంతవరకు ప్రత్యక్ష యుద్ధంలో పాల్గొంటాయనేది కీలక ప్రశ్న. తాజా నివేదికల ప్రకారం రెండు దేశాలు సౌదీ అరేబియాకు సైనిక సహాయం అందించేందుకు అంగీకరించినప్పటికీ, అది తప్పనిసరిగా హౌతీలపై ప్రత్యక్ష భూ యుద్ధం అని అర్థం కాదు. వాయు రక్షణ, ఇంటెలిజెన్స్, శిక్షణ, లాజిస్టిక్స్, డ్రోన్ నిరోధక వ్యవస్థలు వంటి రంగాలకు వారి పాత్ర పరిమితమయ్యే అవకాశం ఉందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. తుర్కియే సైనిక బలగాల ప్రత్యక్ష మోహరింపుకు పార్లమెంటరీ ప్రక్రియలు కూడా అవసరం.
పాకిస్థాన్‌కు ఈ సమీకరణ మరింత సంక్లిష్టం. ఒకవైపు సౌదీ అరేబియాతో దశాబ్దాలుగా వ్యూహాత్మక, ఆర్థిక, సైనిక సంబంధాలు ఉన్నాయి. మరోవైపు పాకిస్థాన్‌కు ఇరాన్‌తో సుదీర్ఘ సరిహద్దు ఉంది. బలూచిస్థాన్ ప్రాంతంలో భద్రతా సమస్యలు కూడా ఉన్నాయి. అందువల్ల ఇరాన్‌ను ప్రత్యక్ష శత్రువుగా మార్చుకోవడం ఇస్లామాబాద్‌కు ప్రమాదకరం. తుర్కియే పరిస్థితి కూడా భిన్నమేమీ కాదు. అది నాటో సభ్యదేశం అయినప్పటికీ ఇరాన్‌తో వాణిజ్య, ఇంధన, ప్రాంతీయ సంబంధాలను కొనసాగిస్తున్నది . సిరియా, ఇరాక్, దక్షిణ కాకసస్ వంటి ప్రాంతాల్లో తుర్కియే–ఇరాన్ మధ్య పోటీ ఉన్నా పరస్పర సంబంధాలు పూర్తిగా తెగిపోలేదు. అందుకే మక్కా ఒప్పందం ఇరాన్‌ను లక్ష్యంగా చేసుకున్నది కాదని తుర్కియే ఇప్పటికే స్పష్టం చేసింది.
అన్నిటికంటే ప్రమాదకరమైన అంశం షియా–సున్నీ విభజన. సౌదీ అరేబియా, తుర్కియే, పాకిస్థాన్‌లను సున్నీ శక్తుల కూటమిగా, ఇరాన్–హౌతీలను షియా శిబిరంగా చిత్రీకరించే పరిస్థితి ఏర్పడితే ప్రాంతీయ యుద్ధానికి మతపరమైన రంగు అంటుకోవొచ్చు. అది యెమెన్ సమస్యను పరిష్కరించదు; బదులుగా లెబనాన్, ఇరాక్, సిరియా, గల్ఫ్ వరకు ఉద్రిక్తతలను విస్తరించవొచ్చు.మరోవైపు ఇరాన్ ఎలా స్పందిస్తుందనేదే ఇప్పుడు అత్యంత కీలకం. హౌతీలకు మరింత సైనిక సహాయం అందిస్తే ఘర్షణ విస్తరిస్తుంది. మితంగా వ్యవహరిస్తే చర్చలకు అవకాశం ఉంటుంది. కానీ చమురు ధరలు ఎక్కువకాలం అధికంగా ఉండడం ఇరాన్‌కు ఆర్థిక, వ్యూహాత్మక ప్రయోజనం కలిగిస్తుందని కొందరు విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. అమెరికా రాజకీయాలపై కూడా అధిక చమురు ధరలు ప్రభావం చూపగలవు.
అయితే యుద్ధంలో ఒక ముఖ్యమైన సత్యం ఎప్పుడూ ఉంటుంది: ఏ ఒక్క దేశం రాసుకున్న స్క్రిప్ట్ ప్రకారం యుద్ధం సాగదు. ఒక డ్రోన్ లక్ష్యం దారి మళ్లడం , ఒక క్షిపణి భారీ ప్రాణనష్టం కలిగించడం, ఒక నౌకపై దాడి జరగడం—ఇలాంటి ఒక్క సంఘటనే ప్రాంతీయ సమీకరణాలను మార్చగలదు. అందుకే మక్కా రక్షణ ఒప్పందం ఇప్పుడు మూడు దేశాల శక్తి ప్రదర్శన మాత్రమే కాదు; ఒక triple dice roll—మూడు దేశాలు ఒకేసారి వేసిన ప్రమాదకరమైన పాచిక. అది హౌతీలను వెనక్కు తగ్గించే నిరోధక శక్తిగా మారుతుందా? లేక ఇరాన్‌తో మరింత విస్తృత ప్రాంతీయ ఘర్షణకు ద్వారం తెరుస్తుందా? సమాధానం రాబోయే రోజుల్లో ఆయుధాల కంటే దౌత్యం ఎంత బలంగా పనిచేస్తుందన్న దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
-ప్రజాతంత్ర ఇంటర్నెట్ డెస్క్
