పొలిటికల్ కాలయాపన ప్రహసనమా?

తెలంగాణ మలిదశ ఉద్యమం ముగిసి దశాబ్ద కాలం దాటినా, స్వరాష్ట్ర కల కోసం రక్తం చిందించిన నిజమైన పోరాటయోధుల గుర్తింపు ఇప్పటికీ ఓ అపరిష్కృత ప్రశ్నగానే మిగిలిపోయింది. ఈ నేపథ్యంలో, అర్హులైన ఉద్యమకారులను ఏరికోరి పారదర్శకంగా గుర్తించేందుకు ప్రస్తుత ప్రభుత్వం ఒక ఉన్నత స్థాయి కమిటీని ఏర్పాటు చేయడం, ఆ కమిటీ హైదరాబాద్‌లో తన తొలి సమావేశాన్ని నిర్వహించడం పట్ల రాష్ట్రవ్యాప్తంగా సర్వత్రా ఆసక్తి రేకెత్తిస్తోంది. ముఖ్యమంత్రి కేరళ పర్యటన ముగించుకుని రాగానే ఈ కమిటీ తన చారిత్రాత్మక కార్యాచరణను ఆయన ముందు ఉంచి తుది నిర్ణయాలు తీసుకోనుంది. అయితే, 1969 నాటి తొలిదశ పోరాటం నుండి 2014 వరకు సాగిన సుదీర్ఘ ఉద్యమ ప్రస్థానంలో పాల్గొన్న లక్షలాది మందిలో.. నిఖార్సైన త్యాగధనులను వేరు చేయడం ప్రాక్టికల్‌గా సాధ్యమేనా? లేక ఇది కేవలం రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం సాగదీసే కాలయాపన వ్యూహమా? అనే అంశంపై క్షేత్రస్థాయిలో భిన్న స్వరాలు వినిపిస్తున్నాయి.

సానుకూల దృక్పథంతో విశ్లేషిస్తే, ఈ నిర్ణయం తెలంగాణ అస్తిత్వాన్ని, ఆత్మగౌరవాన్ని కాపాడే ఒక చారిత్రాత్మక అడుగు. గత పాలకుల కాలంలో కేవలం రాజకీయ అండదండలు ఉన్న కొద్దిమందికే ప్రభుత్వ ఫలాలు అందాయనే అసంతృప్తి నిరుద్యోగుల్లో, మేధావుల్లో, సామాన్య ఉద్యమకారుల్లో బలంగా ఉంది. దానికి భిన్నంగా, ఇప్పుడు పార్టీల రంగులతో సంబంధం లేకుండా నిజమైన ఉద్యమకారులను ఏరిపారేయాలని కమిటీ గట్టిగా భావించడం హర్షణీయం. పైగా, ఉద్యమ కేంద్ర బిందువైన అమరవీరుల జ్యోతి కిందే ఈ కమిటీ శాశ్వత కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించడం ఉద్యమ స్ఫూర్తికి ఇచ్చే అసలైన గౌరవంగా నిలుస్తుంది. కమిటీ ప్రతిపాదించిన నాలుగు వర్గీకరణలు కూడా అత్యంత శాస్త్రీయంగా, లోతుగా ఉన్నాయి. ప్రాణాలు కోల్పోయిన అమరవీరుల కుటుంబాలకు ప్రథమ ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం, లాఠీచార్జీలు, కాల్పుల్లో అంగవైకల్యం పాలైన వారిని రెండవ కేటగిరీగా గుర్తించడం, జైలు శిక్షలు అనుభవించి జీవితాలను పాడుచేసుకున్న వారిని మూడవ కేటగిరీగా చేర్చడం సమంజసంగా ఉంది. అలాగే, క్షేత్రస్థాయి ఉద్యమకారుల కోసం వివిధ జేఏసీలు, 1969 నాటి సీనియర్ నాయకులు, ఉద్యోగ సంఘాలు, కళాకారులు, న్యాయవాదులు, సామాజిక సంఘాల నుంచి ప్రతిపాదనలు సేకరించాలని అనుకోవడం, కమిటీ స్వయంగా జిల్లాల పర్యటనలకు శ్రీకారం చుట్టి ప్రజల వద్దకే వెళ్లాలనుకోవడం ప్రజాస్వామ్యయుతమైన పద్ధతి. ఇది ఖచ్చితంగా అర్హులైన చివరి వ్యక్తికి కూడా న్యాయం చేకూరుస్తుందని ఆశించవచ్చు.

అయితే, నాణేనికి ఉన్న మరో వైపును పరిశీలిస్తే ఈ ప్రక్రియ ఆచరణలో ఒక అగమ్యగోచరమైన టాస్క్ లా కనిపిస్తోంది. దాదాపు 45 ఏళ్ల పాటు సాగిన విభిన్న ఉద్యమాల్లో పాల్గొన్న కోట్లాది మంది ప్రజలను వడపోత పోయడం మానవమాత్రులకు సాధ్యమయ్యే పనేనా? ముఖ్యంగా, క్షేత్రస్థాయి ఉద్యమకారులను గుర్తించడానికి ‘పేపర్ కటింగ్స్’ను సాక్ష్యంగా అడగడం క్షేత్రస్థాయి వాస్తవాలను వెక్కిరించడమే అవుతుంది. నాడు పల్లెల్లో, మారుమూల తండాల్లో పోలీసు లాఠీలకు ఎదురొడ్డి జెండా పట్టిన సామాన్య జనానికి పత్రికల్లో పేర్లు రాలేదు, ఫోటోలు పడలేదు. నాడు జైళ్ల పాలైన సగటు తెలంగాణ బిడ్డ దగ్గర దశాబ్దాల నాటి ఎఫ్‌ఐఆర్ కాపీలు, కోర్టు పత్రాలు భద్రంగా ఉంటాయా అనేది మిలియన్ డాలర్ల ప్రశ్న. పైగా, వివిధ కుల, సామాజిక సంఘాల నుండి ప్రతిపాదనలు సేకరిస్తే.. సహజంగానే క్షేత్రస్థాయిలో సిఫార్సుల పర్వం మొదలై, రాజకీయ పట్టున్న పైరవీకారులకే గుర్తింపు కార్డులు దక్కే ప్రమాదం ఉంది. ఇప్పటికే రాష్ట్ర ఖజానా అప్పుల ఊబిలో ఉన్న తరుణంలో, మళ్లీ కొత్తగా లక్షలాది మందికి పెన్షన్లు, నివాస స్థలాలు, ఇతర తదనంతర ప్రయోజనాలు కేటాయించడం ప్రభుత్వానికి సాధ్యమేనా? అందుకే, ఇది కేవలం రాబోయే లోకల్ బాడీ ఎన్నికల్లో పొలిటికల్ మైలేజ్ కోసమో, లేదా ఉద్యమకారుల డిమాండ్లను పక్కదారి పట్టించే కాలయాపన కోసమో వేసిన కమిటీ అనే విమర్శలను పూర్తిగా కొట్టిపారేయలేం.

పేపర్ కటింగ్స్ ఉన్నవారే ఉద్యమకారులైతే, తెరవెనుక ఉండి ఉద్యమానికి ఆర్థికంగా, నైతికంగా వెన్నుదన్నుగా నిలిచిన పౌరసమాజం పరిస్థితి ఏమిటి? జిల్లాల్లో పర్యటించే సమయంలో స్థానిక రాజకీయ వర్గాల మధ్య తలెత్తే ఘర్షణలను ఈ కమిటీ ఎలా ఎదుర్కొంటుంది? ఈ ప్రశ్నలన్నింటికీ కమిటీ వద్ద ప్రస్తుతానికి స్పష్టమైన రోడ్‌మ్యాప్ లేదు. ఆశావహ దృక్పథం, ఆచరణాత్మక వైఫల్యాల మధ్య కొట్టుమిట్టాడుతున్న ఈ ఉద్యమకారుల గుర్తింపు ప్రక్రియ నిజమైన అమరవీరుల ఆత్మలకు శాంతి చేకూరుస్తుందో, లేక కేవలం మరొక రాజకీయ ప్రహసనంగా మిగిలిపోతుందో కాలమే నిర్ణయించాలి.

చివరగా, ఈ చారిత్రాత్మక ప్రయత్నం తీవ్రమైన ఆచరణాత్మక అయోమయంలో పడింది. 1969 కాలం నాటి వృద్ధ ఉద్యమకారులు ఇప్పటికీ ఎంతమంది జీవించి ఉన్నారు? ఒకవేళ ఉన్నా వారి త్యాగాలకు ఆధారాలు ఎక్కడ దొరుకుతాయి? రాజకీయాలకతీతంగా ఎంపిక చేస్తామని కమిటీ చెప్తున్నప్పటికీ, రేపు అధికార పక్షానికి అనుకూలంగా ఉన్నవారికే లబ్ధి చేకూరుతుందనే ఆరోపణలు రావడం ఖాయం. మరోవైపు, ఆల్ పార్టీ సమావేశంలో అన్ని రాజకీయ పార్టీలు ఒకే తాటిపైకి వస్తాయా, లేక క్రెడిట్ కోసం రచ్చ చేసుకుంటాయా అనేది చూడాలి.