“తెలంగాణ సాగునీటి ప్రాజెక్టులపై వేల కోట్ల రూపాయలు ఖర్చు చేసినప్పటికీ కరువు సమయంలో రైతులకు నీటి భరోసా ఎందుకు కల్పించలేకపోతున్నామన్న ప్రశ్నను ప్రభుత్వాలు ఆత్మవిమర్శతో పరిశీలించాలి. భారీ ప్రాజెక్టుల నిర్మాణమే జలభద్రతకు హామీ కాదు. చెరువుల పునరుద్ధరణ, కాలువల మరమ్మతులు, భూగర్భజలాల సంరక్షణ, వర్షపు నీటి నిల్వ, తక్కువ నీటితో పండే పంటలకు ప్రోత్సాహం సమగ్ర విధానంలో భాగం కావాలి..”
తెలంగాణను మరోసారి కరువు పరిస్థితులు వెంటాడుతున్నాయి. ఒకప్పుడు నిండుకుండల్లా కనిపించిన జలాశయాలు అడుగంటుతుండగా, సాగునీటిపై ఆధారపడిన రైతాంగం తీవ్ర అనిశ్చితిని ఎదుర్కొంటున్నది. రాష్ట్రంలోని 365 మండలాలను ప్రభుత్వం కరువు ప్రభావిత ప్రాంతాలుగా ప్రకటించిన నేపథ్యంలో సాగునీటి పంపిణీపై వెలువడుతున్న తాజా అంచనాలు ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి. సుమారు 30.56 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టుకు పూర్తిస్థాయిలో నీరు అందించడం కష్టమని, అందుబాటులో ఉన్న నీటితో పరిమిత విస్తీర్ణానికి మాత్రమే సాగునీరు ఇవ్వగలమని అధికారులు అంచనా వేస్తున్నారు. ఇది కేవలం వ్యవసాయ రంగానికి సంబంధించిన సంక్షోభం కాదు. తెలంగాణ గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ భవిష్యత్తును ప్రభావితం చేసే తీవ్రమైన సమస్య.
తాజా నివేదికల ప్రకారం, 47 టీఎంసీల నీటిని విడుదల చేసి సుమారు ఏడు లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందించే ప్రతిపాదన ప్రభుత్వ పరిశీలనలో ఉంది. తాగునీటి అవసరాలకు తొలి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని నిర్ణయించారు. తాగునీటికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం సమర్థనీయమే. అయితే సాగునీరు అందని లక్షలాది ఎకరాల రైతుల పరిస్థితి ఏమిటన్న ప్రశ్నకు ప్రభుత్వం సమాధానం చెప్పాలి. సాగు చేయవద్దని సూచించడం సులభమే. కానీ వ్యవసాయంపై ఆధారపడిన కుటుంబాలకు ప్రత్యామ్నాయ ఆదాయం చూపించకుండా ఇటువంటి సూచనలు చేయడం సమస్యను మరింత తీవ్రతరం చేస్తుంది.
సింగూరు వంటి ప్రధాన జలాశయాల్లో నీటి నిల్వలు ఆందోళనకరంగా తగ్గిపోయాయి. భూగర్భజల మట్టాలు పడిపోతున్నాయి. చెరువులు, కుంటలు ఎండిపోతున్నాయి. బోరుబావులపై ఆధారపడే రైతులకు విద్యుత్ ఖర్చులు, నీటి కొరత రెండూ భారంగా మారుతున్నాయి. వర్షపాత లోటు ప్రభావం ఒక్క పంటకాలానికే పరిమితం కాదు. పశుగ్రాసం కొరత, వ్యవసాయ కార్మికులకు ఉపాధి తగ్గడం, గ్రామీణ మార్కెట్లలో కొనుగోలు శక్తి పడిపోవడం వంటి సమస్యలు వరుసగా తలెత్తుతాయి. కరువు మండలాలను ప్రకటించడం ప్రభుత్వ బాధ్యతలో మొదటి అడుగు మాత్రమే. ఆ ప్రకటన రైతు ఇంటికి భరోసాగా మారాలంటే పరిహారం సకాలంలో అందాలి. పంట నష్టపోయిన రైతులకు పెట్టుబడి సహాయం, పంట రుణాల పునర్వ్యవస్థీకరణ, వడ్డీ భారం తగ్గింపు, ప్రత్యామ్నాయ పంటలకు ఉచితంగా లేదా రాయితీపై విత్తనాలు అందించాలి. నీరు అందని ఆయకట్టులో రైతులకు ప్రత్యేక ఆర్థిక సహాయ పథకాన్ని అమలు చేయాలి. కేంద్ర సహాయం కోసం ఎదురుచూస్తూనే రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తన వంతుగా తక్షణ నిధులు విడుదల చేయాలి.
ఇక్కడ మరో ముఖ్యమైన అంశం కౌలు రైతుల పరిస్థితి. తెలంగాణలో పెద్ద సంఖ్యలో రైతులు సొంత భూమి లేకుండానే సాగు చేస్తున్నారు. భూమి యజమానులకు మాత్రమే పరిహారం అందించే విధానం అమలైతే అసలు పెట్టుబడి పెట్టిన కౌలు రైతులు నష్టపోతారు. క్షేత్రస్థాయిలో సాగుదారులను గుర్తించి వారికి నేరుగా సహాయం అందించే వ్యవస్థ అవసరం. వ్యవసాయ కార్మికులు, ముఖ్యంగా మహిళా కూలీలకు ఉపాధి అవకాశాలు కల్పించాలి. కరువు సహాయం భూమి యాజమాన్యానికే పరిమితం కాకుండా వ్యవసాయంపై ఆధారపడిన కుటుంబాలన్నింటికీ చేరాలి.
నీటి నిర్వహణలో కూడా ప్రభుత్వం దీర్ఘకాలిక సంస్కరణలకు శ్రీకారం చుట్టాలి. ప్రతి జలాశయంలో అందుబాటులో ఉన్న నీటి నిల్వలు, తాగునీటి అవసరాలు, సాగునీటి కేటాయింపులు, విడుదల కాలపట్టికను ప్రజలకు వెల్లడించాలి. ఏ ప్రాంతానికి ఎంత నీరు అందుతుందో ముందుగానే తెలియజేస్తే రైతులు పంటల ఎంపికలో సరైన నిర్ణయాలు తీసుకోగలుగుతారు. చివరి ఆయకట్టు రైతులకు నీరు అందేలా పంపిణీ వ్యవస్థను పర్యవేక్షించాలి. నీటి కేటాయింపుల్లో రాజకీయ ఒత్తిళ్లకు తావుండకూడదు. తెలంగాణ సాగునీటి ప్రాజెక్టులపై వేల కోట్ల రూపాయలు ఖర్చు చేసినప్పటికీ కరువు సమయంలో రైతులకు నీటి భరోసా ఎందుకు కల్పించలేకపోతున్నామన్న ప్రశ్నను ప్రభుత్వాలు ఆత్మవిమర్శతో పరిశీలించాలి. భారీ ప్రాజెక్టుల నిర్మాణమే జలభద్రతకు హామీ కాదు. చెరువుల పునరుద్ధరణ, కాలువల మరమ్మతులు, భూగర్భజలాల సంరక్షణ, వర్షపు నీటి నిల్వ, తక్కువ నీటితో పండే పంటలకు ప్రోత్సాహం సమగ్ర విధానంలో భాగం కావాలి.
కరువు నివారణలో కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు పరస్పర ఆరోపణలకు పరిమితం కాకూడదు. విపత్తు సహాయ నిధుల విడుదల, పంట నష్టాల అంచనా, ఉపాధి పనుల విస్తరణకు సమన్వయంతో పనిచేయాలి. జిల్లాలవారీగా రైతు సంఘాలు, వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు, స్థానిక ప్రజాప్రతినిధులతో సంప్రదింపులు జరపాలి. రైతులకు అందుబాటులో ఉండే ఫిర్యాదుల పరిష్కార వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలి. రైతు బతికితేనే గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ బతుకుతుంది. సాగునీరు ఇవ్వలేని పరిస్థితుల్లో రైతు ఆదాయాన్ని కాపాడటం ప్రభుత్వ కనీస బాధ్యత. కరువు మండలాల ప్రకటనను పరిపాలనాపరమైన విజయంగా ప్రచారం చేసుకోవడం కాదు, రైతు కుటుంబాల్లో నెలకొన్న ఆందోళనను తొలగించడం ముఖ్యం. నీటి కొరత ప్రకృతి సృష్టించిన సమస్య కావచ్చు. కానీ ఆ కొరత కారణంగా రైతులు ఆర్థికంగా కుప్పకూలకుండా చూడటం పాలకుల చేతుల్లోనే ఉంది. తెలంగాణ రైతాంగానికి ఇప్పుడు కావాల్సింది ప్రకటనల భరోసా కాదు.. ఆచరణలో కనిపించే ఆర్థిక భరోసా!
