డా. పూసపాటి వేదాద్రి
బాల్యం మనిషి జీవితానికి పునాది. ఈ దశలో పిల్లల మనసుల్లో నాటిన ఆలోచనలు, అలవాట్లు, విలువలు వారి భవిష్యత్తు వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. పిల్లలకు జ్ఞానాన్ని అందించడమే విద్య లక్ష్యం కాదు; వారిలో విచక్షణ, మానవత్వం, ఆత్మవిశ్వాసం, సృజనాత్మకత, సామాజిక బాధ్యతలను పెంపొందించడం కూడా విద్యలో అంతర్భాగమే. ఈ లక్ష్యాలను సాధించడంలో బాలసాహిత్యం కీలకపాత్ర పోషిస్తుంది. ముఖ్యంగా నీతి, వినోదం, విజ్ఞానం, ఊహాశక్తి కలగలిసిన కథలు బాలల హృదయాలను ఆకట్టుకుంటూ, వారి ఆలోచనా ప్రపంచాన్ని విస్తరిస్తాయి.ఈ కోణంలో బుర్లే నాగేశ్వరరావు రచించిన ‘ఆహ్లాదకరమైన చందమామ వంటి కథలు’ కథాసంపుటి బాలల మనోవికాసానికి విలువైన సాహిత్య కానుక.
కథల్లోని రాజులు, మంత్రులు, కళాకారులు, సాధారణ వ్యక్తులు, వారి జీవితాల్లో ఎదురయ్యే సంఘటనలు పాఠకులను వినోదపరచడమే కాకుండా, జీవిత సత్యాలను ఆలోచించేలా చేస్తాయి. బలహీనతలపై విజయం, కర్తవ్యమే నిజమైన రాజధర్మం, కంబోజ దేశాధిపతి, ఇంద్రపాలుని కథలో అధికారం, వ్యక్తిగత బలహీనత, కర్తవ్యబోధ అనే అంశాలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి. ఈ కథలో దేవాంగన పాత్ర నైతిక చైతన్యానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. ఇంద్రపాలుని బలహీనత అతని వ్యక్తిగత సమస్యగా ప్రారంభమైనా, అది రాజ్య భద్రతకు ముప్పుగా మారుతుంది. దీని ద్వారా వ్యక్తి తన బలహీనతలను గుర్తించి అధిగమించాల్సిన అవసరాన్ని రచయిత తెలియజేస్తారు. ముఖ్యంగా పాలకులు, నాయకులు వ్యక్తిగత కోరికల కంటే ప్రజల సంక్షేమానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలనే సందేశం ఇందులో అంతర్లీనంగా ఉంది. అధికారం గొప్పదనం కాదు; ఆ అధికారాన్ని ప్రజల మేలుకోసం వినియోగించడమే గొప్పదనం. ఈ కథ పిల్లల్లో ఆత్మనిగ్రహం, కర్తవ్య నిష్ఠ, బాధ్యతాయుత ప్రవర్తన వంటి లక్షణాలను పెంపొందించడానికి దోహదపడుతుంది.
అసూయకు ప్రత్యామ్నాయం, ప్రతిభకు ప్రోత్సాహం రామనందుడు, గోవిందుడు, కనకవల్లి పాత్రల చుట్టూ నడిచే కథ కుటుంబ సంబంధాల్లో అసూయ ఎలాంటి సమస్యలకు దారితీస్తుందో వివరిస్తుంది. కళ పట్ల అంకితభావాన్ని మాత్రమే కాకుండా, కుటుంబంలో పరస్పర ప్రోత్సాహం ఎంత అవసరమో కూడా తెలియజేస్తుంది. ఇతరుల విజయాన్ని చూసి అసూయపడటం మనిషి ఎదుగుదలకు ఆటంకం. అదే ప్రతిభను గుర్తించి ప్రోత్సహించడం వ్యక్తి వికాసానికి దోహదపడుతుంది. పిల్లల్లో పోటీతత్వం ఉండటం సహజం. అయితే ఆ పోటీ ఇతరులను కించపరిచే స్థాయికి చేరకూడదు. ఇతరుల ప్రతిభను అభినందించడం, కుటుంబ సభ్యుల ఆశయాలను గౌరవించడం, సమస్యలను సంయమనంతో పరిష్కరించడం వంటి విలువలను ఈ కథ నేర్పుతుంది.
గాంధర్వ కన్య, ఆటవిక స్త్రీ, నహుషుడి కథ బాహ్య సౌందర్యం కంటే అంతరంగ సౌందర్యం గొప్పదనే శాశ్వత సత్యాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది. ప్రసవవేదనతో బాధపడుతున్న ఆటవిక స్త్రీకి సహాయం చేసే క్రమంలో గాంధర్వ కన్య తన అందాన్ని కోల్పోతుంది. తిరిగి అందాన్ని పొందడానికి ఆమె దేవేంద్రుడిని ఆశ్రయిస్తుంది. ఎవరి దృష్టిలో తన శరీర ఆకృతి అందంగా కనిపిస్తుందో అతడే తన భర్త అవుతాడని దేవేంద్రుడు చెబుతాడు. వృద్ధ తల్లిదండ్రులను సేవించుకుంటూ జీవించే నహుషుడికి మాత్రమే ఆమె పూర్తి అందంతో కనిపిస్తుంది. ఈ కథలో నహుషుడి పాత్ర సేవాభావానికి, కుటుంబ బాధ్యతకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అతని గొప్పతనం బాహ్య హంగుల్లో లేదు, తల్లిదండ్రుల పట్ల చూపే ప్రేమలో, సేవలో, మానవత్వంలో ఉంది. గాంధర్వ కన్య పాత్ర ద్వారా కూడా ఇతరులకు సహాయం చేయాలనే త్యాగగుణం ప్రతిఫలిస్తుంది. సమాజంలో అందానికి తరచుగా అధిక ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. కానీ శరీర సౌందర్యం కాలంతో మారిపోవచ్చు; మంచి మనసు, ప్రేమ, కరుణ, సేవాభావం మాత్రం మనిషికి శాశ్వతమైన గౌరవాన్ని తెస్తాయి. మనిషి విలువను రూపం నిర్ణయించదు; వారి గుణగణాలే నిర్ణయిస్తాయి. ఈ కథ పిల్లల్లో రూపవివక్షకు దూరంగా ఉండే దృక్పథాన్ని, ఇతరులను గౌరవించే మనస్తత్వాన్ని పెంపొందిస్తుంది.
విష్ణుగుప్తుడు తన కుమార్తె మీనాక్షికి తగిన జీవిత భాగస్వామిని ఎంపిక చేయడానికి శివయ్య, చంద్రయ్య, శంకరయ్య అనే ముగ్గురు యువకులకు పదివేల వరహాల చొప్పున ఇచ్చి, ఒక సంవత్సరంలో వ్యాపారం ద్వారా లక్ష వరహాలు సంపాదించి తీసుకురావాలని పరీక్ష పెడతాడు. ఈ పరీక్షలో శివయ్య నిజాయితీగా, న్యాయబద్ధంగా సంపాదించి తన వ్యక్తిత్వాన్ని నిరూపించుకుంటాడు. ఈ కథ సంపాదించడంలో ఉన్న మార్గం, దాని వెనుక ఉన్న నైతికత ఎంత ముఖ్యమో తెలియజేస్తుంది. విద్యార్థుల జీవితంలో కూడా ఈ విలువ ఎంతో ప్రాధాన్యత కలిగినది. పరీక్షల్లో నకలు చేయకుండా స్వయంగా రాయడం, తప్పు చేసినప్పుడు అంగీకరించడం, ఇతరుల వస్తువులను అనుమతి లేకుండా తీసుకోకపోవడం, ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకోవడం వంటి చిన్నచిన్న చర్యలే నిజాయితీకి పునాదులు.ఈ కథ ద్వారా రచయిత పిల్లలకు కేవలం విజయాన్ని సాధించడం కాకుండా, నైతికతతో కూడిన విజయాన్ని సాధించడం నేర్పిస్తారు.
మగధ దేశపు రాణి కీర్తిసేన తన కుమార్తె మందాకినిని నలుపు రంగులో జన్మించిందనే కారణంతో దూరంగా పెంచుతుంది. అయితే ఛాయాదేవి సంరక్షణలో పెరిగిన మందాకిని విద్యలు నేర్చుకొని, రాజనీతి, కత్తిసాము, గుర్రపు స్వారీ వంటి రంగాల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదిస్తుంది. ఒక సందర్భంలో నిరూపాక్షకుడనే రాజకుమారుడిని యుద్ధంలో ఓడించి తన ధైర్యసాహసాలను నిరూపించుకుంటుంది. అతడు ఆమె బాహ్యరూపం కంటే ప్రతిభను, ధైర్యాన్ని ప్రేమిస్తున్నానని తెలియజేస్తాడు. చివరకు తల్లిదండ్రులు కూడా ఆమె గొప్పతనాన్ని గుర్తిస్తారు. ఈ కథ రూపవివక్షను ప్రశ్నిస్తూ, ప్రతిభకు రంగు, రూపం, పుట్టుక వంటి పరిమితులు ఉండవని స్పష్టం చేస్తుంది. మందాకిని పాత్ర ఆత్మవిశ్వాసానికి, పట్టుదలకు, స్వయంకృషికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. ఈ కథ నేటి బాలలకు ఎంతో అవసరమైన సందేశాన్ని అందిస్తుంది.
చందమామ కథల సంప్రదాయంలో కనిపించే రాజ్యాలు, రాజకుమారులు, మంత్రులు, అద్భుత సంఘటనలు, అనూహ్య పరిష్కారాలు పిల్లల్లో ఆసక్తిని పెంచుతాయి. ఇలాంటి కల్పనాత్మక కథలు వాస్తవ ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకునే క్రమంలో ఊహాశక్తికి కూడా స్థానం కల్పిస్తాయి. కథల్లోని సంఘటనలను అనుసరించడం ద్వారా పిల్లలు కారణం, ఫలితం సంబంధాలను గుర్తించడం, పాత్రల ప్రవర్తనను విశ్లేషించడం, సమస్యలకు ప్రత్యామ్నాయ పరిష్కారాలను ఆలోచించడం నేర్చుకుంటారు.
అలాగే కథలను చదవడం వల్ల పదసంపద పెరుగుతుంది. వాక్య నిర్మాణంపై అవగాహన ఏర్పడుతుంది. భావాలను క్రమబద్ధంగా వ్యక్తపరచడం, కొత్త ముగింపులను ఊహించడం, కథలోని పాత్రల స్థానంలో తాము ఉంటే ఎలా ప్రవర్తిస్తామో ఆలోచించడం వంటి సృజనాత్మక నైపుణ్యాలు అభివృద్ధి చెందుతాయి.
నేటి కృత్రిమ మేధస్సు, డిజిటల్ సాంకేతికతల కాలంలో ఈ నైపుణ్యాలకు మరింత ప్రాధాన్యత ఉంది. సాంకేతిక సాధనాలు సమాచారాన్ని అందించగలవు. అయితే ఆ సమాచారాన్ని విచక్షణతో పరిశీలించడం, సరైన నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, మానవీయ విలువలను ఆచరించడం కోసం స్వతంత్ర ఆలోచన అవసరం. మంచి పుస్తక పఠనం ఆ సామర్థ్యానికి బలమైన పునాది వేస్తుంది. ఈ కథా సంపుటికి కళారత్న దేవి ప్రసాద్ అందించిన చిత్రాలు కూడా ప్రస్తావనీయమైనవి. కథలోని పాత్రలు, వాతావరణం, సంఘటనలను దృశ్యరూపంలో అందించే చిత్రాలు బాలల ఆసక్తిని పెంచుతాయి. ముఖ్యంగా చిన్నారులు చదివే కథలకు అనువైన చిత్రాలు పదాల ద్వారా ఏర్పడే భావనలను మరింత స్పష్టంగా అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడతాయి. రచనలోని కథనశక్తి, చిత్రాల్లోని దృశ్య సౌందర్యం కలిసినప్పుడు పుస్తకం పట్ల పిల్లలకు మరింత అనుబంధం ఏర్పడుతుంది. చదవడం, చూడడం, ఊహించడం అనే మూడు అనుభవాలు కలగలిసి బాలల సృజనాత్మకతకు తోడ్పడతాయి. ఈ విధంగా రచయిత బుర్లే నాగేశ్వరరావు కథలు, చిత్రకారుడు దేవి ప్రసాద్ చిత్రాలు కలసి పుస్తకానికి ప్రత్యేక ఆకర్షణను అందిస్తాయి.
ఇందులోని కథలు అధికారం కంటే బాధ్యత, సంపద కంటే నిజాయితీ, బాహ్య సౌందర్యం కంటే హృదయ సౌందర్యం, అసూయ కంటే ప్రోత్సాహం, స్వార్థం కంటే మానవత్వం గొప్పవని తెలియజేస్తాయి. ఈ విలువలను పిల్లలు తమ రోజువారీ జీవితంలో ఆచరించినప్పుడు కుటుంబంలో ప్రేమాభిమానాలు పెరుగుతాయి; పాఠశాలలో పరస్పర గౌరవం ఏర్పడుతుంది; సమాజంలో సహకారం, సమానత్వం, బాధ్యతాయుత ప్రవర్తన బలపడతాయి. అందువల్ల తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు పిల్లలకు పాఠ్యపుస్తకాలతో పాటు ఇటువంటి విలువాధారిత కథాసాహిత్యాన్ని కూడా పరిచయం చేయాలి. వెన్నెలలాంటి కథానుభూతిని అందిస్తూ, మంచి మనిషిగా ఎదగడానికి అవసరమైన జీవన పాఠాలను పరిచయం చేసే ఈ పుస్తకం బాలల పఠన ప్రపంచంలో ఒక ఆహ్వానించదగిన సాహిత్య కానుక.
