నీటిని పొదుపుగా వాడుకోవాలని పాఠశాల విద్యార్థులకు బోధించడం మంచి నిర్ణయమే. కానీ నీటి కొరతను ఎదుర్కొనే బాధ్యతను ప్రజల వ్యక్తిగత అలవాట్లకే పరిమితం చేస్తే అసలు సమస్య పరిష్కారం కాదు. తెలంగాణలో వర్షపాతం లోటు, జలాశయాల్లో తగ్గుతున్న నిల్వలు, రాబోయే వేసవిలో తాగునీటి సరఫరాపై నెలకొంటున్న ఆందోళనల నేపథ్యంలో ప్రభుత్వం తీసుకుంటున్న చర్యలు ఎంతవరకు సరిపోతాయన్నది ప్రధాన ప్రశ్న. పాఠశాలల్లో ప్రతిరోజూ ఉదయం ప్రార్థన సమయంలో ఒక నిమిషం నీటి సంరక్షణపై అవగాహన కల్పించాలని విద్యాశాఖ సూచించడం ఈ సమస్య తీవ్రతను గుర్తుచేస్తున్నది. అయితే నీటి పొదుపుపై విద్యార్థులకు పాఠాలు చెప్పే ప్రభుత్వం, రాష్ట్ర ప్రజల నీటి భద్రతకు తన సమగ్ర కార్యాచరణను కూడా వెల్లడించాలి.
ఎల్నినో ప్రభావం, వర్షపాతం లోటు నేపథ్యంలో సింగూరు, మంజీరా జలాశయాల్లో నీటిమట్టాలు తగ్గుతున్నాయన్న ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. హైదరాబాద్ మహానగరం విస్తరిస్తున్న కొద్దీ తాగునీటి అవసరాలు పెరుగుతున్నాయి. కొత్త నివాస సముదాయాలు, వాణిజ్య సంస్థలు, పరిశ్రమలు నీటి వినియోగాన్ని పెంచుతున్నాయి. మరోవైపు నగర శివారు ప్రాంతాల్లో ఇప్పటికీ అనేక కుటుంబాలు ప్రైవేటు ట్యాంకర్లపై ఆధారపడుతున్నాయి. ఒకవైపు మహానగర విస్తరణకు అనుమతులు ఇస్తూ, మరోవైపు ఆ విస్తరణకు తగిన నీటి వనరులు సమకూర్చకపోవడం దీర్ఘకాలిక సంక్షోభానికి దారితీయవొచ్చు.
తెలంగాణలో గోదావరి, కృష్ణా వంటి జీవనదులు ప్రవహిస్తున్నప్పటికీ తాగునీరు, సాగునీటి కొరత ఎందుకు తలెత్తుతున్నదన్న ప్రశ్నకు పాలకులు సమాధానం చెప్పాలి. నదుల్లో నీటి లభ్యత, రాష్ట్రానికి ఉన్న చట్టబద్ధ కేటాయింపులు, నిల్వ సామర్థ్యం, సరఫరా మౌలిక వసతులు వేర్వేరు అంశాలు. నదులు ఉన్నంత మాత్రాన ప్రతి ప్రాంతానికీ నిరంతర నీటి సరఫరా సాధ్యం కాదు. అందుకు శాస్త్రీయ ప్రణాళిక, సమర్థవంతమైన నిల్వ వ్యవస్థ, నీటి పంపిణీలో క్రమశిక్షణ అవసరం. గతంలో చేపట్టిన భారీ నీటిపారుదల, తాగునీటి పథకాలు ఆశించిన ప్రయోజనాలు అందిస్తున్నాయా అన్నదానిపై సమగ్ర సమీక్ష జరగాలి.
ప్రత్యేకించి హైదరాబాద్ తాగునీటి వ్యవస్థలో సరఫరా నష్టాలను తగ్గించడం అత్యవసరం. పాత పైపులైన్ల లీకేజీలు, అక్రమ కనెక్షన్లు, మీటరింగ్ లోపాలు, నిర్వహణ సమస్యల కారణంగా ఎంత నీరు వృథా అవుతున్నదో జలమండలి ప్రజలకు వెల్లడించాలి. కొత్త నీటి వనరుల కోసం వేల కోట్ల రూపాయలు వెచ్చించడానికి ముందు ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న నీటిని ఎంత సమర్థంగా వినియోగిస్తున్నామో పరిశీలించాలి. లీకేజీల నివారణకు ప్రత్యేక లక్ష్యాలు నిర్ణయించి, వాటి అమలుపై నెలవారీ నివేదికలు విడుదల చేయాలి. నీటి సంరక్షణలో వర్షపు నీటి నిల్వకు అత్యంత ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. భవన నిర్మాణ అనుమతుల సమయంలో వర్షపు నీటి ఇంకుడు గుంతలు తప్పనిసరి చేస్తున్నప్పటికీ అవి నిజంగా పనిచేస్తున్నాయా? అపార్ట్మెంట్లు, వాణిజ్య సముదాయాలు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాల్లో వర్షపు నీటి సంరక్షణ వ్యవస్థల నిర్వహణను ఎవరు పర్యవేక్షిస్తున్నారు? నిబంధనలు కాగితాలకే పరిమితమైతే భూగర్భజలాల పునరుద్ధరణ సాధ్యం కాదు. నగర చెరువులు, కుంటలు, సహజ వాగులు, నీటి ప్రవాహ మార్గాలను ఆక్రమణల నుంచి రక్షించకుండా నీటి భద్రత గురించి మాట్లాడటం అసంపూర్ణమే.
నీటి కొరత ప్రభావం సమాజంలోని అన్ని వర్గాలపై ఒకేలా ఉండదు. సంపన్న కుటుంబాలు ట్యాంకర్లను కొనుగోలు చేయగలవు. కానీ రోజువారీ కూలీలు, అల్పాదాయ వర్గాలు, మురికివాడల ప్రజలకు నీటి కోసం అదనంగా ఖర్చు చేయడం తీవ్రమైన ఆర్థిక భారం. సరఫరా తగ్గినప్పుడు మొదట ఇబ్బంది పడేది ఈ కుటుంబాలే. అందువల్ల తాగునీటి పంపిణీలో సామాజిక న్యాయం పాటించాలి. ప్రతి కుటుంబానికి కనీస అవసరాలకు సరిపడే సురక్షిత నీరు అందేలా ప్రభుత్వం హామీ ఇవ్వాలి. పాఠశాలల్లో నీటి పొదుపుపై అవగాహన కల్పించే కార్యక్రమం కేవలం నినాదాలతో ముగియకూడదు. విద్యార్థులు తమ పాఠశాలల్లో నీటి వినియోగాన్ని పరిశీలించడం, లీకేజీలను గుర్తించడం, వర్షపు నీటి సంరక్షణలో పాల్గొనడం వంటి ఆచరణాత్మక కార్యక్రమాలు చేపట్టవొచ్చు. అయితే ముందుగా ప్రభుత్వ పాఠశాలలన్నింటిలో సురక్షిత తాగునీరు, పరిశుభ్రమైన మరుగుదొడ్లు, నిరంతర నీటి సరఫరా ఉండేలా చూడాలి. నీటి సదుపాయాలే లేని పాఠశాలల్లో నీటి పొదుపు పాఠాలు చెప్పడం ప్రభుత్వ బాధ్యతను భర్తీ చేయలేదు.
రాబోయే వేసవిని దృష్టిలో పెట్టుకుని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఇప్పుడే జిల్లా, పట్టణ స్థాయిలో నీటి భద్రతా ప్రణాళికలను ప్రకటించాలి. జలాశయాల్లో ప్రస్తుత నిల్వలు, నెలవారీ తాగునీటి అవసరాలు, ప్రత్యామ్నాయ సరఫరా ఏర్పాట్లు, అత్యవసర పరిస్థితుల్లో తీసుకునే చర్యలు ప్రజలకు తెలియాలి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో తాగునీటి వనరుల పునరుద్ధరణకు, పట్టణాల్లో పైపులైన్ల మరమ్మతులకు ప్రత్యేక నిధులు కేటాయించాలి. పరిశ్రమలు, భారీ వాణిజ్య సముదాయాల్లో శుద్ధి చేసిన మురుగునీటి పునర్వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించాలి.
నీటిని పొదుపుగా వినియోగించడం ప్రతి పౌరుడి బాధ్యత. కానీ నీటి వనరులను పరిరక్షించడం, సమర్థంగా నిర్వహించడం, ప్రజలందరికీ సమానంగా అందించడం ప్రభుత్వ ప్రాథమిక కర్తవ్యం. ఈ రెండింటినీ ఒకదానికొకటి ప్రత్యామ్నాయంగా చూపకూడదు. విద్యార్థులకు ప్రతిరోజూ ఒక నిమిషం నీటి పొదుపు పాఠం చెప్పడం మంచిదే. కానీ ప్రజలకు ఏడాది పొడవునా తాగునీటి భరోసా కల్పించే కార్యాచరణ లేకపోతే ఆ పాఠం అసంపూర్ణమే. తెలంగాణకు ఇప్పుడు కావాల్సింది నీటి పొదుపు నినాదాలు మాత్రమే కాదు — శాస్త్రీయ ప్రణాళిక, పారదర్శక నిర్వహణ, ప్రతి ఇంటికీ నీటి భద్రత.





