ప్రస్తుతం దేశంలో అయిదు రాష్ట్రాలకు జరుగుతున్న అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో అస్సాం , పాండిచ్చేరి మినహా మిగతా మూడు రాష్ట్రాల్లో భారతీయ జనతా పార్టీ అధికారంలో లేదు. ఎన్నికలు జరుగుతున్న కేరళం , తమిళనాడు, లో స్థానికంగా బలంగా ఉన్న ఎల్డీఎఫ్, డీఎంకే లతో పోటీ ఇచ్చే పరిస్థితి లేదు పశ్చిమ బెంగాల్ లో గత అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్, సీపీఎం వోట్లను పొందిన భారతీయ జనతా పార్టీ దాదాపు 80 అసెంబ్లీ స్థానాల్లో విజయం సాధించి ప్రధాన ప్రతిపక్షంగా నిలబడ్డప్పటికీ 2021 నుండి 2026 మధ్యలో ఆ రాష్ట్రంలో జరిగిన ఏ ఉపఎన్నికల్లో కూడా బిజెపి గెలవలేదు. ఆ కాలంలో జరిగిన 21 ఉప ఎన్నికల్లో మమతా బెనర్జీ నేతృత్వంలోని తృణమూల్ కాంగ్రెస్ 20 స్థానాల్లో విజయం సాధించి వోటు శాతాన్ని కూడా గణనీయంగా వృద్ధి చేసుకోగలిగింది.
పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీ పై దృష్టి సారించిన బీజేపీ కి స్థానికంగా మమతా బెనర్జీ కి సరితూగే గల నాయకుడు ఆ పార్టీ కి లేడు. మమతా బెనర్జీ కి రాష్ట్ర మహిళల్లో ఉన్న ఆదరణ …స్థానిక నాయకత్వ లోపం తో తీవ్ర పోటీ ఎదుర్కొంటున్న బిజేపి పశ్చిమ బెంగాల్ పై పట్టు సాధించాలన్న ఆలోచనతో ఎన్నికల ముందు 131 వ రాజ్యాంగ సవరణ ముసుగులో మహిళా బిల్లు పార్లమెంట్ లో ప్రవేశపెట్టిందన్న ఆరోపణలున్నాయి. తృణమూల్ కాంగ్రెస్ మొదటి నుంచీ మహిళా వోటర్లను తన ప్రధాన బలబలంగా మార్చుకుంది. ‘లఖ్మీర్ భండార్’ వంటి పథకాలతో మమతా బెనర్జీ మహిళల్లో విపరీతమైన ఆదరణ పొందారు. కేంద్రం ఇప్పుడు మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు ద్వారా ఆ “మహిళా పక్షపాతి” అనే ముద్రను తామే సొంతం చేసుకోవాలని చూస్తోంది.
ఈ నేపథ్యంలో భారత ప్రజాస్వామ్యంలో చోటుచేసుకుంటున్న పరిణామాలు కేవలం చట్టసభల పరిమితిలోనే కాకుండా, దేశ రాజకీయ దిశను నిర్ణయించే కీలక అంశాలుగా మారుతున్నాయి. ముఖ్యంగా రెండు సంఘటనలు—లోక్సభలో మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లుపై జరిగిన చర్చలు, అలాగే డిలిమిటేషన్ అంశం చుట్టూ రాజకీయం—ఇవి రెండూ దేశ రాజకీయ వాతావరణాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రి మమతా బెనర్జీని లక్ష్యంగా చేసుకుని మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లును ఉపయోగిస్తున్నారన్న ఆరోపణలు, మరోవైపు డిలిమిటేషన్ చర్చ తర్వాత ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ చేసిన జాతినుద్దేశించిన ప్రసంగంపై ఎన్నికల నియమావళి ఉల్లంఘన ఆరోపణలు—ఇవి రెండూ ప్రజాస్వామ్య సూత్రాలపై అనేక ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతున్నాయి.
మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు అనేది సుదీర్ఘ కాలంగా చర్చలో ఉన్న అంశం. మహిళలకు రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం పెంపొందించాలన్న లక్ష్యం ఎంతమాత్రం వ్యతిరేకించలేనిది. కానీ ఈ బిల్లును రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగిస్తున్నారన్న విమర్శలు తీవ్రంగా వినిపిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా మమతా బెనర్జీ వంటి ప్రాంతీయ నాయకులను లక్ష్యంగా చేసుకుని ఈ బిల్లును రాజకీయ ఆయుధంగా మార్చుతున్నారన్న అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. ఇది మహిళా సాధికారతకు మేలు చేయాలన్న అసలు ఉద్దేశాన్ని దెబ్బతీసే ప్రమాదం ఉంది.
ఇదే సమయంలో డిలిమిటేషన్ అంశం దేశవ్యాప్తంగా వివాదాస్పదంగా మారింది. జనాభా ఆధారంగా నియోజకవర్గాల పునర్విభజన అనే సూత్రం సరైనదే అయినప్పటికీ, దాని ప్రభావం దక్షిణ రాష్ట్రాలపై ఎలా పడుతుందనే ఆందోళన పెరుగుతోంది. దక్షిణ రాష్ట్రాలు కుటుంబ నియంత్రణలో ముందంజలో ఉండటం వల్ల, వారి పార్లమెంటు ప్రాతినిధ్యం తగ్గే ప్రమాదం ఉందనే భావన బలపడుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో లోక్సభలో డిలిమిటేషన్ చర్చలు తీవ్రంగా సాగి, చివరకు ఏకాభిప్రాయం లేకుండా ముగిశాయి.
అయితే ఈ చర్చ ముగిసిన వెంటనే ప్రధానమంత్రి స్థాయిలో నరేంద్ర మోదీ జాతినుద్దేశించి చేసిన ప్రసంగం మరింత వివాదానికి దారితీసింది. ఎన్నికల నియమావళి అమలులో ఉన్న సమయంలో ప్రధాని ఈ విధంగా ప్రజలను ఉద్దేశించి మాట్లాడటం ఎన్నికల నియమావళి ఉల్లంఘన కాదా అన్న ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. సాధారణంగా ఎన్నికల సమయంలో ప్రభుత్వ యంత్రాంగం తటస్థంగా ఉండాలి. కానీ ప్రధానమంత్రి స్థాయి నాయకుడు ఈ నియమాలను పక్కన పెట్టి ప్రసంగించడం, ఎన్నికల ప్రక్రియ పై ప్రభావం చూపే అవకాశం లేకపోలేదు.
ఈ రెండు అంశాలు ఒకే దిశలో చూపిస్తున్న సందేశం—ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో చట్టాలు, విధానాలు కేవలం పరిపాలనా పరికరాలు కాకుండా, రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం వాడబడుతున్నాయన్నది. మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లును తీసుకుని ప్రత్యర్థి నాయకులను లక్ష్యంగా చేసుకోవడం, డిలిమిటేషన్ అంశాన్ని రాజకీయ లాభనష్టాల దృష్టితో చూడడం, ఎన్నికల నియమావళిని పట్టించుకోకుండా ప్రసంగాలు చేయడం—ఇవి అన్నీ కలిసి ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థపై ప్రజల్లో నమ్మకాన్ని దెబ్బతీసే ప్రమాదం ఉంది.
ముఖ్యంగా మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు వంటి కీలక చట్టం రాజకీయ వివాదాల మధ్య చిక్కుకుపోవడం దురదృష్టకరం. మహిళల ప్రాతినిధ్యం పెంపొందించాలంటే అన్ని రాజకీయ పార్టీలూ ఏకాభిప్రాయం కలిగి ఉండాలి. కానీ ఈ బిల్లును ఒక పార్టీ మరో పార్టీపై ఒత్తిడి తేవడానికి ఉపయోగిస్తే, అది అసలు లక్ష్యాన్ని మరుగున పడేసే ప్రమాదం ఉంది.అలాగే డిలిమిటేషన్ అంశంలోనూ పారదర్శకత, సమానత్వం కీలకం. దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలకు సమాన ప్రాతినిధ్యం కల్పించాలంటే కేవలం జనాభా ఆధారంగా కాకుండా, అభివృద్ధి, సామాజిక సూచికలు వంటి అంశాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. లేదంటే ప్రాంతీయ అసమానతలు మరింత పెరిగే అవకాశం ఉంది.
ప్రధాని ప్రసంగం అంశంలోనూ ఎన్నికల నియమావళి ప్రాముఖ్యతను గుర్తించాలి. ఎన్నికల ప్రక్రియ నిష్పక్షపాతంగా సాగాలంటే పార్టీలు, నాయకులూ నియమాలకు లోబడి ఉండాలి. ఈ నియమాలను ఉల్లంఘిస్తే ప్రజాస్వామ్యంపై నమ్మకం దెబ్బతింటుంది. ఎన్నికల ముందు ప్రధాన మంత్రి స్థాయిలో జాతినుద్దేశించి నరేంద్ర మోదీ చేసిన ప్రసంగం పై కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం ఎటువంటి స్పందన లేకపోవడం ప్రజాస్వామ్యానికి, ఎన్నికల నియమావళికి తీవ్ర నష్టం కలిగిస్తుంది. భవిష్యత్తులో ఒక చెడు సాంప్రదాయానికి దారి చూపించినట్లు అవుతుంది.
