ఇంకా తొలగని సామాజిక అసమానతలు!

మేకల ఎల్లయ్య – ప్రజాతంత్ర ప్రత్యేక ప్రతినిధి

తెలంగాణ రాష్ట్రం 2024 నవంబరులో చేపట్టిన సామాజిక, ఆర్థిక, విద్యా, ఉపాధి, రాజకీయ, కుల సర్వే (ఎస్ఈఈఈపీసీ) భారతీయ సామాజిక ముఖచిత్రంలో ఒక చారిత్రక మైలురాయిగా నిలిచింది. ఈ సర్వే ద్వారా సేకరించిన దత్తాంశం కేవలం అంకెలకు పరిమితం కాకుండా, దశాబ్దాలుగా అట్టడుగున పడి ఉన్న వర్గాల జీవన స్థితిగతులను శాస్త్రీయంగా ఆవిష్కరించింది. ముఖ్యంగా మాదిగ, మాదిగ అనుబంధ ఉపకులాలైన డక్కల్, బేడ, సింధోళ్లు వంటి సమూహాలు స్వాతంత్ర్యం వచ్చి ఏడున్నర దశాబ్దాలు దాటినా ఇంకా వెనుకబాటుతనంలోనే ఎందుకు మగ్గుతున్నాయనే అంశంపై లోతైన అంతర్దృష్టులను అందిస్తుంది. కాంపోజిట్ బ్యాక్‌వర్డ్‌నెస్ ఇండెక్స్ (సీబీఐ) ద్వారా వెల్లడైన పాయింట్లు రాష్ట్రంలోని వివిధ కులాల మధ్య ఉన్న భారీ అంతరాలను, సంక్షేమ పథకాల పంపిణీలో ఉన్న లోపాలను, సామాజిక న్యాయం అమలులో ఎదురవుతున్న సవాళ్లను విశ్లేషించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.

తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసిన తొమ్మిది మంది సభ్యుల స్వతంత్ర నిపుణుల బృందం (ఐఈడబ్ల్యూజీ), సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సుదర్శన్ రెడ్డి నేతృత్వంలో, వెనుకబాటుతనాన్ని కొలవడానికి “కాంపోజిట్ బ్యాక్‌వర్డ్‌నెస్ ఇండెక్స్” (సీబీఐ) అనే కొత్త విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. ఇది కేవలం ఆర్థిక స్థితిని మాత్రమే కాకుండా, సామాజిక గౌరవం, విద్యా అవకాశాలు, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం, భౌగోళిక పరిస్థితులను పరిగణనలోకి తీసుకునే బహుమితీయ సూచిక. ఈ సూచికను రూపొందించడానికి 42 విభిన్న పారామీటర్లను (ప్రమాణాలను) ఎనిమిది ప్రధాన వర్గాల కింద వర్గీకరించారు. ఈ ప్రమాణాల ఆధారంగా ప్రతి కులానికి 0 నుంచి 126 మధ్య స్కోరు కేటాయించబడింది. స్కోరు ఎంత ఎక్కువగా ఉంటే ఆ కులం అంత ఎక్కువగా వెనుకబడి ఉందని అర్థం. రాష్ట్ర సగటు సీబీఐ స్కోరు 81గా నిర్ణయించబడింది. ఈ సగటు కంటే ఎక్కువ స్కోరు సాధించిన కులాలు రాష్ట్రంలోని సగటు పౌరుడి కంటే వెనుకబడి ఉన్నట్టు పరిగణించబడతాయి.

ఈ 42 పారామీటర్ల విశ్లేషణ ద్వారా ఎస్సీ డక్కల్ కులం 116 పాయింట్లతో రాష్ట్రంలోనే అత్యంత వెనుకబడిన కులంగా తేలింది. దీనికి విరుద్ధంగా, ఓసీ కేటగిరీలోని కాపు కులం 12 పాయింట్లతో అత్యల్ప వెనుకబాటుతనాన్ని, అంటే గరిష్ట అభివృద్ధిని నమోదు చేసింది.

డక్కల్, మాదిగ ఉపకులాల చారిత్రక వెనుకబాటుతనం

ఎస్సీ డక్కల్ కులానికి 116 పాయింట్లు రావడం వెనుక దశాబ్దాల సామాజిక అణిచివేత, ఆర్థిక వెలివేత దాగి ఉన్నాయి. తెలంగాణలో డక్కల్ జనాభా కేవలం 5,053 మంది మాత్రమే ఉండగా,  1,630 కుటుంబాలు ఉన్నాయి. వీరు మాదిగ కులానికి అనుబంధంగా ఉంటూ, మాదిగల వంశవృక్షాలను చదివే, కథలు చెప్పే “యాచక” సమూహంగా ఉన్నారు. సంప్రదాయ సామాజిక వ్యవస్థలో మాదిగలే అట్టడుగున ఉండగా, వారిపై ఆధారపడిన డక్కల్ వంటి ఉపకులాలు “దళితుల్లో దళితులుగా” మిగిలిపోయారు.

డక్కల్, బేడ కులాల వెనుకబాటుతనానికి ప్రధాన కారణం వారి సంచార జీవనశైలి. స్థిరమైన నివాసం లేకపోవడం వల్ల వీరికి రేషన్ కార్డులు, ఓటరు గుర్తింపు పత్రాలు వంటి ప్రాథమిక ధ్రువపత్రాలు లభించడం కష్టమవుతోంది. దీనివల్ల స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన 75 ఏండ్ల తర్వాత కూడా ప్రభుత్వ పథకాలు వీరిని చేరుకోలేకపోయాయి. పైగా, ఆధునిక వినోద సాధనాలు అందుబాటులోకి రావడంతో వీరి సంప్రదాయ కళా ప్రదర్శనలకు ఆదరణ తగ్గి, వారు తీవ్రమైన ఆర్థిక సంక్షోభంలో చిక్కుకున్నారు.

మాదిగ ఉపకులాలు ఎందుకు వెనుకబడే ఉన్నాయి? : నిర్మాణాత్మక అడ్డంకులు

తెలంగాణలో మాదిగలు అతిపెద్ద ఎస్సీ సమూహంగా ఉన్నప్పటికీ (36.57 లక్షల జనాభా, మొత్తం ఎస్సీలలో దాదాపు 50 శాతానికి పైగా), వారు అభివృద్ధి ఫలాలను పొందడంలో మాల కులంతో పోలిస్తే వెనుకబడి ఉన్నారు. దీనికి అనేక సామాజిక, ఆర్థిక కారణాలు ఉన్నాయి. మాదిగలు చారిత్రకంగా చర్మకారులుగా, చెప్పులు కుట్టేవారిగా, డప్పు వాయిద్యకారులుగా ఉండేవారు. పారిశ్రామికీకరణ, సింథటిక్ చెప్పుల లభ్యత పెరగడంతో వీరి చేతివృత్తి దెబ్బతిన్నది. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మాదిగలు భూమి లేని దినసరి కూలీలుగా మారిపోయారు. సర్వే ప్రకారం ఎస్సీలలో సుమారు 45.7 శాతం మంది దినసరి కూలీలుగానే జీవనం సాగిస్తున్నారు. ఇది అగ్రవర్ణాల్లో కేవలం 10.9 శాతం మాత్రమే. మాదిగల వద్ద ఉన్న అతి తల్ప భూమి కూడా నీటి సౌకర్యం లేని మెట్ట భూమి కావడంతో, వ్యవసాయం వారికి లాభసాటిగా మారలేదు.

విద్యారంగంలో ఎస్సీలు, ముఖ్యంగా మాదిగ ఉపకులాలు అగ్రవర్ణాల కంటే చాలా వెనుకబడి ఉన్నాయి. అగ్రవర్ణ పిల్లలలో మూడో వంతు మంది ప్రైవేట్ పాఠశాలలకు వెళ్తుండగా, ఎస్సీ పిల్లలలో ఈ సంఖ్య 10 శాతం కంటే తక్కువగా ఉంది. ముఖ్యంగా ఇంగ్లిష్ మీడియం విద్యకు దూరమవ్వడం వీరిని ఆధునిక ఉపాధి అవకాశాల నుంచి వేరు చేసింది. సాఫ్ట్‌వేర్,  కార్పొరేట్ రంగాల్లో ఎస్సీల భాగస్వామ్యం తక్కువగా ఉండడానికి ఈ విద్యా అసమానతలే పునాది. ఆరోగ్య అవసరాల కోసం అప్పులు చేయడంలో ఎస్సీలు అగ్రవర్ణాల కంటే నాలుగు రెట్లు ముందున్నారు. సంస్థాగత క్రెడిట్ (బ్యాంకు రుణాలు) అందకపోవడం వల్ల వీరు వడ్డీ వ్యాపారుల వద్ద అప్పులు చేసి, తరతరాలుగా రుణాల ఉచ్చులో చిక్కుకుపోతున్నారు. ఎస్సీ బేడ కులం రాష్ట్రంలోనే అత్యధిక ఆర్థిక ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటున్న కులంగా గుర్తించబడింది.

ఎస్సీ వర్గీకరణ: సామాజిక న్యాయం దిశగా ఒక అనివార్య అడుగు

మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి (ఎమ్మార్పీఎస్) వ్యవస్థాపకుడు మంద కృష్ణ మాదిగ గత మూడు దశాబ్దాలుగా ఎస్సీ వర్గీకరణ కోసం పోరాడుతున్నారు. ఎస్సీలలోని ఒక వర్గం (మాలలు) రిజర్వేషన్ ఫలాలను గరిష్టంగా పొందుతున్నారని, అత్యధిక జనాభా కలిగిన మాదిగలకు అన్యాయం జరుగుతోందని వారి ప్రధాన ఆరోపణ. 2024 ఆగస్టులో సుప్రీంకోర్టు వెలువరించిన చారిత్రక తీర్పు వర్గీకరణకు మార్గం సుగమం చేసింది. దీని ఆధారంగా తెలంగాణ ప్రభుత్వం నియమించిన జస్టిస్ శామీమ్ అక్తర్ కమిషన్ ఎస్సీలలోని 59 ఉపకులాలను మూడు గ్రూపులుగా విభజించాలని సిఫార్సు చేసింది.

ఈ వర్గీకరణపై మంద కృష్ణ మాదిగ కొన్ని అభ్యంతరాలను వ్యక్తం చేశారు. మాదిగ జనాభా ఎస్సీలలో 62 శాతానికి పైగా ఉన్నప్పుడు, వారికి 9 శాతం రిజర్వేషన్ ఇవ్వడం సరికాదని, కనీసం 11 నుంచి 12.45 శాతం మధ్య రిజర్వేషన్ ఉండాలని ఆయన డిమాండ్ చేస్తున్నారు.

సంక్షేమ పథకాలు, “ఎలైట్ క్యాప్చర్” లోపాలు

తెలంగాణ ప్రభుత్వ సర్వే ఒక ఆసక్తికరమైన విషయాన్ని వెల్లడించింది. రాష్ట్ర సంక్షేమ వ్యయంలో సుమారు 30 శాతం భాగం రాష్ట్ర సగటు కంటే తక్కువ వెనుకబడిన కులాలకు చేరుతోంది. దీనినే సామాజిక శాస్త్రవేత్తలు “ఎలైట్ క్యాప్చర్” అని పిలుస్తారు. అంటే ఒక వర్గంలో ఉన్న ప్రభావవంతమైన వ్యక్తులు మొత్తం వర్గానికి అందాల్సిన ప్రయోజనాలను చేజిక్కించుకోవడం.

రైతు భరోసా వంటి భూమి ఆధారిత పథకాలు అగ్రవర్ణాలకు ఎక్కువగా మేలు చేస్తుండగా, ఎస్సీలు కేవలం ఉచిత బస్సు ప్రయాణం వంటి సామాజిక రక్షణ పథకాలపైనే ఎక్కువగా ఆధారపడుతున్నారు. భూమి లేని మాదిగ ఉపకులాలకు దళిత బంధు వంటి పథకాలు సక్రమంగా అందకపోవడం వల్ల వారి జీవన స్థితిగతుల్లో మార్పు రావడం లేదు.

 “నో క్యాస్ట్” గుర్తింపు : ఒక కొత్త సామాజిక విభజన?

సర్వేలో సుమారు 12 లక్షల మంది (3.4 శాతం) తమకు కులం లేదని పేర్కొన్నారు. వీరిలో అత్యధికంగా హైదరాబాద్ వంటి నగరాల్లో నివసించే వారు, విద్యావంతులు ఉన్నారు. ఆశ్చర్యకరంగా, ‘నో క్యాస్ట్’ అని చెప్పుకున్న వారిలో 43.3 శాతం మంది వద్ద ఇప్పటికీ కుల ధ్రువీకరణ పత్రాలు ఉన్నాయి. సీబీఐ స్కోరు ప్రకారం ‘నో కాస్ట్’ గ్రూపు 48 పాయింట్లతో రాష్ట్రంలోనే అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన గ్రూపుల్లో ఒకటిగా నిలిచింది. ఐఏఎస్, ఐపీఎస్ అధికారులలో 22.9 శాతం మంది ఈ గుర్తింపును ఎంచుకోవడం గమనార్హం. అంటే, సామాజికంగా, ఆర్థికంగా పూర్తిగా స్థిరపడిన వారు మాత్రమే కుల గుర్తింపును వదులుకోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు.

సోషల్ జస్టిస్ 2.0 : భవిష్యత్తు కార్యాచరణ

నిపుణుల కమిటీ (ఐఈడబ్ల్యూజీ) రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కోసం “సోషల్ జస్టిస్ 2.0” అనే కొత్త ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను ప్రతిపాదించింది.