డేటా సెంటర్ల కోసం తెలంగాణ సహజ వనరుల బలి!

భూమి, నీరు, విద్యుత్‌పై పెరుగుతున్న ఒత్తిడి – పర్యావరణ సమీక్ష లేకుండా అనుమతులెందుకు?

తెలంగాణ అభివృద్ధి పేరుతో జరుగుతున్న భారీ పెట్టుబడుల ఒప్పందాలు ఇప్పుడు ఒక మౌలిక ప్రశ్నను ముందుకు తెస్తున్నాయి. ప్రజల జీవనాధారమైన భూమి, నీరు, విద్యుత్ వనరులను ప్రపంచస్థాయి డేటా సెంటర్లకు భారీగా కేటాయించడం ఎంతవరకు సమంజసం? కృత్రిమ మేధ, క్లౌడ్ కంప్యూటింగ్, డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థల విస్తరణకు అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలను కల్పించడమే అభివృద్ధి అని ప్రభుత్వం చెబుతున్నది. కానీ ఆ అభివృద్ధి కోసం ప్రజల సహజ వనరులపై పడే భారం ఎంత? దానికి ఎవరు బాధ్యత వహిస్తారు? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పకుండా వేల కోట్ల రూపాయల పెట్టుబడులను ప్రకటించడమే ప్రభుత్వ విజయంగా భావించలేం.

తెలంగాణ ప్రభుత్వం అధికారికంగా ప్రకటించిన వివరాల ప్రకారం రాష్ట్రంలో 200 మెగావాట్ల డేటా సెంటర్ ఐటీ సామర్థ్యం ఇప్పటికే అందుబాటులో ఉంది. మరో 4.7 గిగావాట్ల సామర్థ్యం వివిధ ఒప్పందాలు, ప్రాథమిక ప్రణాళికల దశల్లో ఉన్నట్లు ప్రభుత్వ పెట్టుబడుల వెబ్‌సైట్ వెల్లడిస్తున్నది. చందన్‌వెల్లి, ఫ్యూచర్ సిటీ ప్రాంతాల్లో భారీ భూములను గుర్తించడంతో పాటు చేవెళ్ల పరిసరాల్లోనూ డేటా సెంటర్ల విస్తరణకు ప్రణాళికలు రూపొందించారు. 2026 సెప్టెంబర్‌లో ప్రకటించిన టీసీఎస్ హైపర్‌వాల్ట్ ప్రాజెక్టు ఒక్కటే 250 ఎకరాలకు పైగా విస్తీర్ణంలో, ఒక గిగావాట్ సామర్థ్యంతో, రూ.70 వేల కోట్ల వరకు పెట్టుబడులతో ఏర్పాటు కానున్నట్లు ప్రభుత్వం వెల్లడించింది. గతంలో అమెజాన్ రూ.60 వేల కోట్ల పెట్టుబడి ప్రణాళికను ప్రకటించగా, సీటీఆర్‌ఎల్‌ఎస్ సంస్థ 400 మెగావాట్లు, ఎస్‌టీటీ గ్లోబల్ సంస్థ 100 మెగావాట్ల సామర్థ్యంతో ప్రాజెక్టులకు ఒప్పందాలు చేసుకున్నాయి. ఇవన్నీ పూర్తిస్థాయి కార్యకలాపాల్లోకి వొచ్చిన ప్రాజెక్టులు కావు. అయితే వాటి సమష్టి భవిష్యత్ వనరుల అవసరాలను ఇప్పుడే అంచనా వేయాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వంపై ఉంది.

డేటా సెంటర్ అంటే కేవలం కంప్యూటర్లను అమర్చిన భవనం కాదు. వేలాది సర్వర్లు నిరంతరం పనిచేసే భారీ విద్యుత్ వినియోగ వ్యవస్థ. సమాచారాన్ని నిల్వ చేయడం, ప్రాసెస్ చేయడం, కృత్రిమ మేధ నమూనాలను నడిపించడం, సర్వర్లను చల్లబరచడం వంటి కార్యకలాపాలకు రోజంతా విద్యుత్ అవసరం. అందువల్ల డేటా సెంటర్ పర్యావరణ ప్రభావాన్ని ఆ భవనం పరిధిలో మాత్రమే చూడలేం. దానికి సరఫరా చేసే విద్యుత్ ఎక్కడ ఉత్పత్తి అవుతున్నదో కూడా పరిశీలించాలి. బొగ్గు ఆధారిత థర్మల్ విద్యుత్‌పై ఆధారపడే డేటా సెంటర్ల పరోక్ష పర్యావరణ భారం గణనీయంగా ఉంటుంది. థర్మల్ విద్యుత్ ఉత్పత్తి వల్ల కార్బన్ డయాక్సైడ్, ఇతర వాయు కాలుష్య కారకాలు విడుదల కావడంతో పాటు నీటి వినియోగం, బొగ్గు బూడిద నిర్వహణ వంటి సమస్యలు తలెత్తుతాయి. అయితే తెలంగాణలో ప్రతిపాదించిన ప్రతి డేటా సెంటర్ పూర్తిగా థర్మల్ విద్యుత్‌తోనే నడుస్తుందని నిర్ధారించే ప్రాజెక్టువారీ సమాచారం బహిరంగంగా అందుబాటులో లేదు. ఏ కేంద్రానికి ఎంత పునరుత్పాదక విద్యుత్, ఎంత గ్రిడ్ విద్యుత్ సరఫరా కానుందో ప్రభుత్వం వెల్లడించాలి. డేటా సెంటర్లు తమ అవసరాలను తీర్చుకోవడానికి అదనపు థర్మల్ విద్యుత్ ఉత్పత్తిని ప్రోత్సహించే పరిస్థితి ఏర్పడితే, దాని కాలుష్య వ్యయాన్ని ప్రజలే భరించాల్సి వొస్తుంది. ఒకవైపు వాతావరణ మార్పులను ఎదుర్కోవాలని ప్రకటిస్తూ, మరోవైపు అధిక కర్బన ఉద్గారాలకు దారితీసే విద్యుత్ వినియోగాన్ని విస్తరించడం ప్రభుత్వ పర్యావరణ లక్ష్యాలతో ఎలా సమన్వయమవుతుందన్నది కీలక ప్రశ్న.

తెలంగాణలో నీటి సమస్య కేవలం వేసవి కాలానికి పరిమితమైనది కాదు. భూగర్భ జలాలపై పెరుగుతున్న ఒత్తిడి, నగర విస్తరణ, సాగునీటి అవసరాలు, వర్షపాతంలో అసమానతలు ఇప్పటికే ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి. ఇటువంటి పరిస్థితుల్లో డేటా సెంటర్లకు పెద్ద మొత్తంలో నీటిని అందించేందుకు ప్రభుత్వం ప్రణాళికలు రూపొందిస్తున్నది. చందన్‌వెల్లి, ఫ్యూచర్ సిటీ ప్రాంతాలకు శుద్ధి చేసిన మురుగునీటిని సరఫరా చేయాలన్న ప్రతిపాదనలు ప్రభుత్వ పెట్టుబడుల ప్రణాళికల్లో ఉన్నాయి. శుద్ధి చేసిన మురుగునీటిని ఉపయోగించడం మంచిదే. కానీ ఆ నీరు నిజంగా అందుబాటులో ఉన్నదా? శుద్ధి చేయడానికి అవసరమైన విద్యుత్ ఖర్చు ఎంత? నీటి పునర్వినియోగ వ్యవస్థలు విఫలమైతే ప్రత్యామ్నాయంగా ఎక్కడి నుంచి నీటిని తీసుకుంటారు? వర్షాభావ సంవత్సరాల్లో తాగునీరు, వ్యవసాయం, పరిశ్రమల మధ్య ప్రాధాన్యతలను ఎలా నిర్ణయిస్తారు? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు తప్పనిసరి. నీటి వినియోగం తక్కువగా ఉండే డ్రై కూలింగ్ సాంకేతికతను ఉపయోగించినా విద్యుత్ వినియోగం పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది. విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని పెంచే కొన్ని శీతలీకరణ పద్ధతులకు మాత్రం నీరు ఎక్కువ అవసరమవుతుంది. అందువల్ల నీటి పొదుపు, విద్యుత్ పొదుపు రెండింటినీ సమగ్రంగా పరిశీలించాలి. ప్రపంచస్థాయి సాంకేతిక సంస్థలకు నీరు అందించడానికి ప్రభుత్వ యంత్రాంగం చూపిస్తున్న శ్రద్ధ సామాన్య ప్రజలకు సురక్షితమైన తాగునీటిని అందించడంలోనూ కనిపించాలి. ప్రజల ప్రాథమిక అవసరాలు, పరిశ్రమల అవసరాల మధ్య సంఘర్షణ తలెత్తితే ప్రభుత్వ తొలి బాధ్యత ప్రజల పక్షాన ఉండాలి.

తెలంగాణలో డేటా సెంటర్లకు పర్యావరణ అనుమతుల విషయంలో ఇప్పటికే తీవ్రమైన అభ్యంతరాలు వ్యక్తమయ్యాయి. 2026 మే 8న మాజీ ఐఐసీటీ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ కె. బాబూరావు నేతృత్వంలోని సైంటిస్ట్స్ ఫర్ పీపుల్ సంస్థ రాష్ట్ర పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా ప్రాధికార సంస్థకు సమర్పించిన వినతిపత్రంలో కీలకమైన అంశాలను లేవనెత్తింది. రవిర్యాల, చందన్‌వెల్లి, మీర్‌ఖాన్‌పేట, పెద్దవేడు ప్రాంతాల్లో అమెజాన్ ప్రాజెక్టులు, మంచన్‌పల్లిలో సీటీఆర్‌ఎల్‌ఎస్ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన పర్యావరణ పరిశీలనల్లో లోపాలు ఉన్నాయని ఆ సంస్థ ఆరోపించింది. భారీ విద్యుత్ వినియోగం కలిగిన ఈ కేంద్రాలను పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాలుగా కాకుండా సాధారణ భవన నిర్మాణ ప్రాజెక్టులుగా పరిగణించడాన్ని ప్రశ్నించింది. ముఖ్యంగా పెద్దవేడు ప్రాజెక్టులో 278 మెగావాట్ల విద్యుత్ అవసరం, 110 డీజిల్ జనరేటర్ల ప్రతిపాదన ఉన్నప్పటికీ శీతలీకరణకు సంబంధించిన నీటి వినియోగ వివరాలు తగినంతగా వెల్లడించలేదని శాస్త్రవేత్తలు పేర్కొన్నారు. పర్యావరణ అనుమతులను పునఃసమీక్షించాలని కోరారు. ఇవి శాస్త్రవేత్తలు లేవనెత్తిన అభ్యంతరాలు…. అయినప్పటికీ ప్రభుత్వం వాటికి శాస్త్రీయ ఆధారాలతో సమాధానమివ్వాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇక్కడ మరో ముఖ్యమైన అంశం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ. స్థానిక ప్రజల జీవన పరిస్థితులు, వ్యవసాయ భూములు, భూగర్భ జలాలు, విద్యుత్ సరఫరాపై ప్రభావం చూపే ప్రాజెక్టుల విషయంలో ప్రజలకు సమాచారం అందించకుండా నిర్ణయాలు తీసుకోవడం పారదర్శక పాలనకు విరుద్ధం.

డేటా సెంటర్ల ద్వారా పెట్టుబడులు, ఆధునిక సాంకేతిక మౌలిక వసతులు, ఉపాధి అవకాశాలు పెరుగుతాయని ప్రభుత్వం వివరిస్తున్నది. ఈ ప్రయోజనాలను పూర్తిగా తోసిపుచ్చలేం. డిజిటల్ సేవలు, సమాచార భద్రత, కృత్రిమ మేధ పరిశోధనలకు డేటా సెంటర్లు అవసరమే. అయితే ప్రకటించిన పెట్టుబడుల మొత్తం, వాస్తవంగా ఏర్పడే శాశ్వత ఉద్యోగాలు, ప్రభుత్వానికి వొచ్చే ఆదాయం, అందించే రాయితీలు, భూమి ధర, విద్యుత్ మౌలిక సదుపాయాల ఖర్చు, నీటి సరఫరా వ్యయం మధ్య సమగ్ర ఆర్థిక విశ్లేషణ అవసరం. ఒక డేటా సెంటర్ నిర్మాణ దశలో వేలాది మందికి ఉపాధి లభించవొచ్చు. కానీ నిర్మాణం పూర్తయిన తర్వాత అదే స్థాయిలో శాశ్వత ఉద్యోగాలు కొనసాగుతాయని చెప్పలేం. అందుకే ప్రభుత్వం ప్రకటించే ప్రత్యక్ష, పరోక్ష ఉపాధి అంచనాలను వేర్వేరుగా వెల్లడించాలి. ప్రాజెక్టుకు వెచ్చించే ప్రతి ప్రజాధన రూపాయికి సమాజానికి లభించే ప్రతిఫలాన్ని అంచనా వేయాలి. డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందాలి. కానీ అందుకోసం రైతు భూమి కోల్పోవడం, ప్రజలు నీటి కొరతను ఎదుర్కోవడం, విద్యుత్ వ్యవస్థపై అదనపు వ్యయభారం పడటం తప్పనిసరి కాకూడదు. ప్రజల జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరచలేని అభివృద్ధిని కేవలం పెట్టుబడుల పరిమాణంతో కొలవడం సరికాదు.

పర్యావరణవేత్తలు, శాస్త్రవేత్తలు లేవనెత్తిన అభ్యంతరాల నేపథ్యంలో భారీ డేటా సెంటర్లకు మంజూరు చేసిన అనుమతులను రద్దు చేయాలన్న డిమాండ్‌పై ప్రభుత్వం స్పష్టమైన వైఖరి ప్రకటించాలి. ఇప్పటికే ఇచ్చిన అనుమతులన్నీ చట్టబద్ధమైనవేనా? వాటి మంజూరులో పర్యావరణ ప్రభావాలను పూర్తిస్థాయిలో పరిశీలించారా? ప్రాజెక్టుల వల్ల కలిగే సమష్టి ప్రభావాన్ని అంచనా వేశారా? అనే అంశాలపై స్వతంత్ర విచారణ అవసరం. ప్రభుత్వం తక్షణమే ప్రాజెక్టువారీ భూకేటాయింపులు, నీటి అవసరాలు, విద్యుత్ సరఫరా ఒప్పందాలు, అంచనా కర్బన ఉద్గారాలు, ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ వివరాలు బహిర్గతం చేయాలి. శాస్త్రీయ పరిశీలన పూర్తయ్యే వరకు వివాదాస్పద కొత్త అనుమతులు, పర్యావరణానికి తిరిగి సరిచేయలేని నష్టం కలిగించే నిర్మాణ కార్యకలాపాలను నిలిపివేయడం పరిశీలించాలి. చట్టపరమైన నిబంధనల ఉల్లంఘనలు నిర్ధారణ అయితే సంబంధిత అనుమతులను రద్దు చేయాలి. నిబంధనలను పూర్తిగా పాటించే ప్రాజెక్టుల విషయంలో కఠినమైన పర్యావరణ ప్రమాణాలతో ముందుకు వెళ్లే అవకాశాన్ని పరిశీలించవొచ్చు.

ప్రత్యేకించి కొత్త థర్మల్ విద్యుత్ ఉత్పత్తిపై ఆధారపడే ప్రాజెక్టులను అనుమతించే ముందు వాటి పూర్తి జీవితకాల కర్బన ఉద్గారాలను అంచనా వేయాలి. పునరుత్పాదక విద్యుత్ వినియోగం, విద్యుత్ నిల్వ వ్యవస్థలు, నీటి పునర్వినియోగం, స్వతంత్ర పర్యావరణ పర్యవేక్షణకు కట్టుబడి ఉండేలా నిబంధనలు రూపొందించాలి. అంతర్జాతీయ ఇంధన సంస్థ అంచనాల ప్రకారం ప్రపంచవ్యాప్తంగా డేటా సెంటర్ల విద్యుత్ వినియోగం 2030 నాటికి దాదాపు రెట్టింపుకంటే ఎక్కువగా పెరిగే అవకాశం ఉంది. కొత్త డిమాండ్‌లో గణనీయమైన భాగాన్ని పునరుత్పాదక ఇంధనం భర్తీ చేసినప్పటికీ బొగ్గు, సహజవాయువు కూడా కీలక పాత్ర పోషించనున్నాయి. అందువల్ల విద్యుత్ మూలాలను ప్రశ్నించడం సాంకేతిక పురోగతికి వ్యతిరేకం కాదు; బాధ్యతాయుతమైన పురోగతికి అవసరమైన పర్యావరణ జాగ్రత్త.

తెలంగాణకు డేటా సెంటర్లు అవసరమా అన్నది ఒక్కటే ప్రశ్న కాదు. అవి ఎక్కడ, ఏ వనరులతో, ఎంత సామాజిక వ్యయంతో నిర్మించబడుతున్నాయన్నదే అసలు ప్రశ్న. సాంకేతిక అభివృద్ధి పేరుతో సహజ వనరుల వినియోగంపై ప్రజల ప్రశ్నించే హక్కును నిరాకరించలేం. భూమి, నీరు, స్వచ్ఛమైన గాలి ప్రజలందరికీ చెందిన సామూహిక సంపద. వాటి పరిరక్షణ ప్రభుత్వ ప్రాథమిక బాధ్యత. పర్యావరణ నిబంధనలను ఉల్లంఘించే అనుమతులను రద్దు చేయడం, మిగిలిన వాటిని స్వతంత్రంగా పునఃపరిశీలించడం ద్వారా ఆ బాధ్యతను నెరవేర్చాలి.
భవిష్యత్ తరాలకు తెలంగాణ ఏ వారసత్వాన్ని అందించబోతున్నది? విశాలమైన సర్వర్ భవనాలనా? లేక జీవించడానికి అనువైన పర్యావరణాన్నా? ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యత సాధించగల అభివృద్ధి విధానమే రాష్ట్రానికి అవసరం.