అధికార గడప దాటిన రిజర్వేషన్లు!?

​భారతదేశంలో రిజర్వేషన్ల వ్యవస్థ అనేది కేవలం ఒక చట్టపరమైన నిబంధన లేదా ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల సాధన మాత్రమే కాదు. అది తరతరాలుగా సామాజికంగా, ఆర్థికంగా, విద్యాపరంగా తీవ్ర అణచివేతకు మరియు వివక్షకు గురైన వర్గాలకు ఆత్మగౌరవాన్ని, సమాన అవకాశాలను కల్పించే ఒక గొప్ప సామాజిక సాధనం. రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఈ వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టినప్పుడు, సమాజంలో చిట్టచివరి వరుసలో నిలబడిన పేదవాడికి కూడా సమాన హోదా కల్పించాలనేది వారి పవిత్ర ఆశయం. దశాబ్దాలుగా ఈ రిజర్వేషన్ల సానుకూల ఫలితంగా దేశంలో ఎంతోమంది అట్టడుగు వర్గాల ప్రజలు ఉన్నత స్థానాలకు చేరుకున్నారు, సమాజంలో తమకంటూ ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపును సంపాదించుకున్నారు.

అయితే, కాలక్రమేణా ఈ వ్యవస్థలో ఒక తీవ్రమైన లోపం మరియు అసమానత స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. రిజర్వేషన్ల ఫలాలు నిజంగా అందుకోవాల్సిన నిజమైన పేదలకు చేరడం లేదు. సమాజంలో ఒకసారి రిజర్వేషన్ల ద్వారా ఉన్నత స్థానానికి చేరుకున్న కుటుంబాలే, పదేపదే అదే ప్రయోజనాలను తరతరాలుగా అనుభవిస్తూ పోతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలోనే, “తల్లిదండ్రులు ఐఏఎస్ అధికారులైతే వారి పిల్లలకు మళ్లీ రిజర్వేషన్లు అవసరమా?” అంటూ దేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం సుప్రీంకోర్టు చేసిన వ్యాఖ్యలు సమాజంలో ఒక కొత్త మేధోమథనానికి తెరలేపాయి. ఈ వ్యాఖ్యలు కేవలం ఒక ప్రశ్న మాత్రమే కాదు, నిజమైన సామాజిక న్యాయాన్ని పునర్నిర్వచించే అద్భుతమైన మార్గదర్శి అని చెప్పవచ్చు.

​ఒక వెనుకబడిన వర్గానికి చెందిన వ్యక్తి తన స్వయం ప్రతిభతో లేదా మొదటి తరం రిజర్వేషన్ సహాయంతో ఐఏఎస్, ఐపీఎస్, ఐఎఫ్ఎస్ వంటి ప్రతిష్టాత్మక సివిల్ సర్వీసెస్ సాధించినప్పుడు, లేదా గ్రూప్-1, గ్రూప్-2 వంటి ఉన్నత స్థాయి ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో స్థిరపడినప్పుడు, ఆ కుటుంబం ఒక్కసారిగా దేశంలోనే అత్యున్నత సామాజిక, ఆర్థిక స్థాయికి చేరుకుంటుంది. ఆ అధికారికి సమాజంలో విపరీతమైన గౌరవం లభిస్తుంది, అత్యుత్తమ ఆర్థిక భద్రత లభిస్తుంది, వారి పిల్లలకు నగరాల్లోని అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన కార్పొరేట్ పాఠశాలల్లో అంతర్జాతీయ స్థాయి విద్య మరియు వసతులు అందుబాటులోకి వస్తాయి.

ఇటువంటి విలాసవంతమైన సదుపాయాలు, భోగభాగ్యాల మధ్య పెరిగిన ఒక ఐఏఎస్ లేదా ఐపీఎస్ అధికారి పిల్లల జీవనశైలి, మారుమూల గ్రామంలో సరైన కరెంట్ లేక, సరైన పాఠశాల లేక, కనీసం పుస్తకాలు కొనుక్కోవడానికి కూడా ఆర్థిక స్థోమత లేని ఒక సాధారణ పేద ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ విద్యార్థి జీవనశైలి ఒక్కటే ఎలా అవుతుంది? ఉన్నతాధికారుల పిల్లలు అనుభవించే విలాసాలు, పొందే విద్యావకాశాలు వేరు, గ్రామాల్లోని పేద పిల్లల బతుకులు వేరు. ఇంతటి సామాజిక, ఆర్థిక వ్యత్యాసం స్పష్టంగా ఉన్నప్పుడు, మళ్లీ ఆ ఐఏఎస్ అధికారి పిల్లలు అదే రిజర్వేషన్ కోటా కింద పోటీ పడటం ఏ రకమైన న్యాయం అని సుప్రీంకోర్టు ప్రశ్నించడం వందకు వంద శాతం సమర్థనీయమైనది మరియు సమాజానికి అవసరమైనది.

​రిజర్వేషన్ల వ్యవస్థలో ‘క్రీమీలేయర్’ అంటే ధనిక, ఉన్నత వర్గాల మినహాయింపు అనే భావనను ప్రవేశపెట్టడంలోని ముఖ్య ఉద్దేశం ఇదే. ఒక వర్గంలో బాగా స్థిరపడిన వారిని మినహాయించి, ఆ వర్గంలోని అసలైన పేదలకు ఆవకాశాలు ఇవ్వాలనేది దీని ప్రధాన లక్ష్యం. కానీ నేడు ఉన్నత ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో ఉన్నవారు, కోట్ల రూపాయల వ్యాపారాలు చేస్తున్నవారు, రాజకీయాల్లో చక్రం తిప్పుతున్నవారు తమ పిల్లలకు కూడా అదే కోటాను వర్తింపజేస్తూ సమాజంలో ఒక కొత్త సంపన్న అలిగార్కీని (కొద్దిమంది చేతుల్లోనే అధికారం కేంద్రీకృతం కావడం) సృష్టిస్తున్నారు. దీనివల్ల రిజర్వేషన్ల వల్ల ఒకే వర్గంలోని కొన్ని వందల లేదా వేల కుటుంబాలు మాత్రమే నిరంతరం ప్రయోజనం పొందుతూ దేశంలోనే అత్యంత శక్తివంతమైన శక్తులుగా ఎదుగుతున్నాయి. అదే సమయంలో, అదే వర్గంలోని కోట్లాది మంది గ్రామీణ పేదలు, శ్రామికులు, కాయకష్టం చేసుకునే కూలీలు దశాబ్దాలు గడుస్తున్నా ఇంకా ఆ అట్టడుగు స్థానంలోనే మగ్గిపోతున్నారు. సామాజిక పురోగతి సాధించిన తర్వాత కూడా ఒక కుటుంబం పదేపదే కోటా ప్రయోజనాలపైనే ఆధారపడితే, క్రీమీలేయర్ అనే సూత్రానికి పూర్తిగా అర్థం లేకుండా పోతుంది.

​కేవలం ప్రభుత్వ అధికారుల పిల్లలు మాత్రమే కాదు, సమాజంలో అత్యున్నత రాజకీయ పదవులు అనుభవిస్తున్న నాయకుల పిల్లలకు కూడా నేడు రిజర్వేషన్ల రక్షణ లభిస్తోంది. మంత్రులుగా, ప్రజాప్రతినిధులుగా ఉంటూ కోట్ల రూపాయల ఆస్తులు కలిగి ఉండి, సమాజంలో అగ్రభాగాన నిలిచే రాజకీయ నాయకుల పిల్లలు సాధారణ అట్టడుగు వర్గాల పేద పిల్లలతో పోటీ పడాల్సింది పోయి, రిజర్వేషన్ల ద్వారా సులువుగా అవకాశాలను దక్కించుకోవడం అత్యంత విచారకరం. అధికారం, హోదా, ఆర్థిక బలం అన్నీ ఉన్న వీరు సమాజంలో అణచివేతకు గురైనట్లు ఎలా భావిస్తారు? వీరు రిజర్వేషన్ల ద్వారా లబ్ధి పొందుతున్న ప్రతిసారీ, ఒక నిజమైన పేద విద్యార్థి లేదా నిరుద్యోగి యొక్క ఉపాధి అవకాశం, ఒక కుటుంబపు భవిష్యత్తు శాశ్వతంగా అంధకారంలోకి నెట్టబడుతోంది. ఇది ఒక రకంగా సామాజిక హక్కుల దోపిడీయే అవుతుంది. సంపన్నులు, శక్తివంతులు తమ పిల్లలకు రిజర్వేషన్లను ఒక హక్కుగా కాకుండా ఒక అదనపు సదుపాయంగా వాడుకోవడం సమాజంలో అంతరాలను మరింత పెంచుతోంది.

​రిజర్వేషన్లు అనేవి ఒక నిర్దిష్ట కుటుంబానికి ఇచ్చే శాశ్వత వారసత్వ హక్కు కాదు. అవి సమాజంలోని అసమానతలను తొలగించడానికి, వివక్షను అణచివేయడానికి రాజ్యాంగం అందించిన ఒక తాత్కాలిక చికిత్స మాత్రమే. రోగికి జబ్బు నయమైన తర్వాత కూడా మందులు ఇస్తూ పోతే అది ఎలా ప్రమాదకరమో, ఒక కుటుంబం సామాజికంగా, ఆర్థికంగా స్థిరపడిన తర్వాత కూడా కోటాను కొనసాగిస్తే అది సమాజ ఆరోగ్యానికే ప్రమాదకరం. సుప్రీంకోర్టు చేసిన వ్యాఖ్యలు రిజర్వేషన్ల వ్యవస్థను బలహీనపరచడానికి చేసినవి కావు, దాన్ని మరింత పటిష్టం చేసి అసలైన అర్హులకు చేర్చడానికి ఉద్దేశించినవి.

ఇప్పటికైనా కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కేవలం ఓటు బ్యాంకు రాజకీయ లబ్ధిని పక్కనపెట్టి, దేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం చేసిన సూచనలను తీవ్రంగా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. ఉన్నతాధికారులు, ప్రజాప్రతినిధులు మరియు ఆర్థికంగా బాగా స్థిరపడిన వారి పిల్లలను రిజర్వేషన్ల పరిధి నుంచి మినహాయించేలా స్పష్టమైన, కఠినమైన విధివిధానాలను రూపొందించాలి. అప్పుడే గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని, అట్టడుగు వర్గాల్లోని నిజమైన పేద ప్రజలకు, వికలాంగులకు, వృద్ధులకు, వితంతువుల కుటుంబాల పిల్లలకు నిజమైన సామాజిక న్యాయం అందుతుంది. సమాజంలో సమతుల్యత ఏర్పడాలన్నా, రాజ్యాంగ నిర్మాతల కలలు నిజం కావాలన్నా సుప్రీంకోర్టు నిలదీసిన ఈ ప్రశ్నకు చట్టబద్ధమైన సమాధానం దొరకడం అత్యంత ఆవశ్యకం.