సెప్టెంబర్ 17: రక్త చరిత్రకు కీలక మలుపు!!

ఈ నేపథ్యంలో ఆంధ్ర మహాసభ, హైదరాబాద్ స్టేట్ కాంగ్రెస్ వంటి సంస్థల ద్వారా ప్రజల్లో చైతన్యం పెరిగింది. సభలు, పాటలు, ప్రచారాలు, నిరసనలు గ్రామాల్లో కొత్త ఆలోచనలకు బీజం వేశాయి. ప్రజలు ప్రశ్నించడం మొదలుపెట్టారు. వెట్టి ఎందుకు చేయాలి? భూమిని దున్నేది రైతే అయితే హక్కు ఎందుకు ఉండకూడదు? ప్రజలకు బాధ్యత వహించని పాలన ఎందుకు ఉండాలి? ఆ ప్రశ్నలకు 1946 జూలై 4న విషాదకరమైన మలుపు వచ్చింది. విసునూరు రామచంద్రారెడ్డి గడీ వద్ద జరిగిన ఘర్షణలో దొడ్డి కొమురయ్య తుపాకీ కాల్పులకు బలయ్యాడు. అతని మరణం తెలంగాణ రైతాంగ ఉద్యమానికి ఆజ్యం పోసింది. గ్రామం తర్వాత గ్రామంలో సంఘాలు ఏర్పడ్డాయి. దొడ్డి కొమురయ్య పేరు పాటల్లో మార్మోగింది. దొరల దౌర్జన్యానికి ఎదురు నిలిచే ధైర్యం ప్రజల్లో పెరిగింది. ఉద్యమాన్ని అణచివేయడానికి ప్రయత్నాలు పెరిగే కొద్దీ అది మరింత విస్తరించింది. ఇది కేవలం నిజాం వ్యతిరేక పోరాటం మాత్రమే కాదు. భూస్వామ్య దోపిడీ, వెట్టి చాకిరీ, సామాజిక అన్యాయం, ఆర్థిక అసమానతలకు వ్యతిరేకంగా సాగిన రైతాంగ పోరాటం కూడా. కొన్ని ప్రాంతాల్లో రైతులు దొరల ఆధీనంలోని భూములను స్వాధీనం చేసుకుని పంచుకున్నారు. గ్రామాల్లో ప్రత్యామ్నాయ ప్రజా వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేసేందుకు ప్రయత్నించారు. ఈ పోరాటం 1948 తర్వాత కూడా కొనసాగింది; భూములను తిరిగి దొరలు స్వాధీనం చేసుకోకుండా కాపాడుకోవడం, రైతుల హక్కులను నిలబెట్టడం ప్రధాన అంశాలుగా మారాయి.

ఇంతలో దేశం మరో చారిత్రక మలుపు తిరిగింది. 1947 ఆగస్టు 15న భారత్ స్వతంత్రం పొందింది. కానీ హైదరాబాద్ సంస్థానం మాత్రం భారత యూనియన్‌లో వెంటనే చేరలేదు. నిజాం స్వతంత్రంగా కొనసాగాలని ప్రయత్నించాడు. ప్రజల్లో మాత్రం ప్రజాస్వామ్య పాలన, భారత యూనియన్‌లో విలీనం కావాలనే ఆకాంక్ష బలపడింది. హైదరాబాద్ స్టేట్ కాంగ్రెస్ ఉద్యమాలను రజాకార్లు అడ్డుకున్నారు. గ్రామాలపై దాడులు, భయాందోళనలు, హింస పెరిగాయి. ఆ కాలాన్ని ఊహిస్తే.. ఒకవైపు దొరల గడీలు, మరోవైపు వాటికి ఎదురు నిలిచిన రైతులు; ఒకవైపు రజాకార్ల భయం, మరోవైపు చేతిలో ఉన్న కొద్దిపాటి ఆయుధాలతో తమ హక్కుల కోసం నిలబడిన గ్రామీణ యువకులు, పగలు పొలంలో కష్టపడుతూ రాత్రిళ్లు సమావేశాలకు వెళ్లిన రైతులు, తమ కుటుంబ సభ్యులను పోరాటానికి పంపిన మహిళలు ఇదే ఆ కాలపు తెలంగాణ పోరాట చిత్రపటం.

1948 సెప్టెంబర్ 13న భారత సైన్యం హైదరాబాద్‌లో సైనిక చర్యను ప్రారంభించింది. నాలుగు రోజుల అనంతరం, సెప్టెంబర్ 17న నిజాం కాల్పుల విరమణకు అంగీకరించాడు. దీంతో హైదరాబాద్ సంస్థానం భారత యూనియన్‌లో విలీనమయ్యే ప్రక్రియ నిర్ణాయక దశకు చేరింది. అయితే చరిత్రను ఇక్కడితో ముగించలేం. ఆపరేషన్ పోలో సమయంలో, అనంతరం కూడా హింస, ప్రాణనష్టం, నిర్బంధాలు, ప్రతీకార దాడులు చోటుచేసుకున్నాయి. ఈ హింసలో వివిధ వర్గాల ప్రజలు బాధితులయ్యారు. అందువల్ల సెప్టెంబర్ 17ను స్మరించేటప్పుడు ఒక వర్గాన్ని మొత్తం నిందించడం కాకుండా, నిజాం నిరంకుశత్వం, రజాకార్ల హింసతో పాటు అనంతర హింసకు గురైన సాధారణ ప్రజల బాధలను కూడా చరిత్రలో గుర్తుంచుకోవాలి. సెప్టెంబర్ 17ను కొందరు విమోచన దినోత్సవం, మరికొందరు విలీన దినోత్సవంగా పిలుస్తారు. తెలంగాణ ప్రభుత్వం 2024 నుంచి దీనిని “ప్రజా పాలన దినోత్సవం”గా అధికారికంగా నిర్వహిస్తోంది.

పేర్లు వేరైనా 1948 సెప్టెంబర్ 17న హైదరాబాద్ సంస్థానం భారత యూనియన్‌లో విలీనమైందన్న చారిత్రక వాస్తవం మాత్రం మారదు. ఆ తరువాత కూడా తెలంగాణ ప్రయాణం సాఫీగా సాగలేదు. 1956లో తెలంగాణ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో భాగమైంది. 1969లో ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమం ఉధృతమైంది. దశాబ్దాల ఉద్యమాలు, విద్యార్థులు, ఉద్యోగులు, రైతులు, ప్రజల పోరాటాల అనంతరం 2014 జూన్ 2న ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడింది. అందుకే మూడు తేదీలు మూడు ప్రత్యేక చారిత్రక ఘట్టాలు—1947 ఆగస్టు 15 భారత స్వాతంత్య్రం; 1948 సెప్టెంబర్ 17 హైదరాబాద్ సంస్థానం భారత యూనియన్‌లో విలీనం; 2014 జూన్ 2 తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావం. సెప్టెంబర్ 17ను కేవలం ఒక పండుగగా కాకుండా ఒక ప్రశ్నగా కూడా గుర్తుచేసుకోవాలి, ఆ స్వేచ్ఛ కోసం ప్రాణాలు అర్పించిన వారు ఎవరు? వారు ఎందుకు పోరాడారు? ప్రజాస్వామ్యం కోసం చెల్లించిన మూల్యం ఏమిటి? చరిత్రను రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం ముక్కలుగా కాకుండా, ప్రజల కన్నీళ్లు, రైతుల పోరాటం, అమరుల త్యాగం, బాధితుల వేదన అన్నింటినీ కలిపి చూస్తేనే సెప్టెంబర్ 17 అసలు అర్థం తెలుస్తుంది. రక్తంతో రాసిన ఆ చరిత్రను మరచిపోకుండా, స్వేచ్ఛ–ప్రజాస్వామ్యం–ప్రజా హక్కుల విలువను భవిష్యత్ తరాలకు అందించడమే ఆ రోజుకు నిజమైన నివాళి.