తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన ఉద్యమంలో భూమి, వనరులు, ఆత్మగౌరవం అత్యంత ప్రధానమైన అంశాలు. స్వరాష్ట్రంలో ప్రజల సంపదకు రక్షణ లభిస్తుందని, బలహీనుల హక్కులకు భరోసా ఉంటుందని ప్రజలు ఆశించారు. అయితే రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత కూడా రాజకీయ ప్రముఖుల చుట్టూ భూ కబ్జా ఆరోపణలు పునరావృతమవుతుండటం ఆందోళనకరం. అధికారంలో ఉన్నవారు ప్రత్యర్థుల భూ వ్యవహారాలను బయటపెడతామని ప్రకటించడం, ప్రతిపక్షం పాలకులపైనే ఆరోపణలు సంధించడం రాజకీయ దినచర్యగా మారితే, అసలు భూమి ఎవరిది? నష్టపోయింది ఎవరు? అనే ప్రజల ప్రశ్నలకు సమాధానం ఎక్కడ?
దాదాపు పదేళ్లు అధికారంలో ఉన్న బీఆర్ఎస్‌ హయాంలో భూ అక్రమాలు జరిగాయని ప్రస్తుత కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వం ఆరోపిస్తున్నది. ధరణి లావాదేవీలపై ఫోరెన్సిక్‌ ఆడిట్‌ను విస్తరిస్తామని రెవెన్యూ మంత్రి పొంగులేటి శ్రీనివాస్‌రెడ్డి ప్రకటించినట్లు వార్తలు వెలువడ్డాయి. అయితే ఆడిట్‌లో గుర్తించే రికార్డు వ్యత్యాసం, విధానపరమైన లోపం, ఉద్దేశపూర్వక అక్రమం ఒకటే కావు. వాటిని వేర్వేరుగా నిర్ధారించి, బాధ్యతను నిర్ణయించినప్పుడే ప్రభుత్వ ప్రకటనలకు విశ్వసనీయత లభిస్తుంది. విచారణ ప్రారంభమే నేర నిర్ధారణగా ప్రచారం చేయడం సముచితం కాదు.
మరోవైపు ముఖ్యమంత్రి రేవంత్‌రెడ్డి ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నిస్తూ, మంత్రి పొంగులేటి కుటుంబంతో సంబంధమున్న సంస్థల వ్యవహారాలపైనా బీఆర్ఎస్‌ నాయకులు ఆరోపణలు చేస్తున్నారు. భూములకు సంబంధించిన ఒప్పందాలు, ఇతర వ్యవహారాలపై విచారణ కోరుతున్నారు. ఇవి ప్రతిపక్షం చేస్తున్న ఆరోపణలుగానే పరిగణించాలి; నిర్ధారిత అక్రమాలుగా కాదు. కానీ రాజకీయ ప్రత్యర్థులు చేశారనే కారణంతో వాటిని పరిశీలనకు అనర్హమైనవిగా కొట్టివేయడమూ సరికాదు. ఆరోపణకు ఆధారం ఉందా లేదా అన్నది పత్రాలు, నిష్పాక్షిక విచారణ తేల్చాలి. సమాధానం చెప్పాల్సిన బాధ్యతను ఎదురుదాడి భర్తీ చేయలేదు.
ఈ పరస్పర విమర్శల్లో ప్రజలు ఏ పార్టీ మాటను నమ్మాలన్నది ప్రధాన ప్రశ్న కాదు. ఏ వాదనకు ఏ ఆధారం ఉన్నదన్నదే అసలు ప్రశ్న. ఒక నాయకుడు పత్రాల కట్ట చూపినంత మాత్రాన కబ్జా రుజువు కాదు. మరొక నాయకుడు రాజకీయ కుట్ర అన్నంత మాత్రాన ఆరోపణ అసత్యమూ కాదు. సర్వే నంబర్లు, భూమి స్వభావం, యాజమాన్య చరిత్ర, బదిలీ పత్రాలు, అనుమతులు, క్షేత్రస్థాయి హద్దులు పరిశీలించాలి. సంబంధిత వ్యక్తుల వివరణలతోపాటు వర్తించే న్యాయస్థాన ఉత్తర్వులనూ సమగ్రంగా పరిగణించాలి.
భూ వివాదాలన్నింటినీ ఒకే గాటన కట్టడం కూడా ప్రమాదకరం. ప్రభుత్వ భూమి ఆక్రమణ, అసైన్డ్‌ భూమి బదిలీ, చెరువు పరిధిలో నిర్మాణం, ప్రైవేటు వ్యక్తుల యాజమాన్య వివాదం వేర్వేరు అంశాలు. ఒక్కో దానికి నిర్ధారణ పద్ధతి, పరిష్కారం భిన్నంగా ఉంటాయి. ఈ తేడాలను చెరిపేసి అన్నింటికీ ‘కబ్జా’ ముద్ర వేస్తే ప్రజల్లో గందరగోళం పెరుగుతుంది. నిజమైన అక్రమాలు రాజకీయ ప్రచారంలో కలిసిపోతాయి. నిర్దోషుల ప్రతిష్ఠ దెబ్బతినే అవకాశం ఉంటుంది. బాధితులకు న్యాయం మరింత ఆలస్యమవుతుంది.
అయితే ఆధారాలు తేలేవరకు ప్రశ్నలే అడగవొద్దనడం అంతకంటే ప్రమాదకరం. ప్రజాపదవిలో ఉన్నవారికి ప్రజల సందేహాలను నివృత్తి చేయాల్సిన ప్రత్యేక బాధ్యత ఉంటుంది. తమకు, తమ కుటుంబాలకు సంబంధించిన వివాదాస్పద భూ లావాదేవీలపై స్పష్టమైన వివరణ ఇవ్వాలి. చట్టబద్ధమైన కొనుగోలు అయితే సంబంధిత ఆధారాలను వెల్లడించాలి. విచారణ సంస్థలపై ప్రభావం చూపగల పదవుల్లో ఉన్నప్పుడు ప్రయోజన సంఘర్షణ తలెత్తకుండా ఏర్పాట్లు చేయాలి. పారదర్శకతను అవమానంగా భావించే రాజకీయ సంస్కృతి ప్రజాస్వామ్యానికి ఉపయోగపడదు. వివరణ ఇవ్వడం బలహీనత కాదు, బాధ్యత.
ప్రస్తుత ప్రభుత్వానికి ఈ విషయంలో ఎక్కువ బాధ్యత ఉన్నది. రికార్డులు, రెవెన్యూ యంత్రాంగం, దర్యాప్తు అధికారాలు దాని చేతుల్లోనే ఉన్నాయి. గత పాలకుల అక్రమాలను బయటపెడతామనే ప్రకటనలతో సరిపెట్టకుండా, ఆధారాలున్న ప్రతి వ్యవహారాన్ని చట్టబద్ధమైన ముగింపు పలకాలి . అదే ప్రమాణాన్ని సొంత పార్టీ నాయకులకూ వర్తింపజేయాలి. ప్రత్యర్థుల విషయంలో వేగం, అధికార పక్షం విషయంలో మౌనం కనిపిస్తే విచారణలపై నమ్మకం దెబ్బతింటుంది. పాలనా మార్పు అనేది విచారణకు అర్హులైన వ్యక్తుల జాబితాను మార్చే ప్రక్రియగా మిగలకూడదు.
బీఆర్ఎస్‌కూ గత పాలనపై వొచ్చిన ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పాల్సిన బాధ్యత తప్పదు. కాంగ్రెస్‌పై ఆరోపణలు చేయడం ద్వారా తమ హయాంలోని నిర్ణయాలకు వివరణ ఇచ్చినట్లు కాదు. అలాగే గత ప్రభుత్వ తప్పులను ప్రస్తావించడం ప్రస్తుత పాలకులపై వొచ్చిన ప్రశ్నలకు జవాబు కాదు. రెండు పక్షాల ఆరోపణల్లో కొన్ని నిజమై ఉండవొచ్చు , కొన్ని ఆధారరహితమై ఉండవొచ్చు . ఒక్కో వ్యవహారాన్ని విడిగా పరిశీలించడమే న్యాయమైన పద్ధతి. ‘వాళ్లూ చేసారు’ అనే వాదన ఎవరికీ మినహాయింపు ఇవ్వదు; ప్రజా సంపదపై బాధ్యతను తగ్గించదు.
ఇక్కడే పౌర సమాజం క్రియాశీల పాత్ర అవసరమవుతున్నది. హక్కుల సంఘాలు, రైతు సంస్థలు, న్యాయవాదులు, విశ్రాంత రెవెన్యూ అధికారులు, పట్టణ నివాస సంఘాలు, విశ్వవిద్యాలయ పరిశోధకులు కలిసి స్వతంత్ర ప్రజా పర్యవేక్షణకు ముందుకురావాలి. ఏ పార్టీ ఆరోపణలనూ యథాతథంగా ప్రచారం చేయకుండా, నిర్దిష్ట వివాదాలపై పత్రాలు సేకరించాలి. సమాచార హక్కు ద్వారా వివరాలు కోరాలి. బాధితుల వాంగ్మూలాలను నమోదు చేయాలి. క్షేత్రస్థాయి పరిశీలనతో వాస్తవ నివేదికలు రూపొందించాలి. తప్పు ఎక్కడున్నా ప్రశ్నించగల స్వతంత్రతే ఇటువంటి ప్రయత్నాలకు నిజమైన బలం.
పౌర పరిశీలనలో బాధితుల గొంతుకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. రాజకీయ నాయకుల విలేకరుల సమావేశాల్లో కనిపించని చిన్న రైతు, అసైన్డ్‌ భూమి లబ్ధిదారు, ఇల్లు కొనుగోలు చేసి చిక్కుల్లో పడిన కుటుంబం మాట వినాలి. భూమి వారికి కేవలం మార్కెట్‌ విలువ కాదు; జీవనాధారం, నివాస భద్రత, తరాల అనుబంధం. ఫిర్యాదు చేస్తే బెదిరింపులు ఎదురవుతాయనే భయం లేకుండా రక్షణ కల్పించాలి. మహిళలు, దళితులు, ఆదివాసీలు, ఇతర బలహీన వర్గాలకు న్యాయసహాయం అందాలి. వారి నష్టాన్ని రాజకీయ వాదోపవాదాల అడుగున పాతిపెట్టకూడదు.
ప్రభుత్వం ముందుగా ప్రధాన భూ వివాదాలపై పత్రాధారాలతో శ్వేతపత్రం ప్రకటించాలి. ఆరోపణ ఏమిటి, అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాలేమిటి, సంబంధిత వ్యక్తుల సమాధానమేమిటి, విచారణ ఏ దశలో ఉన్నదో తెలియజేయాలి. వ్యక్తిగత గోప్యతకు అవసరమైన రక్షణలతో ప్రజా ప్రయోజన సమాచారం అందుబాటులో ఉంచాలి. అధికార ప్రముఖులకు సంబంధించిన వ్యవహారాల్లో స్వతంత్ర విచారణకు విశ్వసనీయమైన ఏర్పాట్లు చేయాలి. కాలపరిమితి, మధ్యంతర పురోగతి, తుది నివేదిక, తదుపరి చర్యలను ప్రజలకు తెలియజేయాలి. కమిటీ నియామకమే సమస్యకు ముగింపు అన్న పద్ధతి మారాలి.
అక్రమాలు నిర్ధారణ అయితే భూములను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడంతోపాటు బాధ్యులపై చర్యలు తీసుకోవాలి. తప్పుడు రికార్డులు సృష్టించినవారు, సహకరించిన అధికారులు, లబ్ధిపొందిన వ్యక్తుల పాత్రలను విడివిడిగా నిర్ధారించాలి. అదే సమయంలో నోటీసులు, వివరణకు అవకాశం, అప్పీలు వంటి న్యాయ ప్రక్రియలను గౌరవించాలి. అమాయక కొనుగోలుదారుల సమస్యలనూ పరిశీలించాలి. పేదల నివాసాలపై కఠినత్వం, పలుకుబడిగలవారి ఆస్తులపై ఉదారత్వం చూపే విధానం ప్రజలకు ఆమోదయోగ్యం కాదు. చట్టం అమలులో వ్యక్తుల రాజకీయ బలం ప్రమాణం కావడానికి వీల్లేదు.
మీడియా కూడా ఆరోపణల ప్రసారానికి పరిమితం కాకూడదు. ఆరోపణ వొచ్చిన రోజున ఇచ్చిన ప్రాధాన్యాన్ని దాని విచారణ ఫలితానికీ ఇవ్వాలి. ఆరోపణ నిరాధారమని తేలితే స్పష్టంగా చెప్పాలి; అక్రమం నిర్ధారణ అయితే చర్యలు పూర్తయ్యేవరకు ప్రశ్నించాలి. తెలంగాణ భూములపై నిజాలు తెలుసుకోవడం ప్రజల హక్కు. ఆ నిజాలను బయటపెట్టించడం పౌర సమాజం బాధ్యత. ప్రజల భూమికి రక్షణ కల్పించని మాటల యుద్ధం ఎవరికీ న్యాయం చేయదు. పార్టీల పరస్పర ఆరోపణలు ప్రజా పర్యవేక్షణకు దారితీసినప్పుడే జవాబుదారీతనానికి అర్థం ఉంటుంది.
