– సాకారం కాని తెలంగాణ రైతు డిక్లరేషన్
– వడ్ల కొనుగోళ్లలో ఆలస్యం
-మక్క రైతుపై నిబంధనల కత్తి
– ఉత్తదే అయిన సన్న వడ్ల బోనస్
– మద్దతు ధర మృగ్యం.. మిల్లర్లదే రాజ్యం
– ప్రశ్నిస్తున్న విపక్షం.. సన్నగిల్లుతున్న విశ్వసనీయత
– సర్కార్కు పట్టని అన్నదాత ఆక్రందన
(మేకల ఎల్లయ్య – ప్రజాతంత్ర ప్రత్యేక ప్రతినిధి)
తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన దశాబ్దం తర్వాత రాష్ట్ర వ్యవసాయ రంగం ఒక కీలకమైన మలుపులో ఉంది. 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్ పార్టీ తన ఎన్నికల ప్రచారంలో ప్రధానంగా రైతు డిక్లరేషన్ అనే ప్రతిష్టాత్మక అంశాన్ని ప్రజల ముందుకు తెచ్చింది. ఇందులో భాగంగా రైతు భరోసా, పంట రుణాల మాఫీ, సన్న వడ్లకు క్వింటాకు రూ.500 అదనపు బోనస్ వంటి వాగ్దానాలు ఉన్నాయి. అయితే 2026 ఏప్రిల్ నాటికి ఈ వాగ్దానాల అమలుపై తీవ్రమైన విమర్శలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి. ముఖ్యంగా మాజీ మంత్రి తన్నీరు హరీశ్ రావు ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డికి రాసిన బహిరంగ లేఖలో పేర్కొన్న అంశాలు రాష్ట్రంలోని వ్యవసాయ సంక్షోభాన్ని, ప్రభుత్వ యంత్రాంగం వైఫల్యాలను ఎత్తిచూపుతున్నాయి. ప్రస్తుత పరిస్థితులను, వివిధ పంటల కొనుగోలు తీరును వాగ్దానాల అమలులో ఉన్న వాస్తవాలను ఆ లేఖ సారాంశం విశ్లేషించింది. వ్యవసాయ మద్దతు పథకాల పరిణామ క్రమాన్ని పరిశీలిస్తే గత ప్రభుత్వం అమలు చేసిన ‘రైతు బంధు’ స్థానంలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ‘రైతు భరోసా’ను ప్రతిపాదించింది. రైతు బంధు కింద ఏడాదికి ఎకరాకు రూ.10 వేల పెట్టుబడి సాయం అందుతుండగా, కాంగ్రెస్ దీనిని రూ.15వేలకు పెంచుతామని, రూ.2 లక్షల వరకు రుణ మాఫీ చేస్తామని వాగ్దానం చేసింది. అంతేకాక కౌలు రైతులు, వ్యవసాయ కూలీలకు కూడా వరుసగా రూ.15వేలు, రూ.12 వేల ఆర్థిక సహాయం అందిస్తామని ప్రకటించింది. అయితే ఈ హామీల అమలుకు అవసరమైన ఆర్థిక వనరుల సమీకరణ ప్రభుత్వానికి పెద్ద సవాలుగా మారింది. 2023-24 బడ్జెట్ అంచనాల ప్రకారం రాష్ట్ర అప్పులు రూ.6,71,757 కోట్లకు చేరుకున్నాయి. ఇది రాష్ట్ర జీఎస్డీపీలో సుమారు 23.8 శాతంగా ఉంది. ఈ భారీ రుణ భారం, పరిమిత ఆదాయ వనరుల నేపథ్యంలో రైతు భరోసా, వరి బోనస్ వంటి పథకాలకు ఏడాదికి అదనంగా రూ.70 వేల నుంచి రూ.80 వేల కోట్ల వరకు ఖర్చవుతుందని అంచనా. ఈ ఆర్థిక అనిశ్చితి వల్లనే క్షేత్రస్థాయిలో రైతులకు చెల్లింపులు చేయడంలో, కొనుగోలు కేంద్రాల నిర్వహణలో జాప్యం జరుగుతోంది.
వడ్ల కొనుగోలు, మిల్లర్ల దోపిడీ, సన్న వడ్ల బోనస్ వివాదం
రాష్ట్రంలో వరి ప్రధాన పంట కావడంతో దీని కొనుగోలు ప్రక్రియ రాజకీయంగా, ఆర్థికంగా అత్యంత కీలకం. 2025-26 యాసంగి సీజన్లో రాష్ట్రంలో వరి సాగు రికార్డు స్థాయిలో 64.11 లక్షల ఎకరాల్లో సాగింది. సాగు విస్తీర్ణం పెరగడానికి అనుకూల వాతావరణం, నిరంతర విద్యుత్ సరఫరా, ప్రభుత్వం ప్రకటించిన రూ.500 బోనస్ ప్రధాన కారణాలుగా చెప్పవచ్చు. ప్రభుత్వం రాష్ట్రవ్యాప్తంగా సుమారు 8,251 కొనుగోలు కేంద్రాలను (పీపీసీ) ఏర్పాటు చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. అయితే ఏప్రిల్ 2026 నాటికి క్షేత్రస్థాయిలో పరిస్థితి భిన్నంగా ఉంది. అనేక జిల్లాల్లో కోతలు ప్రారంభమై వారం పది రోజులు గడుస్తున్నా సగానికి పైగా కేంద్రాలు ఇంకా ప్రారంభం కాలేదని నివేదికలు తెలుపుతున్నాయి. ఉదాహరణకు, ఖమ్మం, కరీంనగర్, నిజామాబాద్ జిల్లాల్లో రైతులు తమ ధాన్యాన్ని రోడ్ల పక్కన ఆరబోసి కొనుగోలు కేంద్రాల ప్రారంభం కోసం ఎదురుచూస్తున్నారు. హరీశ్ రావు తన లేఖలో పేర్కొన్నట్టుగా ధాన్యం కుప్పలుతెప్పలుగా వస్తున్నా కొనుగోళ్లు మొదలుపెట్టకపోవడం వల్ల అకాల వర్షాల వల్ల ధాన్యం తడిసిపోయే ప్రమాదం ఉంది. ఇప్పటికే కామారెడ్డి, సంగారెడ్డి, పాలమూరు ప్రాంతాల్లో అకాల వర్షాల వల్ల ధాన్యం నష్టపోయిన ఘటనలు నమోదయ్యాయి. ప్రభుత్వ కొనుగోలు కేంద్రాల్లో ధాన్యం తూకం వేశాక మిల్లర్ల వద్దకు వెళ్లేసరికి తాలు, తేమ పేరిట బస్తాకు 1 నుంచి 2 కిలోల వరకు తరుగు తీస్తున్నారని రైతులు ఆరోపిస్తున్నారు. ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి గతంలో తరుగు తీస్తే తోలు తీస్తా అని హెచ్చరించినప్పటికీ క్షేత్రస్థాయిలో ఈ దోపిడీ నిరాటంకంగా కొనసాగుతోంది. దీనివల్ల క్వింటాకు రైతు సుమారు రూ.100 నుంచి రూ.200 వరకు నష్టపోతున్నాడు. కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం సన్న వడ్ల సాగును ప్రోత్సహించడానికి క్వింటాలుకు రూ.500 బోనస్ ప్రకటించింది. 2025-26 ఖరీఫ్ సీజన్లో సేకరించిన 70.82 లక్షల టన్నుల ధాన్యంలో 38.37 లక్షల టన్నులు సన్న రకాలుగా గుర్తించారు. ఈ ధాన్యానికి సంబంధించి ప్రభుత్వం సుమారు రూ.1,429 నుంచి రూ.1,939 కోట్ల వరకు బోనస్ విడుదల చేసినట్టు ప్రకటించినప్పటికీ ఇంకా లక్షలాదిమంది రైతులకు ఈ నిధులు చేరలేదని ప్రతిపక్షాలు ఆరోపిస్తున్నాయి. సుమారు 4.09 లక్షల మంది రైతులు ఇంకా రూ.1,160 కోట్ల బకాయిల కోసం ఎదురుచూస్తున్నారు. ప్రస్తుత యాసంగి సీజన్లో కూడా బోనస్ డబ్బులను ధాన్యం విక్రయించిన 48 గంటల్లోనే చెల్లిస్తామన్న హామీ అమలు కావడం లేదు. రాష్ట్ర ఖజానాలో నిధుల కొరత వల్ల కనీస మద్దతు ధర మాత్రమే చెల్లిస్తున్నారని, బోనస్ మొత్తాన్ని పెండింగ్లో పెడుతున్నారని విమర్శలు ఉన్నాయి.
ధాన్యం మద్దతు ధర వివరాలు (2025-26)
ధాన్యం రకం కనీస మద్దతు ధర (రూ/క్వింటాలు) ప్రభుత్వం ఇచ్చే బోనస్ (రూ) రైతుకు అందాల్సిన మొత్తం (రూ)
సాధారణ రకం 2,369 – 2,369
గ్రేడ్-ఏ (సన్న రకాలు) 2,389 500 2,889
మక్క రైతుల కష్టాలు, 26.5 క్వింటాళ్ల పరిమితి
పత్తి, సోయాబీన్ పంటలకు ప్రత్యామ్నాయంగా మొక్కజొన్న సాగు గణనీయంగా పెరిగింది. ఖమ్మం, వరంగల్, మెదక్ జిల్లాల్లో సుమారు 11 నుంచి 15 లక్షల ఎకరాల్లో మొక్కజొన్న సాగవుతోంది. కేంద్ర ప్రభుత్వం మొక్కజొన్నకు రూ.2,400 మద్దతు ధర ప్రకటించగా బహిరంగ మార్కెట్లో ధరలు రూ.1,600 నుంచి రూ.1,800కు పడిపోయాయి. అంతర్జాతీయంగా అమెరికా, బ్రెజిల్ దేశాల్లో రికార్డుస్థాయి ఉత్పత్తి వల్ల ప్రపంచవ్యాప్తంగా ధరలు తగ్గడం దీనికి ప్రధాన కారణం. ఈ పరిస్థితుల్లో ప్రభుత్వం వెంటనే కొనుగోలు కేంద్రాలు ప్రారంభించాలని రైతులు ధర్నాలు చేస్తున్నారు. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రస్తుతం ఎకరాకు 26 క్వింటాళ్ల మొక్కజొన్నను మాత్రమే కొనుగోలు చేస్తామని నిబంధన విధించింది. అయితే మేలైన విత్తనాలు, సాగు పద్ధతుల వల్ల రైతులు ఎకరాకు 35 నుంచి 50 క్వింటాళ్ల దిగుబడిని సాధిస్తున్నారు. ఈ లెక్కలను పరిశీలిస్తే ఒక రైతు రెండెకరాల్లో 90 క్వింటాళ్ల దిగుబడి సాధిస్తే ప్రభుత్వం 52 క్వింటాళ్లను మాత్రమే మద్దతు ధరకు కొంటున్నది. మిగిలిన 38 క్వింటాళ్లను రైతు బహిరంగ మార్కెట్లో రూ.1,600 కు అమ్ముకోవాల్సి వస్తోంది. అంటే రైతు కష్టపడి ఎక్కువ పండించినందుకు శిక్షగా ఎకరాకు రూ.15 వేల వరకు నష్టపోతున్నాడు. ఈ వివక్షాపూరిత నిబంధనను వెంటనే తొలగించాలని ప్రతిపక్షాలు, రైతులు డిమాండ్ చేస్తున్నారు.
పొద్దుతిరుగుడు, శనగ రైతుల ఆవేదన
నూనె గింజలు, పప్పు దినుసుల సాగు చేసే రైతులకు ఈ ఏడాది చేదు అనుభవాలు ఎదురవుతున్నాయి. ముఖ్యంగా పొద్దుతిరుగుడు, శనగ పంటల కొనుగోలులో ప్రభుత్వం తీవ్ర అలసత్వం ప్రదర్శిస్తోంది. పొద్దుతిరుగుడు పంట కోతలు పూర్తయి 20 రోజులు గడుస్తున్నా కేంద్రాల వద్ద రైతులు పడిగాపులు కాస్తున్నారు. కేంద్ర ప్రభుత్వం ‘ప్రైస్ సపోర్ట్ స్కీమ’ కింద తెలంగాణ నుంచి 3,690 మెట్రిక్ టన్నుల పొద్దుతిరుగుడు మాత్రమే కొనుగోలు చేయడానికి అనుమతి ఇచ్చింది. ఇది రాష్ట్ర మొత్తం ఉత్పత్తిలో పావు వంతు మాత్రమేనని, మిగిలిన సుమారు 1.20 లక్షల క్వింటాళ్లను రాష్ట్ర ప్రభుత్వమే మార్క్ఫెడ్ ద్వారా కొనుగోలు చేయాలని రైతులు డిమాండ్ చేస్తున్నారు. మద్దతు ధర రూ.7,721 ఉండగా ప్రభుత్వం కొనకపోవడంతో ప్రైవేట్ వ్యాపారులు రూ.5,000కే కొంటున్నారని నివేదికలు తెలుపుతున్నాయి. శనగలకు మద్దతు ధర రూ.5,875గా నిర్ణయించారు కానీ సంగారెడ్డి జిల్లా సదాశివపేట వంటి కేంద్రాల్లో కోటా పూర్తయింది అనే నెపంతో కొనుగోళ్లు నిలిపివేశారు. క్షేత్రస్థాయిలో ఇంకా సుమారు 60వేల మెట్రిక్ టన్నుల శనగలు రైతుల వద్దే ఉన్నాయని అంచనా. ప్రభుత్వం కొర్రీలు పెట్టడం వల్ల రైతులు అప్పుల బాధతో రూ.3,000 నుంచి రూ.4,000లకే వ్యాపారులకు అమ్ముకుంటున్నారు. దీనివల్ల రైతుకు ఎకరాకు రూ.10వేల పైగా నష్టం వాటిల్లుతోంది. రాష్ట్రంలోని పొడి భూముల రైతులకు జొన్న ప్రధాన జీవనాధారం. ఈ ఏడాది జొన్న పంట దిగుబడి బాగా వచ్చినప్పటికీ ప్రభుత్వం కొనుగోలు కేంద్రాల ఏర్పాటుపై ఎలాంటి స్పష్టత ఇవ్వలేదు. జొన్న (హైబ్రిడ్) మద్దతు ధర రూ.3,699 ఉండగా రైతులు కేవలం రూ.2,500 కే అమ్ముకోవాల్సిన దుస్థితి ఏర్పడింది. మెదక్, మహబూబ్నగర్ జిల్లాల్లో జొన్న రైతులు ప్రభుత్వం వైపు ఆశగా ఎదురుచూస్తున్నారు.
ఇతర పంటల మద్దతు ధరలు (2025-26)
పంట రకం మద్దతు ధర (రూ/క్వింటాలు) మార్కెట్ ధర (అంచనా)
జొన్న హైబ్రిడ్ 3,699 2,500
జొన్న మాల్దండి 3,749 2,800
మొక్కజొన్న 2,400 1,750
శనగలు 5,875 4,200
పొద్దుతిరుగుడు 7,721 5,200
సంస్థాగత లోపాలు, పరిపాలనాపరమైన సవాళ్లు
వ్యవసాయ సంక్షోభానికి నిధుల కొరత మాత్రమే కాక ప్రభుత్వ యంత్రాంగం, మిల్లర్ల మధ్య ఉన్న సమన్వయ లోపం కూడా ప్రధాన కారణం. రాష్ట్రంలోని సుమారు 360కి పైగా రైస్ మిల్లర్లు రూ.3,960 కోట్ల విలువైన ధాన్యాన్ని మళ్లించినట్టు పౌర సరఫరాల శాఖ గుర్తించింది. ఈ నిధులను రియల్ ఎస్టేట్, సినిమా రంగాల్లోకి మళ్లించినట్టు ప్రభుత్వం హైకోర్టుకు నివేదించింది. గత ప్రభుత్వ హయాంలో జరిగిన ఈ అక్రమాల వల్ల ప్రస్తుత కొనుగోలు ప్రక్రియ మందగించింది. ప్రభుత్వం బ్యాంక్ గ్యారెంటీ నిబంధనలను కఠినతరం చేయడంతో మిల్లర్లు కొనుగోళ్లకు సహకరించడం లేదని తెలుస్తోంది. ప్రస్తుతం రాష్ట్ర గోదాముల్లో సుమారు లక్ష మెట్రిక్ టన్నుల పాత ముతక బియ్యం పేరుకుపోయింది. రేషన్ కార్డుదారులకు సన్న బియ్యం పంపిణీ చేయాలన్న ప్రభుత్వ నిర్ణయంతో ఈ పాత నిల్వలను విక్రయించడం పెద్ద సమస్యగా మారింది. కొత్తగా వచ్చే ధాన్యానికి స్థలం లేకపోవడం వల్ల కొనుగోలు కేంద్రాల నుంచి ధాన్యం తరలింపులో జాప్యం జరుగుతోంది. బీఆరఎస్ పార్టీ ప్రస్తుతం రైతుల పక్షాన నిలబడి ప్రభుత్వంపై ఒత్తిడి తెస్తోంది. హరీశ్ రావు తన లేఖలో రైతు డిక్లరేషన్ ఒక పెద్ద బోగస్ అని పేర్కొనడం ప్రభుత్వ విశ్వసనీయతను దెబ్బతీసే ప్రయత్నంగా చూడవచ్చు. ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి, మంత్రులు తమ నియోజకవర్గాలను వదిలి దిల్లీ పర్యటనల్లో బిజీగా ఉన్నారని, రైతుల బాధలను పట్టించుకోవడం లేదని బీఆరఎస్ నేతలు విమర్శిస్తున్నారు. ఈ ఆరోపణలను కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం తిప్పికొడుతోంది. తాము గత ప్రభుత్వం కంటే ఎక్కువగా వ్యవసాయంపై ఖర్చు చేస్తున్నామని, కేవలం 28 నెలల్లో రూ.1,52,656 కోట్లు ఖర్చు చేశామని ప్రభుత్వం పేర్కొంటోంది. నెలకు సగటున రూ.5,452 కోట్లు రైతుల సంక్షేమానికి వెచ్చిస్తున్నట్టు అధికార ప్రతినిధులు గణాంకాలతో వివరిస్తున్నారు.
నిర్లక్ష్యం చేస్తే ప్రభుత్వానికే ప్రమాదం
ప్రస్తుత వ్యవసాయ పరిస్థితిని పరిశీలిస్తే కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం తన రైతు డిక్లరేషన్లోని హామీలను నిలబెట్టుకోవడంలో తీవ్రమైన సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఒకవైపు, పాలనాపరమైన జాప్యాలు మరోవైపు రైతులను ఇబ్బందులకు గురిచేస్తున్నాయి. వడ్ల కొనుగోలు కేంద్రాలు పూర్తిస్థాయిలో ప్రారంభం కాకపోవడం వల్ల రైతులు అకాల వర్షాల బారిన పడుతున్నారు. సన్న వడ్ల బోనస్ రూ.500 చెల్లింపుల్లో తీవ్ర జాప్యం జరుగుతోంది. పాత బకాయిలు ఇంకా పెండింగ్లోనే ఉన్నాయి. మొక్కజొన్న కొనుగోలుపై ఉన్న 26.5 క్వింటాళ్ల పరిమితి రైతులకు శాపంగా మారింది, దిగుబడి పెరిగినకొద్దీ నష్టం పెరుగుతోంది. శనగలు, పొద్దుతిరుగుడు రైతులు మద్దతు ధర అందక దళారుల చేతిలో మోసపోతున్నారు. ప్రభుత్వం అన్ని రకాల పంటలను క్వింటాలుకు ఒక్క గింజ కూడా వదలకుండా మద్దతు ధరకే కొనుగోలు చేయాలి. సన్న వడ్ల బోనస్ను ధాన్యం విక్రయించిన వెంటనే నగదుతోపాటు జమ చేయాలి. మొక్కజొన్న కొనుగోలుపై ఉన్న ఎకరా పరిమితిని వెంటనే తొలగించి వాస్తవ దిగుబడికి అనుగుణంగా కొనుగోలు చేయాలి. మిల్లర్ల వద్ద జరిగే తూకం మోసాలను, తరుగు దోపిడీని కఠినంగా అరికట్టాలి. ప్రభుత్వం ఇప్పటికైనా స్పందించి రైతులకు భరోసా కల్పించకపోతే రాష్ట్రంలో సామాజిక, రాజకీయ అశాంతి తలెత్తే అవకాశం ఉంది. ప్రతిపక్షాలు హెచ్చరించినట్టుగా రైతుల పక్షాన పోరాటాలు ఉధృతమైతే అది ప్రభుత్వ ఉనికికే ప్రమాదకరంగా మారవచ్చు.
తెలుగు జాతీయ వార్తలు, ప్రత్యేక కథనాలు, ట్రెండింగ్ వీడియోలు కోసం Prajatantra వెబ్సైట్ ను సందర్శించండి. తాజా అప్డేట్స్ కోసం మా X (Twitter), Facebook, WhatsApp ఛానల్ ను ఫాలో కండి.. అలాగే మా ప్రజాతంత్ర, యూట్యూబ్ చానల్ ను సబ్ స్క్రైబ్ చేసుకోండి.. మీ అభిప్రాయాన్ని కామెంట్ రూపంలో పంచుకోండి. మీ స్నేహితులు, కుటుంబ సభ్యులతో షేర్ చేయడం మర్చిపోవద్దు.
