కాంగ్రెస్ పార్టీ అధికారంలోకి వొచ్చి రెండున్నరేళ్లు గడిచిన నేపథ్యంలో ప్రభుత్వం పనితీరుపై సమీక్ష జరగడం సహజమే కాక అవసరం కూడా. ప్రజాస్వామ్యంలో ఎన్నికలు కేవలం ప్రభుత్వాలను మార్చే ప్రక్రియ మాత్రమే కాదు. అవి ప్రజల ఆకాంక్షలకు, ఆశలకు, అసంతృప్తికి, భవిష్యత్తుపై వారి కలలకు ప్రతిబింబం. ఎన్నికల సమయంలో రాజకీయ పార్టీలు ప్రజల ముందుకు తీసుకొచ్చే హామీలు ఆ ఎన్నికల ఫలితాలను ప్రభావితం చేస్తాయి. అయితే అధికారంలోకి వొచ్చిన తర్వాత ఆ హామీలు ఎంతవరకు కార్యరూపం దాల్చాయన్నదే ప్రజల తుది తీర్పును నిర్ణయిస్తుంది.
గత అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు ఇచ్చిన ప్రధాన హామీలు, ముఖ్యంగా ఆరు గ్యారంటీలు, అధికార మార్పిడికి దోహదపడ్డాయి. బీఆర్ఎస్ పదేళ్ల పాలనపై ఏర్పడిన వ్యతిరేకతతో పాటు కాంగ్రెస్ ఇచ్చిన హామీలు ప్రజల్లో కొత్త ఆశలను రేకెత్తించాయి. మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణం, 200 యూనిట్ల వరకు ఉచిత విద్యుత్, గ్యాస్ సిలిండర్ సబ్సిడీ, రైతులకు ఆర్థిక సహాయం, యువతకు ఉద్యోగ అవకాశాలు, సామాజిక భద్రతా పథకాలు వంటి అంశాలు వోటరును ఆకర్షించాయి. అధికారంలోకి వొచ్చిన తర్వాత కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం కొన్ని హామీల అమలులో వేగం చూపించింది. ముఖ్యంగా మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణం పథకం రాష్ట్రవ్యాప్తంగా విస్తృత ప్రభావాన్ని చూపింది. ప్రతి రోజు లక్షలాది మహిళలు ఈ పథకం ద్వారా ప్రయాణిస్తున్నారు.
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఇది కుటుంబాల రవాణా వ్యయాన్ని తగ్గించడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. అలాగే గృహ జ్యోతి వంటి పథకాల అమలుకు కూడా ప్రభుత్వం చర్యలు చేపట్టింది. ఈ కార్యక్రమాలు ప్రభుత్వానికి ప్రారంభ దశలో సానుకూల ఫలితాలను తీసుకొచ్చాయి. అయితే ఏ ప్రభుత్వాన్నైనా ప్రారంభ ప్రకటనలతో కాకుండా అమలు సామర్థ్యంతోనే ప్రజలు అంచనా వేస్తారు. ఇక్కడే కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ముందున్న అసలు పరీక్ష మొదలవుతోంది. ఎన్నికల సమయంలో ఇచ్చిన ప్రతి హామీని అమలు చేయాలంటే భారీ ఆర్థిక వనరులు అవసరం. తెలంగాణ ఇప్పటికే అప్పుల భారం ఎదుర్కొంటున్న రాష్ట్రంగా గుర్తించబడుతోంది. ఒకవైపు సంక్షేమ పథకాలు, మరోవైపు అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు, అదే సమయంలో ఉద్యోగ నియామకాలు, మౌలిక వసతుల విస్తరణ – ఈ సమీకరణను సమతుల్యం చేయడం ఏ ప్రభుత్వానికైనా సవాలే.
వ్యవసాయ రంగం విషయానికి వొస్తే
ప్రభుత్వం ఇంకా పూర్తిస్థాయి సంతృప్తిని కలిగించలేకపోయిందనే అభిప్రాయాలు వినిపిస్తున్నాయి. తెలంగాణ ఉద్యమం నుంచి రైతు సమస్యలు ప్రధాన రాజకీయ అంశంగానే కొనసాగుతున్నాయి. రైతు రుణమాఫీ అమలు, రైతు భరోసా, సాగునీటి సదుపాయాలు, పంటల కొనుగోలు వంటి అంశాల్లో ప్రభుత్వం చర్యలు తీసుకుంటున్నప్పటికీ రైతులు ఎదుర్కొంటున్న మార్కెట్ సంక్షోభం, ఉత్పత్తి వ్యయాల పెరుగుదల, ప్రకృతి వైపరీత్యాలు వంటి సమస్యలు అలాగే ఉన్నాయి. రైతు కేవలం సబ్సిడీలతో కాదు, స్థిరమైన ఆదాయంతో నిలబడగలగాలి. ఆ దిశగా ఇంకా స్పష్టమైన విధానాలు అవసరం. ఇటీవల వ్యవసాయ విద్యుత్, రైతు సంక్షేమంపై జరిగిన రాజకీయ చర్చలు కూడా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఆందోళనలకు కారణమయ్యాయి. రైతు ప్రయోజనాల విషయంలో ప్రభుత్వం మరింత స్పష్టమైన సందేశాన్ని ఇవ్వాల్సిన అవసరం కనిపిస్తోంది. ఎందుకంటే తెలంగాణ రాజకీయ చరిత్రలో రైతు అంశం కేవలం ఆర్థిక సమస్య మాత్రమే కాదు, భావోద్వేగ అంశం కూడా.
యువత విషయానికి వస్తే పరిస్థితి మరింత క్లిష్టంగా ఉంది. తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన ఉద్యమంలో ఉద్యోగాల అంశం కేంద్రబిందువుగా నిలిచింది. అందుకే యువత ప్రభుత్వంపై భారీ అంచనాలు పెట్టుకుంది. కొన్ని నియామక ప్రక్రియలు వేగవంతం కావడం, పలు పోస్టుల భర్తీకి చర్యలు ప్రారంభం కావడం సానుకూల పరిణామాలే. కానీ నిరుద్యోగ సమస్య పరిమాణం దృష్ట్యా ఇవి సరిపోవడం లేదు. ప్రతి సంవత్సరం లక్షలాది మంది విద్యార్థులు విద్య పూర్తి చేసి ఉద్యోగాల వైపు చూస్తున్నారు. వారికి ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు మాత్రమే పరిష్కారం కావు. పారిశ్రామికీకరణ, ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు, స్టార్టప్ ప్రోత్సాహం, నైపుణ్యాభివృద్ధి కార్యక్రమాలు సమాంతరంగా సాగాలి.
హైదరాబాద్ రాష్ట్ర ఆర్థిక ఇంజిన్గా కొనసాగుతున్నప్పటికీ తెలంగాణ అభివృద్ధి కథ అక్కడితో ముగియదు. జిల్లాల అభివృద్ధి, పారిశ్రామిక వికేంద్రీకరణ, గ్రామీణ మౌలిక వసతుల విస్తరణపై ప్రభుత్వం మరింత దృష్టి పెట్టాలి. గత రెండు దశాబ్దాల్లో హైదరాబాద్ అసాధారణంగా ఎదిగింది. కానీ అదే వేగం జిల్లాల్లో కనిపించడం లేదు. యువత ఉద్యోగాల కోసం నగరాలకు వలస వెళ్లాల్సిన పరిస్థితి కొనసాగుతోంది. అభివృద్ధి ఫలాలు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా సమానంగా చేరినప్పుడే నిజమైన సమగ్ర అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది.
ప్రస్తుతం తెలంగాణ రాజకీయాల్లో మరో ముఖ్యమైన అంశం తెలంగాణ అస్తిత్వం, స్వాభిమానం చుట్టూ తిరుగుతున్న చర్చ. ఇటీవల కొందరు జాతీయ, ప్రాంతీయ నాయకుల వ్యాఖ్యల నేపథ్యంలో తెలంగాణ గుర్తింపు, ఉద్యమ చరిత్ర, రాష్ట్ర ఆవిర్భావ లక్ష్యాలపై మళ్లీ చర్చ ప్రారంభమైంది. ఈ అంశం రాజకీయంగా ఎంత ప్రాధాన్యమైనదో ప్రజల భావోద్వేగాలతో కూడా అంతే ముడిపడి ఉంది. కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం తెలంగాణ ఆత్మగౌరవాన్ని పరిరక్షించే విషయంలో మరింత చురుకైన పాత్ర పోషించాల్సిన అవసరం ఉంది.
అయితే ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించే బాధ్యత ప్రతిపక్షాలదైతే, ప్రత్యామ్నాయ దిశను చూపే బాధ్యత కూడా వారిదే. బీఆర్ఎస్ ప్రస్తుతం తన రాజకీయ పునరుద్ధరణ కోసం ప్రయత్నిస్తోంది. బీజేపీ తెలంగాణలో తన స్థావరాన్ని విస్తరించేందుకు కృషి చేస్తోంది. ఈ నేపథ్యంలో ఆరోపణలు, ప్రత్యారోపణలకే రాజకీయాలు పరిమితమైతే ప్రజా సమస్యలు వెనక్కి వెళ్లే ప్రమాదం ఉంది. ప్రజలు ఇప్పుడు రాజకీయ నినాదాల కంటే ఫలితాలను కోరుకుంటున్నారు.
ప్రభుత్వం విషయంలో కూడా ఒక వాస్తవాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. అధికారంలోకి వొచ్చిన మొదటి కొన్ని నెలలు ప్రజలు సహనంతో చూస్తారు. మొదటి సంవత్సరం ఆశతో చూస్తారు. కానీ రెండో సంవత్సరం నుంచి ఫలితాలను కోరడం ప్రారంభిస్తారు. అదే ఇప్పుడు తెలంగాణలో జరుగుతోంది. ప్రజలు ప్రకటించిన పథకాల జాబితాను కాదు, తమ జీవితాల్లో వొచ్చిన మార్పులను కొలుస్తున్నారు. రైతు తన పొలంలో, విద్యార్థి తన ఉద్యోగ అవకాశాల్లో, మహిళ తన కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితిలో, మధ్యతరగతి తన జీవన వ్యయంలో మార్పును చూడాలనుకుంటోంది.
తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పుడు ప్రజలు కేవలం కొత్త రాష్ట్రాన్ని మాత్రమే కోరుకోలేదు. కొత్త పరిపాలనా సంస్కృతిని కూడా ఆశించారు. అందుకే ఏ ప్రభుత్వం అయినా ప్రజల అంచనాలను తక్కువగా అంచనా వేయలేరు. సంక్షేమం, అభివృద్ధి, పారదర్శకత, ప్రజాస్వామిక విలువల పరిరక్షణ – ఈ నాలుగు స్తంభాలపైనే ప్రభుత్వ విజయాపజయాలు ఆధారపడి ఉంటాయి.
కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ఇప్పటివరకు కొన్ని కీలక హామీల అమలులో పురోగతి సాధించింది. అదే సమయంలో ఇంకా అనేక రంగాల్లో ప్రజల అంచనాలను అందుకోవాల్సి ఉంది. ఎన్నికల హామీలను పూర్తిస్థాయిలో అమలు చేయడం, ఆర్థిక క్రమశిక్షణను పాటించడం, ఉద్యోగ అవకాశాలను విస్తరించడం, రైతులకు భరోసా కల్పించడం, జిల్లాల అభివృద్ధికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం – ఇవే రాబోయే రోజుల్లో ప్రభుత్వ పనితీరును నిర్ణయించే అంశాలు.
ప్రజాస్వామ్యంలో చివరి మాట ఎప్పుడూ ప్రజలదే. వారు మాటలను కాదు, చేతలను చూస్తారు. ప్రకటనలను కాదు, ఫలితాలను కొలుస్తారు. అందుకే కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వానికి ఇప్పుడున్న అసలు సవాలు ఎన్నికల హామీలను ఎన్నికల విజయంగా కాకుండా ప్రజల జీవితాల్లో మార్పుగా మలచడం. ఆ మార్పు ఎంత స్పష్టంగా కనిపిస్తే, ప్రజల మార్కులు కూడా అంతే ఉదారంగా ఉంటాయి.
