మణిపూర్‌ను వెంటాడుతున్న భూమి, అస్తిత్వాల పోరాటం

“గత శతాబ్దపు తొంభైల కాలంలో నాగా, కుకీ సమాజాల మధ్య జరిగిన ఘర్షణలు వేలాది కుటుంబాల జీవితాలను అతలాకుతలం చేశాయి. అనేక మంది ప్రాణాలు కోల్పోగా, మరెందరో తమ నివాస ప్రాంతాలను విడిచి వెళ్లవలసి వచ్చింది. ఆ చేదు జ్ఞాపకాలు ఇంకా ప్రజల మనసుల్లో చెరిగిపోలేదు. ప్రస్తుతం కనిపిస్తున్న పరిణామాలు ఆ రక్తచరిత్ర మళ్లీ పునరావృతమవుతుందనే భయాన్ని పెంచుతున్నాయి.”

ఈశాన్య భారతదేశంలోని మణిపూర్ రాష్ట్రం గత కొన్నేళ్లుగా తీవ్ర సామాజిక ఉద్రిక్తతలు, జాతి విభేదాలు, భూవివాదాలతో అల్లకల్లోల పరిస్థితులను ఎదుర్కొంటోంది. ఒకప్పుడు పరస్పర సహజీవనానికి నిలయంగా ఉన్న ఈ ప్రాంతం నేడు అనుమానాలు, అవిశ్వాసాలు, ప్రతీకార భావనలతో నిండిపోయింది. మైతేయి, కుకీ, నాగా సమాజాల మధ్య నెలకొన్న విభేదాలు కేవలం రాజకీయ లేదా పరిపాలనా సమస్యలు మాత్రమే కావు. ఇవి భూమి, అస్తిత్వం, సంప్రదాయ హక్కులు, చారిత్రక గుర్తింపు వంటి అంశాలతో ముడిపడి ఉన్న సంక్లిష్టమైన వివాదాలు.

మణిపూర్‌లోని లోయ ప్రాంతాలు ప్రధానంగా మైతేయి సమాజానికి కేంద్రంగా ఉన్నాయి. కొండ ప్రాంతాలలో నాగాలు, కుకీలు నివసిస్తూ వచ్చారు. కాలక్రమేణా భూహక్కుల విషయంలో విభిన్న అభిప్రాయాలు ఏర్పడ్డాయి. కొండ ప్రాంతాలపై తమకే సంప్రదాయ యాజమాన్య హక్కులు ఉన్నాయని నాగాలు వాదిస్తుంటే, తాము కూడా శతాబ్దాలుగా అక్కడే జీవిస్తున్నామని కుకీలు చెబుతున్నారు. ఈ విభేదాలు క్రమంగా ఘర్షణలకు దారితీశాయి. ఇప్పుడు ఈ వివాదం మళ్లీ ప్రమాదకర దశకు చేరుకోవడం ఆందోళన కలిగిస్తోంది.

గత శతాబ్దపు తొంభైల కాలంలో నాగా, కుకీ సమాజాల మధ్య జరిగిన ఘర్షణలు వేలాది కుటుంబాల జీవితాలను అతలాకుతలం చేశాయి. అనేక మంది ప్రాణాలు కోల్పోగా, మరెందరో తమ నివాస ప్రాంతాలను విడిచి వెళ్లవలసి వచ్చింది. ఆ చేదు జ్ఞాపకాలు ఇంకా ప్రజల మనసుల్లో చెరిగిపోలేదు. ప్రస్తుతం కనిపిస్తున్న పరిణామాలు ఆ రక్తచరిత్ర మళ్లీ పునరావృతమవుతుందనే భయాన్ని పెంచుతున్నాయి.

ఈ సంక్షోభానికి మూల కారణాలలో ప్రధానమైనది భూవ్యవస్థ. లోయ ప్రాంతాలలో ఆధునిక చట్టాలు అమలులో ఉండగా, కొండ ప్రాంతాలలో సంప్రదాయ ఆచారాల ఆధారంగా భూముల నిర్వహణ కొనసాగుతోంది. ఫలితంగా ఒకే రాష్ట్రంలో రెండు వేర్వేరు విధానాలు అమలవుతున్నాయి. ఈ పరిస్థితి అనేక అపోహలకు, వివాదాలకు కారణమవుతోంది. కొండ ప్రాంతాలలో భూములపై స్థానిక గిరిజన సమాజాలకు మాత్రమే ప్రత్యేక హక్కులు ఉండడం, ఇతర వర్గాలకు ఆ అవకాశాలు లేకపోవడం అసంతృప్తిని పెంచుతోంది.

మైతేయి సమాజం తమ భూములు, సాంస్కృతిక గుర్తింపును కాపాడుకోవడానికి ప్రత్యేక రక్షణ అవసరమని భావిస్తోంది. మరోవైపు కొండ ప్రాంతాల గిరిజన సమాజాలు తమ సంప్రదాయ హక్కులను కోల్పోతామనే ఆందోళనలో ఉన్నాయి. ఈ రెండు వర్గాల భయాలు, అనుమానాలు ఒకదానికొకటి విరుద్ధంగా కనిపించినప్పటికీ, వాటి వెనుక ఉన్న కారణాలు వాస్తవమే. అందువల్ల ఒక వర్గాన్ని మాత్రమే సమర్థించడం ద్వారా సమస్యకు పరిష్కారం లభించదు.

ఈ వివాదాన్ని మరింత క్లిష్టతరం చేస్తున్న అంశం సాయుధ గుంపుల ఉనికి. వివిధ సమాజాలకు చెందిన సాయుధ వర్గాలు తమ ప్రయోజనాల కోసం ప్రజల భావోద్వేగాలను ఉపయోగించుకుంటున్నాయనే విమర్శలు వినిపిస్తున్నాయి. దీనివల్ల సాధారణ ప్రజల జీవితాలు మరింత అసురక్షితంగా మారుతున్నాయి. గ్రామాలు, పట్టణాలు భయాందోళనల మధ్య జీవించవలసిన పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది.

ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో సమస్యలకు పరిష్కారం చర్చల ద్వారానే సాధ్యమవుతుంది. కానీ మణిపూర్‌లో పరస్పర నమ్మకం పూర్తిగా దెబ్బతినడం వల్ల సంభాషణకు కూడా అవకాశాలు తగ్గుతున్నాయి. ఒకరిపై మరొకరు ఆరోపణలు చేసుకోవడం, గత సంఘటనలను గుర్తుచేసుకుని ద్వేషాన్ని పెంచుకోవడం వల్ల శాంతి ప్రయత్నాలు ఫలించడంలేదు. ఈ పరిస్థితిలో ప్రభుత్వాల పాత్ర అత్యంత కీలకంగా మారుతుంది.

కేంద్ర ప్రభుత్వం, రాష్ట్ర పరిపాలన పూర్తిగా నిష్పక్షపాతంగా వ్యవహరించాలి. ఏ సమాజానికీ అనుకూలంగా లేదా ప్రతికూలంగా కనిపించే చర్యలు పరిస్థితిని మరింత దిగజార్చే ప్రమాదం ఉంది. చట్టాన్ని ఉల్లంఘించిన వారిపై కఠిన చర్యలు తీసుకుంటూనే, అమాయక ప్రజలకు భద్రత కల్పించడం ప్రభుత్వ ప్రధాన బాధ్యత కావాలి. అదే సమయంలో అన్ని వర్గాల ప్రతినిధులతో నిరంతర చర్చలు జరిపి నమ్మకాన్ని పునరుద్ధరించాలి.

మణిపూర్ సమస్య కేవలం ఒక రాష్ట్రానికి సంబంధించినది కాదు. ఇది దేశ సమగ్రత, జాతీయ భద్రత, సామాజిక సామరస్యంతో ముడిపడి ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో శాంతి నెలకొనకపోతే దాని ప్రభావం మొత్తం ఈశాన్య ప్రాంతంపైనే కాక దేశవ్యాప్తంగా కనిపించే అవకాశం ఉంది. అందువల్ల తాత్కాలిక రాజకీయ ప్రయోజనాలను పక్కనపెట్టి, దీర్ఘకాలిక పరిష్కారాలపై దృష్టి సారించాల్సిన అవసరం ఉంది.

భూమి కోసం, గుర్తింపు కోసం, హక్కుల కోసం జరుగుతున్న ఈ పోరాటం చివరకు మానవ జీవితాలను బలితీసుకోకూడదు. శాంతి, పరస్పర గౌరవం, న్యాయం అనే మూడు మూల సూత్రాల ఆధారంగానే మణిపూర్ భవిష్యత్తు నిర్మాణం సాధ్యమవుతుంది. చరిత్రలో జరిగిన పొరపాట్లను మళ్లీ పునరావృతం చేయకుండా, సంభాషణల ద్వారానే శాశ్వత పరిష్కార మార్గాన్ని కనుగొనడం కాలానుగుణ అవసరం.