“తెలంగాణలో పశువులకు ఏటా సుమారు 63.70 లక్షల టన్నుల ఆకుపచ్చ మేత అవసరమవుతుండగా, అందుబాటులో ఉన్నది కేవలం 23.80 లక్షల టన్నులేనని అంచనాలు చెబుతున్నాయి. అంటే దాదాపు 39.90 లక్షల టన్నుల లోటు, అవసరంలో 62 శాతం కొరత ఉన్నట్లు స్పష్టమవుతోంది. ఈ అంతరాన్ని పూడ్చేందుకు మేత సాగు విస్తీర్ణాన్ని పెంచడంతోపాటు, అందుబాటులో ఉన్న భూమి, నీరు, పంట అవశేషాలను సమర్థంగా వినియోగించుకోవాలి..”
తెలంగాణలో పశుగ్రాస కొరతను అధిగమించి పాడి రైతును ఆదుకోవాలంటే ప్రభుత్వం తక్షణమే ఎలాంటి చర్యలు చేపట్టాలి? సూపర్‌ ఎల్‌నినో ముప్పు పొంచి ఉన్న వేళ ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం వెతకడం అత్యవసరం. పంటలకు నీరందించడం, రైతులకు పెట్టుబడి సాయం చేయడం ఎంత ముఖ్యమో, పశువులకు సరిపడా మేతను సమకూర్చడం కూడా అంతే ముఖ్యం. ఎందుకంటే తెలంగాణ గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో పాడి పరిశ్రమ కేవలం పాల ఉత్పత్తికే పరిమితమైన రంగం కాదు. వ్యవసాయంపై ఆధారపడిన లక్షలాది కుటుంబాలకు నిత్యాదాయాన్ని అందించే జీవనాధారం. అలాంటి రంగం పశుగ్రాస కొరతతో కుదేలైతే దాని ప్రభావం రైతు ఇంటి నుంచి పట్టణ వినియోగదారుడి వరకు విస్తరిస్తుంది. అందువల్ల మేత కొరతను వాతావరణం సృష్టించిన తాత్కాలిక సమస్యగా చూడకుండా, ప్రభుత్వ విధానాల్లో ప్రాధాన్యం కల్పించాల్సిన దీర్ఘకాలిక సవాలుగా గుర్తించాలి.
తెలంగాణలో పశువులకు ఏటా సుమారు 63.70 లక్షల టన్నుల ఆకుపచ్చ మేత అవసరమవుతుండగా, అందుబాటులో ఉన్నది కేవలం 23.80 లక్షల టన్నులేనని అంచనాలు చెబుతున్నాయి. అంటే దాదాపు 39.90 లక్షల టన్నుల లోటు, అవసరంలో 62 శాతం కొరత ఉన్నట్లు స్పష్టమవుతోంది. ఈ అంతరాన్ని పూడ్చేందుకు మేత సాగు విస్తీర్ణాన్ని పెంచడంతోపాటు, అందుబాటులో ఉన్న భూమి, నీరు, పంట అవశేషాలను సమర్థంగా వినియోగించుకోవాలి. గ్రామ పంచాయతీల ఆధీనంలోని అనువైన భూములు, శిఖం భూములు, బీడు భూముల్లో మేత పంటల సాగును ప్రోత్సహించాలి. చెరువుల పరిసరాల్లోనూ, నీటి లభ్యత ఉన్న ప్రభుత్వ భూముల్లోనూ స్థానిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా పశుగ్రాస క్షేత్రాలను అభివృద్ధి చేయాలి. అయితే పశువుల మేత కోసం భూములను కేటాయించడం కాగితాలకే పరిమితం కాకుండా, వాటి నిర్వహణకు గ్రామస్థాయి సంఘాలను బాధ్యులను చేయాలి.
జొన్న, సజ్జ, మొక్కజొన్న, అలసంద వంటి పంటలతోపాటు కరువును తట్టుకోగల బజ్రా నేపియర్‌ వంటి శాశ్వత మేత పంటలను విస్తరించాలి. రైతులకు నాణ్యమైన విత్తనాలను సబ్సిడీపై అందించడంతోపాటు, సాగు పద్ధతులపై అవగాహన కల్పించాలి. మేత పంటలకు అవసరమైన నీటిని పొదుపుగా వినియోగించుకునే పద్ధతులను ప్రోత్సహించాలి. ప్రతి రైతూ తనకున్న కొద్దిపాటి భూమిలోనైనా మేత సాగు చేపట్టేలా ప్రోత్సాహకాలు అందించాలి. పశుగ్రాస సాగును ప్రత్యేక వ్యవసాయ కార్యక్రమంగా పరిగణించి, దానికి అవసరమైన పెట్టుబడి సాయం, సాంకేతిక సహకారం కల్పించడం ద్వారా మాత్రమే ప్రస్తుత లోటును క్రమంగా తగ్గించగలుగుతాం.
మరోవైపు, పంట కోతల అనంతరం లభించే వరి గడ్డి, మొక్కజొన్న కాండాలు, ఇతర వ్యవసాయ అవశేషాలను వృథా కాకుండా వినియోగించుకునే వ్యవస్థను నిర్మించాలి. వాటిని శాస్త్రీయంగా నిల్వచేసి, అవసరమైనప్పుడు పశువులకు అందించేందుకు రైతులకు శిక్షణ ఇవ్వాలి. సైలేజ్‌, ఎండుగడ్డి తయారీ కేంద్రాలను మండలాలవారీగా ప్రోత్సహించాలి. పంట అవశేషాలకు తగిన శాస్త్రీయ చికిత్స అందించడం ద్వారా వాటి పోషక విలువను పెంచే పద్ధతులను పశువైద్య నిపుణుల పర్యవేక్షణలో విస్తరించాలి. మేత సమృద్ధిగా లభించే కాలంలోనే నిల్వలు సిద్ధం చేసుకుంటే, ఎండాకాలంలో రైతులు అధిక ధరలకు గడ్డి కొనాల్సిన దుస్థితిని కొంతవరకు నివారించవచ్చు.
ఇందుకోసం ప్రతి మండలంలో మేత బ్యాంకులను ఏర్పాటు చేయడం తక్షణావసరం. ప్రభుత్వమే కాకుండా సహకార సంఘాలు, రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంస్థలు, డెయిరీలు కూడా ఈ కార్యక్రమంలో భాగస్వాములు కావాలి. మేత కొరత ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాలను ముందుగానే గుర్తించి, నిల్వలను అక్కడికి తరలించే ప్రణాళిక రూపొందించాలి. పశుగ్రాస ధరలు అసాధారణంగా పెరిగినప్పుడు మార్కెట్‌ను పర్యవేక్షించి, అవసరమైన చోట సబ్సిడీ మేత సరఫరా చేయాలి. ఒకప్పుడు రూ.80కు లభించిన గడ్డి కట్ట రూ.240 వరకు చేరుతోందన్న రైతుల ఆవేదన, మేత మార్కెట్‌లో ప్రభుత్వ జోక్యం ఎంత అవసరమో తెలియజేస్తోంది. అయితే ధరల నియంత్రణతోపాటు సరఫరా పెంపుపైనా దృష్టి పెట్టాలి. ఉత్పత్తి పెరగకుండా ధరలను మాత్రమే అదుపు చేయాలనుకోవడం సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం కాదు.
పశుగ్రాస కొరతతోపాటు అధిక ఉష్ణోగ్రతలు పశువుల పాల దిగుబడిని తగ్గిస్తున్నాయి. కాబట్టి గ్రామాల్లో పశువులకు నీడ, నిరంతర తాగునీరు, అవసరమైన వైద్య సేవలు అందుబాటులో ఉండాలి. వేడి ఒత్తిడిని ఎదుర్కొనే విధానాలపై పశుపోషకులకు అవగాహన కల్పించాలి. పశువుల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడటానికి పోషకాహారంతో కూడిన సమతుల్య దాణాను అందుబాటులోకి తీసుకురావాలి. ముఖ్యంగా పాలిచ్చే పశువుల పోషణలో లోపాలు ఏర్పడకుండా పశువైద్య సిబ్బంది ద్వారా క్రమం తప్పకుండా పర్యవేక్షణ చేపట్టాలి. పాల దిగుబడి తగ్గినప్పుడు రైతు ఆదాయం పడిపోతుంది; అదే సమయంలో మేత, దానా ఖర్చులు పెరిగితే పాడి పరిశ్రమను కొనసాగించడం భారంగా మారుతుంది.
తెలంగాణలో 2024–25లో పాల ఉత్పత్తి 59.35 లక్షల టన్నులుగా నమోదైంది. 2025–26కు 61.75 లక్షల టన్నుల లక్ష్యం నిర్దేశించారు. ఈ లక్ష్యాలను సాధించాలంటే పాల ఉత్పత్తిని పెంచాలన్న సంకల్పం ఒక్కటే సరిపోదు. ఉత్పత్తికి అవసరమైన పశుగ్రాసం, నీరు, పశువైద్య సేవలు, మార్కెటింగ్‌ సదుపాయాలు సమకూరాలి. పాల సేకరణ ధరలను ఉత్పత్తి వ్యయాలకు అనుగుణంగా సమీక్షించాలి. సహకార డెయిరీలను బలోపేతం చేసి, రైతుల నుంచి పాలను సకాలంలో సేకరించే ఏర్పాట్లు చేయాలి. మేత ఖర్చు పెరుగుదల వల్ల రైతులు నష్టపోకుండా తగిన ఆర్థిక సహాయ పథకాలను పరిశీలించాలి.
సూపర్‌ ఎల్‌నినో ప్రభావంతో వర్షాభావం, అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, నీటి ఎద్దడి తీవ్రతరం అయితే పశుగ్రాస సంక్షోభం మరింత పెరిగే ప్రమాదం ఉంది. అలాంటి పరిస్థితి వచ్చిన తరువాత స్పందించడం కంటే ముందస్తు ప్రణాళికతో సిద్ధపడటం మేలు. జిల్లాలవారీగా మేత లభ్యతను అంచనా వేయడం, పశువుల సంఖ్యకు అనుగుణంగా అవసరాలను లెక్కించడం, అత్యవసర నిల్వలు సిద్ధం చేయడం వంటి చర్యలు ఇప్పుడే చేపట్టాలి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మేత కొరతను గుర్తించేందుకు ప్రత్యేక పర్యవేక్షణ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసి, నెలవారీ నివేదికల ఆధారంగా చర్యలను సమీక్షించాలి.
పశుగ్రాస భద్రతకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వకుండా పాడి రంగాన్ని బలోపేతం చేయడం సాధ్యం కాదు. ఆకుపచ్చ మేతలో 62 శాతం లోటు ఉన్న రాష్ట్రంలో వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాన్ని ఎదుర్కోవడానికి తాత్కాలిక ఉపశమన చర్యలు మాత్రమే సరిపోవు. మేత సాగు విస్తరణ, నిల్వ సదుపాయాలు, ధరల స్థిరీకరణ, పశువుల ఆరోగ్య పరిరక్షణతో కూడిన సమగ్ర విధానం అవసరం. పశువులకు మేత అందితేనే పాలధార నిలుస్తుంది; పాలధార నిలిస్తేనే గ్రామీణ కుటుంబాలకు ఆదాయం, ఆర్థిక భద్రత లభిస్తాయి. అందుకే పశుగ్రాస సమస్యను పశుపోషకులకే వదిలేయకుండా, ప్రభుత్వ వ్యవసాయ ప్రణాళికలో కీలక అంశంగా పరిగణించాలి. పశుగ్రాసానికి భరోసా కల్పించడమే పాడి రైతుకు భరోసా ఇవ్వడం; అదే గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను కాపాడే ముందుచూపుతో కూడిన చర్య.
