ఈ–వ్యర్థాల బాధ్యతాయుత నిర్వహణ ప్రతి పౌరుడి బాధ్యత

“కొన్ని ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాల్లో సీసం, పాదరసం వంటి హానికర పదార్థాలు ఉంటాయి. వాటిని విచక్షణారహితంగా పడేయడం, కాల్చడం లేదా అనధికారికంగా విడదీయడం వల్ల నేల, నీరు, గాలి కలుషితమయ్యే ప్రమాదం ఉంది. దీనివల్ల మనుషులతో పాటు జంతువులు, పక్షులు, మొక్కలపై కూడా ప్రతికూల ప్రభావం పడవచ్చు. అదే సమయంలో పాత ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాల్లో రాగి, అల్యూమినియం వంటి తిరిగి ఉపయోగించుకోగల పదార్థాలు ఉంటాయి. వాటిని శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో రీసైక్లింగ్‌ చేయడం ద్వారా విలువైన వనరులను తిరిగి పొందవచ్చు. ప్రకృతి వనరుల వృథాను తగ్గించవచ్చు. అందువల్ల ఈ-వ్యర్థాలను బాధ్యతగా నిర్వహించాల్సిన వనరులుగా కూడా చూడాలి..”

నేటి ప్రపంచంలో కంప్యూటర్లు, సెల్‌ఫోన్లు, ల్యాప్‌టాప్‌లు, టీవీలు, ఇతర ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాల వినియోగం విపరీతంగా పెరిగింది. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం మన జీవితాలను సులభతరం చేస్తున్నప్పటికీ, వాటి వినియోగం ముగిసిన తర్వాత ఏర్పడే వ్యర్థాలు కొత్త సమస్యను సృష్టిస్తున్నాయి. అందువల్ల పాత ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువులను, పాడైపోయిన పరికరాలను సరైన పద్ధతిలో పారవేయకపోతే అవి పర్యావరణానికి హాని కలిగిస్తాయి.పర్యావరణాన్ని కాపాడటం ప్రతి ఒక్కరి బాధ్యత! ఈ సమస్యపై ప్రజల్లో అవగాహన పెంచేందుకు కేంద్ర విద్యాశాఖ అక్టోబర్ 28న దేశవ్యాప్తంగా పాఠశాలల్లో ఈ-వ్యర్థాల సేకరణ, బాధ్యతాయుత నిర్వహణ కార్యక్రమాన్ని చేపడుతోంది.

ఉపయోగం ముగిసిన, పాడైపోయిన లేదా పనిచేయకుండా పోయిన విద్యుత్, ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలను ఈ-వ్యర్థాలు (ఈ-వేస్ట్‌) అంటారు. పాత కంప్యూటర్లు, ల్యాప్‌టాప్‌లు, మొబైల్‌ ఫోన్లు, ఛార్జర్లు, కీబోర్డులు, మౌస్‌లు, హెడ్‌ఫోన్లు, ప్రింటర్లు, టీవీలు, కేబుళ్లు, ఇతర ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు ఈ కోవలోకి వస్తాయి. సాధారణంగా మన ఇళ్లలో ఇలాంటి వస్తువులు పనిచేయడం మానేసిన తర్వాత మూలన పడేస్తుంటాం. కొందరు వాటిని సాధారణ చెత్తతో కలిపి పారవేస్తారు. మరికొందరు బహిరంగ ప్రదేశాల్లో పడేస్తుంటారు. ఈ అలవాట్లు పర్యావరణానికి ప్రమాదకరం. అందుకే ఈ-వ్యర్థాలను సాధారణ చెత్త నుంచి వేరుగా సేకరించి, తగిన విధానంలో రీసైక్లింగ్‌ చేయించాలి.

కొన్ని ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాల్లో సీసం, పాదరసం వంటి హానికర పదార్థాలు ఉంటాయి. వాటిని విచక్షణారహితంగా పడేయడం, కాల్చడం లేదా అనధికారికంగా విడదీయడం వల్ల నేల, నీరు, గాలి కలుషితమయ్యే ప్రమాదం ఉంది. దీనివల్ల మనుషులతో పాటు జంతువులు, పక్షులు, మొక్కలపై కూడా ప్రతికూల ప్రభావం పడవచ్చు. అదే సమయంలో పాత ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాల్లో రాగి, అల్యూమినియం వంటి తిరిగి ఉపయోగించుకోగల పదార్థాలు ఉంటాయి. వాటిని శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో రీసైక్లింగ్‌ చేయడం ద్వారా విలువైన వనరులను తిరిగి పొందవచ్చు. ప్రకృతి వనరుల వృథాను తగ్గించవచ్చు. అందువల్ల ఈ-వ్యర్థాలను బాధ్యతగా నిర్వహించాల్సిన వనరులుగా కూడా చూడాలి.

అక్టోబర్ 28న ప్రత్యేక కార్యక్రమం
కేంద్ర విద్యాశాఖ ఆధ్వర్యంలో చేపడుతున్న ప్రత్యేక ప్రచారం–6లో భాగంగా అక్టోబర్ 28న దేశవ్యాప్తంగా పాఠశాలల్లో ఈ-వ్యర్థాల సేకరణ, బాధ్యతాయుతంగా ఏవిధంగా వాటిని పారవేయాలన్న అంశంపై అవగాహనా కార్యక్రమాలను నిర్వహించనున్నారు. పర్యావరణ పరిరక్షణపై విద్యార్థులకు అవగాహన కల్పించడం, పాత ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువులను సురక్షితంగా సేకరించడం, వాటిని అధీకృత రీసైక్లర్లకు ఏవిధంగా అందజేయాలో తెలియజేయడం ఈ కార్యక్రమం ముఖ్య ఉద్దేశం. పాఠశాలల్లో ఉదయం ప్రార్థనా సమయంలో ఈ-వ్యర్థాలపై క్విజ్‌ కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం, విద్యార్థులకు అవగాహన కల్పించడం, సేకరించిన వ్యర్థాలను అధికారిక మార్గాల్లో అందించడం వంటి చర్యలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వనున్నారు. కార్యక్రమ వివరాలను సంబంధిత అధికారిక పోర్టల్‌లో నమోదు చేసే విధానాన్ని కూడా రూపొందించారు. విద్యార్థులు తమ ఇళ్లలో ఉపయోగించని ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువులను గుర్తించి, తల్లిదండ్రుల సహకారంతో పాఠశాల నిర్వహించే సేకరణ కార్యక్రమంలో భాగస్వాములు కావచ్చు. అయితే ప్రమాదకరమైన బ్యాటరీలు, పగిలిన పరికరాలు, ఇతర హానికర వస్తువులను పిల్లలు స్వయంగా చేతితో పట్టుకోకూడదు. ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలను విడదీయడం లేదా కాల్చడం చేయకూడదు. సేకరించిన వస్తువులను అధీకృత రీసైక్లర్లకు మాత్రమే అప్పగించాలి.

పాఠశాలలకే పరిమితం కాకూడదు
ఈ-వ్యర్థాల నిర్వహణపై అవగాహన పాఠశాలలతోనే ఆగిపోకూడదు. కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, వృత్తి విద్యాసంస్థలు, ఇంజినీరింగ్‌ కళాశాలల్లోనూ పెద్ద సంఖ్యలో కంప్యూటర్లు, ప్రింటర్లు, ల్యాబ్‌ పరికరాలు, ఎలక్ట్రానిక్ ఉపకరణాలు వినియోగంలో ఉంటాయి. కాలక్రమేణా వీటిలో అనేకం నిరుపయోగంగా మారుతుంటాయి. అందువల్ల ఈ కార్యక్రమాన్ని అన్ని విద్యాసంస్థలకు విస్తరించాలి. ప్రతి కళాశాలలో ఈ-వ్యర్థాల సేకరణకు ప్రత్యేక కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి. విద్యార్థులు, అధ్యాపకులు, బోధనేతర సిబ్బందికి అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలి. పర్యావరణ పరిరక్షణపై వ్యాసరచన, ఉపన్యాసం, క్విజ్‌, పోస్టర్‌ తయారీ వంటి పోటీలు నిర్వహించడం ద్వారా విద్యార్థులను చురుకుగా భాగస్వాములను చేయాలి.ముఖ్యంగా ఇంజినీరింగ్‌, సాంకేతిక విద్యాసంస్థల్లో ఈ-వ్యర్థాల నిర్వహణపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టాలి. కంప్యూటర్‌ ల్యాబ్‌లు, ఎలక్ట్రానిక్స్‌ ల్యాబ్‌లు, కార్యాలయాల్లో నిరుపయోగంగా ఉన్న పరికరాలను గుర్తించి, వాటి వివరాలను నమోదు చేయాలి. వాటిని అనధికారికంగా విక్రయించకుండా లేదా సాధారణ చెత్తలో కలపకుండా తగిన విధానంలో రీసైక్లింగ్‌కు పంపాలి.

పర్యావరణ పరిరక్షణ ప్రతి ఒక్కరి బాధ్యత
పర్యావరణ పరిరక్షణ ప్రభుత్వాల బాధ్యత మాత్రమే కాదు. ప్రతి కుటుంబం, ప్రతి విద్యాసంస్థ, ప్రతి పౌరుడి బాధ్యత కూడా. విద్యార్థులు పాఠశాలలో నేర్చుకున్న విషయాలను ఇంట్లో తల్లిదండ్రులకు వివరించాలి. పాత మొబైల్‌ ఫోన్లు, ఛార్జర్లు, కేబుళ్లు, కంప్యూటర్‌ పరికరాలను ఎక్కడపడితే అక్కడ పడేయకూడదని కుటుంబ సభ్యులకు తెలియజేయాలి. అలాగే ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలను అవసరమైనంత కాలం జాగ్రత్తగా ఉపయోగించడం, మరమ్మతు చేయగలిగిన వాటిని మరమ్మతు చేయించుకోవడం, తిరిగి ఉపయోగించగలిగిన వాటికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం, పనికిరాని వాటిని అధీకృత రీసైక్లర్లకు అందించడం అలవాటు చేసుకోవాలి. ఈ కార్యక్రమాలను కేవలం ఒకరోజు నిర్వహించే కార్యక్రమాలుగా కాకుండా, నిరంతర ప్రక్రియగా కొనసాగించాలి. ప్రతి విద్యాసంస్థలో పర్యావరణ పరిరక్షణకు సంబంధించిన ప్రత్యేక కమిటీలు లేదా పర్యావరణ క్లబ్‌లను బలోపేతం చేయాలి. ఈ-వ్యర్థాల సేకరణకు సంబంధించి ఏడాదిలో నిర్ణీత వ్యవధుల్లో కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తే మంచి ఫలితాలు సాధించవచ్చు.

భవిష్యత్‌ తరాల కోసం నేటి బాధ్యత
పర్యావరణాన్ని కాపాడటం అంటే చెట్లు నాటడం, నీటిని పొదుపు చేయడం మాత్రమే కాదు. మనం ఉపయోగించిన వస్తువులను బాధ్యతగా పారవేయడం కూడా పర్యావరణ పరిరక్షణలో కీలకమైన భాగమే. సాంకేతిక అభివృద్ధితో పాటు వ్యర్థాల నిర్వహణపై కూడా సమానమైన శ్రద్ధ అవసరం.  పాత ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువును నిర్లక్ష్యంగా పడేయడం చిన్న విషయంగా కనిపించవచ్చు. కానీ అలాంటి నిర్లక్ష్యాలే కలిసిపోయి పెద్ద పర్యావరణ సమస్యగా మారతాయి. అందుకే పాఠశాలల్లో ప్రారంభమవుతున్న ఈ-వ్యర్థాల సేకరణ కార్యక్రమం కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, ఇతర విద్యాసంస్థలకు కూడా విస్తరించాలి. విద్యార్థుల్లో పర్యావరణ స్పృహను పెంపొందించి, బాధ్యతాయుతమైన పౌరులుగా తీర్చిదిద్దాలి. ప్రకృతిని కాపాడటం మన చేతుల్లోనే ఉంది. ఈ-వ్యర్థాలను సక్రమంగా సేకరిద్దాం.. విలువైన వనరులను తిరిగి వినియోగిద్దాం.. భవిష్యత్‌ తరాలకు ఆరోగ్యకరమైన పర్యావరణాన్ని అందిద్దాం!.