వాగ్దానాల వలయంలో దిగబడిన ఆర్టీసీ చక్రం!

– జీసీసీ ముసుగులో ప్రైవేటీకరణ?
– ఎలక్ట్రిక్ బస్సులపై కార్మికుల ఆందోళన
– సర్కార్ వ్యూహం వర్సెస్ కార్మికుల రాజీ లేని పోరాటం
– సంక్షోభ పరిష్కారానికి రోడ్ మ్యాప్ ఏదీ?

                                                               (ప్రజాతంత్ర ప్రత్యేక ప్రతినిధి, హైదరాబాద్)

రాష్ట్ర సామాజిక, ఆర్థిక జీవ నాడి అయిన రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (టీజీఎస్ఆర్టీసీ) ప్రస్తుతం ఒక అపూర్వమైన పారిశ్రామిక, కార్మిక సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటోంది. ప్ర‌స్తుతం జ‌రుగుతున్న‌ ఈ నిరవధిక సమ్మె కేవలం వేతనాల పెంపునకు సంబంధించిన గొడవ మాత్రమే కాదు. ఇది దశాబ్దాలుగా పేరుకుపోయిన ఆర్థిక భారాలు, రాజకీయ వాగ్దానాలు, మారుతున్న రవాణా విధానాల మధ్య నలుగుతున్న కార్మికుల ఆవేదనకు ప్రతిబింబం. సుమారు 38,000 మంది ఉద్యోగులు విధులను బహిష్కరించి రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 6,000 నుంచి 9,000 బస్సులను డిపోలకే పరిమితం చేయడం ద్వారా రవాణా వ్యవస్థను స్తంభింపజేశారు. సమ్మెకు దారితీసిన క్లిష్ట పరిస్థితులను, కార్మిక సంఘాల డిమాండ్లను, ప్రభుత్వ స్పందనను, ఈ సంక్షోభం వెనుక ఉన్న లోతైన సామాజిక-రాజకీయ కారణాలను విశ్లేషించాల్సిన అవసరం ఉన్నది. ఆర్టీసీ కార్మిక సంఘాల ఉమ్మడి కమిటీ (జేఏసీ) మార్చి 13, 2026న సమ్మె నోటీసు ఇచ్చినప్పటి నుంచి ఏప్రిల్ 21న సమ్మె ప్రారంభమయ్యే వరకు ఉన్న కాలం ప్రభుత్వ పరిపాలనా యంత్రాంగం, కార్మిక నాయకత్వానికి మధ్య ఉన్న అగాధాన్ని సూచిస్తుంది. నోటీసు ఇచ్చిన 41 రోజుల గడువులో ప్రభుత్వం చర్చలకు పెద్దగా ప్రాధాన్యం ఇవ్వలేదని, సమ్మె గడువు ముగియడానికి కొన్ని గంటల ముందు మాత్రమే ఉన్నతాధికారుల కమిటీని ఏర్పాటు చేయడం కార్మికులలో నమ్మకాన్ని దెబ్బతీసింది. సచివాలయంలో జరిగిన నాలుగు గంటల సుదీర్ఘ చర్చలు ఎందుకు విఫలమయ్యాయో అర్థం చేసుకోవడానికి, ఇరు పక్షాల భిన్నమైన దృక్పథాలను గమనించాలి. ప్రభుత్వం నియమించిన ప్రత్యేక కమిటీ (వికాస్ రాజ్ నేతృత్వంలో) డిమాండ్లను లోతుగా అధ్యయనం చేయడానికి, ఆర్థిక చిక్కులను విశ్లేషించడానికి నాలుగు వారాల సమయం కోరింది. అయితే కార్మికులు అడుగుతున్న డిమాండ్లు కొత్తవి కావని, 2023 ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ఇచ్చిన హామీలనే ఇప్పుడు అమలు చేయమంటున్నామని ఐకాస (జేఏసీ) వాదించింది. ప్రభుత్వం అడుగుతున్న సమయం సమ్మెను నీరుగార్చడానికి చేసే కాలయాపన చర్యగా కార్మికులు భావించడమే ఈ ప్రతిష్ఠంభనకు ప్రధాన కారణం.

– కార్మికుల 32 డిమాండ్లు

ఆర్టీసీ యాజమాన్యం ముందు కార్మిక సంఘాలు ఉంచిన 32 డిమాండ్లు అత్యంత లోతైనవి, వైవిధ్యభరితమైనవి. వీటిని ఆర్థిక, పరిపాలనా,  సంక్షేమ సంబంధిత డిమాండ్లుగా వర్గీకరించవచ్చు. కార్మికుల అతిపెద్ద, ప్రధాన డిమాండ్ ఆర్టీసీని ప్రభుత్వంలో పూర్తిస్థాయిలో విలీనం చేయడం. 2023 ఆగస్టులో గత బీఆర్ఎస్ ప్రభుత్వం అసెంబ్లీలో విలీన బిల్లును ఆమోదించినప్పటికీ, అది కేవలం కాగితాలకే పరిమితమైందని కార్మికులు ఆరోపిస్తున్నారు. ప్రస్తుతం తమను పూర్తిస్థాయి ప్రభుత్వ ఉద్యోగులుగా గుర్తించి, ప్రభుత్వ స్కేల్స్,  పెన్షన్ సౌకర్యాలు కల్పించాలని వారు పట్టుబడుతున్నారు. కాంగ్రెస్ తన మేనిఫెస్టోలో ఈ హామీని ఇచ్చినందున, దాని అమలుకు తక్షణమే చర్యలు తీసుకోవాలని వారు డిమాండ్ చేస్తున్నారు. గత దశాబ్ద కాలంగా పెండింగ్‌లో ఉన్న ఆర్థిక అంశాలు కార్మికుల జీవన ప్రమాణాలను దెబ్బతీశాయి. 2021 వేతన సవరణను 30 శాతం ఫిట్‌మెంట్‌తో అమలు చేయాలని, అలాగే 2017 పీఆర్ సీ బకాయిలను వెంటనే చెల్లించాలని వారు కోరుతున్నారు. దీనితో పాటు, కార్మికులు తమ జీతాల నుంచి పొదుపు చేసిన కో-ఆపరేటివ్ సొసైటీ (సీసీఎస్) డబ్బును, ప్రావిడెంట్ ఫండ్ (పీఎఫ్) నిధులను యాజమాన్యం వాడుకోవడంపై తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం చేస్తున్నారు. సుమారు రూ. 2,500 కోట్ల బకాయిలు చెల్లించాల్సి ఉందని జేఏసీ నాయకులు లెక్కలు చూపుతున్నారు. మహాలక్ష్మి పథకం ప్రవేశపెట్టిన తర్వాత బస్సులలో రద్దీ పెరిగి, సిబ్బందిపై పని భారం అపరిమితంగా పెరిగింది. 2023లో 55,000గా ఉన్న ఉద్యోగుల సంఖ్య నియామకాలు లేకపోవడం వల్ల 35,000కు పడిపోయింది. ఫలితంగా డ్రైవర్లు, కండక్టర్లు రోజుకు 16 నుంచి 17 గంటలు విధులు నిర్వర్తించాల్సి వస్తోంది. కొత్త నియామకాలు చేపట్టడం, కారుణ్య నియామకాలను పూర్తి చేయడం, పని గంటలను ఎనిమిదికి పరిమితం చేయడం వంటివి వారి ప్రధాన డిమాండ్లలో ఉన్నాయి.

– మహాలక్ష్మి పథకం  కార్మికులకు వరమా? శాపమా?

ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన మహాలక్ష్మి ఉచిత ప్రయాణ పథకం మహిళా ప్రయాణికులకు విప్లవాత్మకమైన మార్పును తెచ్చినప్పటికీ సంస్థాగతంగా ఇది కార్మికులపై తీవ్ర ఒత్తిడిని పెంచింది. ఈ పథకం వల్ల రోజువారీ ప్రయాణికుల సంఖ్య భారీగా పెరిగింది. ముఖ్యంగా గ్రామీణ, తీర్థయాత్రా ప్రాంతాలలో ఆక్యుపెన్సీ రేషియో 100 శాతానికి పైగా నమోదవుతోంది. సిబ్బంది సంఖ్య తగ్గిపోవడం, బస్సుల రద్దీ పెరగడం వల్ల కండక్టర్లు టిక్కెట్లు జారీ చేయడంలో, జీరో టిక్కెట్లను నిర్వహించడంలో తీవ్ర ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నారు. అలాగే డ్రైవర్లు రద్దీగా ఉన్న బస్సులను నియంత్రించడం, అదనపు ట్రిప్పులు నడపడం వల్ల మానసిక, శారీరక ఒత్తిడికి లోనవుతున్నారు. ఈ పథకం వల్ల ఆర్టీసీకి రావాల్సిన ఆదాయాన్ని ప్రభుత్వం సకాలంలో విడుదల చేయకపోవడం వల్ల సంస్థ నిర్వహణ కష్టతరమవుతోందని కార్మికులు ఆరోపిస్తున్నారు. నెలకు రూ. 400 కోట్ల చొప్పున ప్రభుత్వం నిధులను నేరుగా ఆర్టీసీకి బదిలీ చేయాలని వారు డిమాండ్ చేస్తున్నారు.

– 29 డిమాండ్లకు అభ్యంతరం లేదన్న ప్రభుత్వం

సమ్మెపై రవాణా మంత్రి పొన్నం ప్రభాకర్ స్పందిస్తూ ప్రభుత్వం కార్మికుల సమస్యల పట్ల అత్యంత సానుకూలంగా ఉందన్నారు. కార్మికులు లేవనెత్తిన 32 అంశాలలో 29 అంశాలను పరిష్కరించడానికి ప్రభుత్వం సిద్ధంగా ఉందని, మిగిలిన మూడు ప్రధాన అంశాలైన విలీనం, యూనియన్ ఎన్నికలు, వేతన సవరణ అంశాలపై అధ్యయనం చేయడానికి సమయం కావాలని ఆయన కోరారు. ప్రభుత్వం ఇప్పటికే చేపట్టిన కొన్ని సానుకూల చర్యలను మంత్రి వివరించారు. 2017 పీఆర్.సీ, పెండింగ్ డీఏలను క్లియర్ చేశామన్నారు. 2013 నాటి పెండింగ్ బాండ్ల కోసం రూ. 280 కోట్లు కేటాయించామని,. పీఎఫ్ బకాయిలను రూ. 1205 కోట్ల నుంచి రూ. 600 కోట్లకు తగ్గించామన్నారు. సీసీఎస్ బకాయిలను రూ. 690 కోట్ల నుంచి రూ. 300 కోట్లకు తగ్గించామని, 4,538 మంది కొత్త శ్రామికుల నియామక ప్రక్రియ, 1,134 మందికి కారుణ్య నియామకాలు కల్పించామన్నారు. అయితే, సమ్మె వెనుక రాజకీయ కుట్ర ఉందని, ప్రతిపక్ష బీఆర్ఎస్ ప్రభుత్వంపై బురద చల్లడానికి కార్మికులను పావులుగా వాడుకుంటోందని ప్రభుత్వం ఆరోపిస్తోంది. ముఖ్యంగా మహాలక్ష్మి పథకాన్ని అప్రతిష్ట పాలు చేయడమే ఈ సమ్మె వెనుక ఉన్న ప్రధాన ఉద్దేశమని మంత్రి విమర్శించారు.

– విలీన ప్రక్రియలో సాంకేతిక, న్యాయపరమైన అడ్డంకులు

ఆర్టీసీని ప్రభుత్వంలో విలీనం చేయడం అనేది కేవలం పరిపాలనాపరమైన నిర్ణయం మాత్రమే కాదు. అది ఒక సంక్లిష్టమైన చట్టపరమైన ప్రక్రియ. 2023 ఆగస్టులో ప్రవేశపెట్టిన ‘తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ ఉద్యోగుల ప్రభుత్వ సర్వీసులో విలీనం బిల్లు’ పై అప్పటి గవర్నర్ తమిళిసై సౌందరరాజన్ అనేక అభ్యంతరాలు, సిఫార్సులు చేశారు. గవర్నర్ చేసిన 10 కీలక సిఫార్సులలో కొన్ని ముఖ్యమైనవి..ఆర్టీసీ భూములు, ఆస్తుల యాజమాన్యం కార్పొరేషన్ వద్దే ఉండాలి. ప్రభుత్వానికి బదిలీ కాకూడదు. ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం ప్రకారం ఆస్తుల పంపకం ప్రక్రియ పూర్తి కావాలి. విలీనమైన ఉద్యోగులకు ఇతర ప్రభుత్వ ఉద్యోగులతో సమానంగా జీతభత్యాలు, పదోన్నతులు, సర్వీస్ రూల్స్ ఉండాలి. కాంట్రాక్ట్, అవుట్‌సోర్సింగ్ ఉద్యోగులకు కూడా సమాన ప్రయోజనాలు కల్పించాలి. ప్రస్తుత ప్రభుత్వం ఈ సిఫార్సులను పరిగణనలోకి తీసుకొని కొత్త సర్వీస్ రూల్స్ రూపకల్పన చేస్తోందని, దీనికి కనీసం నాలుగు వారాల సమయం పడుతుందని వాదిస్తోంది. కానీ, గత రెండేండ్లుగా ఇదే వాదన వింటున్నామని, ప్రభుత్వం చిత్తశుద్ధితో వ్యవహరించడం లేదని కార్మికులు అంటున్నారు.

– ప్రైవేటీకరణ భయాలు, ఎలక్ట్రిక్ బస్సుల వివాదం

సమ్మెకు దారితీసిన మరో బలమైన కారణం ప్రైవేటీకరణ గురించిన భయం. ప్రభుత్వం ఎలక్ట్రిక్ బస్సులను గ్రోస్ కాస్ట్ కాంట్రాక్ట్ (జీసీసీ) పద్ధతిలో ప్రవేశపెట్టడంపై కార్మికులు తీవ్ర అభ్యంతరం వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఈ పద్ధతిలో బస్సులు, డ్రైవర్లు ప్రైవేట్ ఏజెన్సీలకు చెందినవిగా ఉంటాయి. ఆర్టీసీ కేవలం కండక్టర్‌ను మాత్రమే సమకూరుస్తుంది. హైదరాబాద్‌లోని కీలక డిపోలను ప్రైవేట్ ఎలక్ట్రిక్ బస్సులకు కేటాయించడం, ఉన్న పాత బస్సులను జిల్లాలకు తరలించడం ద్వారా హైదరాబాద్ జోన్‌లో ఆర్టీసీ ఉనికిని తగ్గించే ప్రయత్నం జరుగుతోందని కార్మికులు ఆరోపిస్తున్నారు. ప్రభుత్వం మాత్రం కాలుష్యాన్ని తగ్గించడానికి, కేంద్ర పథకాలను ఉపయోగించుకోవడానికి మాత్రమే ఎలక్ట్రిక్ బస్సులను తెస్తున్నామని, దీనివల్ల ఒక్క ఉద్యోగిని కూడా తొలగించబోమని భరోసా ఇస్తోంది. కానీ, కార్మికులు ఆర్టీసీ సొంత నిధులతో గానీ, ప్రభుత్వం ద్వారా నేరుగా గానీ ఎలక్ట్రిక్ బస్సులను కొనుగోలు చేయాలని డిమాండ్ చేస్తున్నారు.

– కాంగ్రెస్ మేనిఫెస్టో, కార్మికుల నిరీక్షణ

2023 తెలంగాణ అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ఆర్టీసీ కార్మికులకు అనేక ఆకర్షణీయమైన హామీలను ఇచ్చింది. ఇందులో ప్రధానంగా.. ఆర్టీసీని ప్రభుత్వంలో పూర్తిస్థాయిలో విలీనం చేయడం, పెండింగ్‌లో ఉన్న రెండు పీఆర్సీ బకాయిలను వెంటనే చెల్లించడం, పాత పెన్షన్ స్కీమ్ (ఓపీఎస్) అమలు చేయడం, ఉద్యోగులందరికీ మెరుగైన ఆరోగ్య సౌకర్యాలు,  కారుణ్య నియామకాలు చేపట్టడం, అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత కొన్ని హామీలను ఉదాహరణకు  పెండింగ్ డీఏలు, కొన్ని కారుణ్య నియామకాలు నెరవేర్చినప్పటికీ, అత్యంత కీలకమైన ‘విలీనం’, ‘వేతన సవరణ’ అంశాలపై జాప్యం చేయడం కార్మికులలో అసంతృప్తిని నింపింది. “కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ప్రజల పాలన చేస్తామని చెప్పి, ఇప్పుడు కేసీఆర్ తరహా పాలనే చేస్తోంది” అని కార్మిక నాయకులు విమర్శించడం ప్రభుత్వ వైఫల్యాన్ని ఎత్తిచూపుతోంది.

– 2019 సమ్మె వర్సెస్ 2026 సమ్మె

తెలంగాణ ఆర్టీసీ చరిత్రలో 2019లో జరిగిన 52 రోజుల సమ్మె ఒక మైలురాయి. అప్పటి బీఆర్ఎస్ ప్రభుత్వం కార్మికుల పట్ల అత్యంత కఠినంగా వ్యవహరించింది. సమ్మెకు వెళ్లిన వారందరినీ తొలగించినట్టు ప్రకటించి, సంస్థను ప్రైవేటీకరించే దిశగా అడుగులు వేసింది. ప్రస్తుత కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం 2019 నాటి పరిస్థితిని గుర్తు చేస్తూ, తాము కార్మికుల పట్ల సానుకూలంగా ఉన్నామని చెబుతోంది. అయితే పద్ధతులు మారినా ఫలితం ఒక్కటేనని కార్మికులు వాదిస్తున్నారు. గత ప్రభుత్వం ‘బెదిరింపు’ ధోరణిని అవలంబించగా, ప్రస్తుత ప్రభుత్వం ‘కమిటీల’ పేరుతో కాలయాపన చేస్తోందని వారు అభిప్రాయపడుతున్నారు. 2019 సమ్మె సమయంలో నమోదైన పోలీస్ కేసులను ఇప్పటికీ ఉపసంహరించుకోకపోవడం కూడా కార్మికులలో ఒక అసంతృప్తికర అంశంగా ఉంది.

– ఆర్థిక నష్టాలు, ప్రజా జీవనంపై ప్రభావం

ఆర్టీసీ సమ్మె కారణంగా సంస్థకు రోజుకు సుమారు రూ. 13 నుంచి 18 కోట్ల వరకు ఆదాయ నష్టం వాటిల్లుతోంది. 9,000 పైగా బస్సులు రోడ్లపైకి రాకపోవడంతో దాదాపు 65 లక్షల మంది ప్రయాణికులు ఇబ్బంది పడుతున్నారు. ప్రభుత్వం ప్రత్యామ్నాయంగా అద్దె బస్సులు, ప్రైవేట్ వాహనాలు, తాత్కాలిక సిబ్బందిని ఏర్పాటు చేస్తున్నప్పటికీ, అవి డిమాండ్‌లో 10 శాతాన్ని కూడా భర్తీ చేయలేకపోతున్నాయి. ముఖ్యంగా హైదరాబాద్ వంటి నగరాల్లో మెట్రో, ఎంఎంటీఎస్ రైళ్లపై విపరీతమైన రద్దీ పెరుగుతోంది. ప్రైవేట్ ఆపరేటర్లు, ఆటో డ్రైవర్లు సాధారణం కంటే మూడు నుంచి నాలుగు రెట్లు అధిక చార్జీలు వసూలు చేస్తూ సామాన్య ప్రజలను దోచుకుంటున్నారనే ఆవేదన వ్యక్తమవుతోంది. టీజీఎస్ఆర్టీసీ సమ్మె తెలంగాణ రవాణా రంగంలో ఒక క్లిష్టమైన పరిస్థితిని సృష్టించింది. ఒకవైపు ‘మహాలక్ష్మి’ వంటి ప్రజాకర్షక పథకాలను అమలు చేయాలనే ప్రభుత్వ ఆకాంక్ష, మరోవైపు పెరిగిన పని భారం, ఆర్థిక అభద్రతతో సతమతమవుతున్న కార్మికుల వాస్తవికత మధ్య సమతుల్యత దెబ్బతిన్నది. ప్రభుత్వం 29 డిమాండ్లకు అంగీకరించినప్పటికీ, అత్యంత కీలకమైన ‘విలీనం’, ‘వేతన సవరణ’ అంశాలపై స్పష్టమైన హామీ ఇవ్వకపోవడమే ఈ ప్రతిష్ఠంభనకు ప్రధాన కారణం. ఈ సంక్షోభం నుంచి బయటపడటానికి కొన్ని చర్యలు అవసరమని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. అవి విలీన ప్రక్రియలోని సాంకేతిక అంశాలను పరిష్కరించడానికి ప్రభుత్వం నాలుగు వారాల సమయం అడిగినందున, ఆ నాలుగు వారాల్లో ఏయే దశల్లో ఏయే పనులు పూర్తి చేస్తారో ఒక స్పష్టమైన ‘రోడ్ మ్యాప్’ను కార్మికులకు సమర్పించాలి. పీఎఫ్, సీసీఎస్ బకాయిలలో కొంత భాగాన్ని వెంటనే విడుదల చేయడం ద్వారా కార్మికులలో నమ్మకాన్ని కల్పించాలి. సిబ్బంది కొరతను తీర్చడానికి తాత్కాలిక పద్ధతిలో కాకుండా, శాశ్వత నియామకాలకు తక్షణమే నోటిఫికేషన్లు జారీ చేయాలి. సమ్మెను రాజకీయ కుట్రగా చూడడం మానేసి, కార్మికుల న్యాయమైన సమస్యలను పరిష్కరించే దిశగా ముఖ్యమంత్రి,  ఉపముఖ్యమంత్రి నేరుగా కార్మిక సంఘాలతో చర్చలు జరపాలి. తెలంగాణ రాష్ట్ర పునర్నిర్మాణంలో కీలక పాత్ర పోషించిన ఆర్టీసీ కార్మికుల సంక్షేమం, సంస్థ మనుగడ రెండూ ప్రభుత్వానికి ముఖ్యం. ప్రజా రవాణా వ్యవస్థను కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వంపై ఉన్నట్టే, తమ పోరాటంలో సామాన్య ప్రజలకు ఇబ్బంది కలగకుండా చూడాల్సిన బాధ్యత కార్మిక సంఘాలపై కూడా ఉంది. పరస్పర విశ్వాసం,  సహకారంతో మాత్రమే ఈ సమ్మెకు ముగింపు పలకడం సాధ్యమవుతుంది.

తెలుగు జాతీయ వార్తలు, ప్రత్యేక కథనాలు, ట్రెండింగ్ వీడియోలు కోసం Prajatantra వెబ్‌సైట్ ను సందర్శించండి. తాజా అప్‌డేట్స్ కోసం మా X (Twitter), Facebook, WhatsApp ఛానల్ ను ఫాలో కండి.. అలాగే మా ప్రజాతంత్ర, యూట్యూబ్ చానల్ ను సబ్ స్క్రైబ్ చేసుకోండి..   మీ అభిప్రాయాన్ని కామెంట్ రూపంలో పంచుకోండి. మీ స్నేహితులు, కుటుంబ సభ్యులతో షేర్ చేయడం మర్చిపోవద్దు.