ప్రజల గళంగా వెలిసిన విప్లవ కవిత్వం

చెరబండ రాజు (అసలు పేరు బండి రాజేశ్వరరావు; జననం: 1944, మగ్దూంపూర్ గ్రామం, షాద్‌నగర్ సమీపం, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా; మరణం: జూలై 2, 1982) తెలుగు సాహిత్యంలో ఉద్యమ ప్రేరణగా నిలిచిన ఓ అరుదైన స్ఫూర్తి. సామాజిక అర్ధ రాత్రులలో వెలుగైనవాడు. ఆయన కవిత్వం అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా ఒక తీవ్ర గళంగా మారింది. తాను చూసిన దురదృష్టాల్ని అక్షరాల్లోకి నింపి, ప్రజల జీవన యథార్థాన్ని పద్యంలోకి మలచిన మహోన్నత రచయిత.

చిన్ననాటి నుంచే సామాజిక అసమానతలను ఎదుర్కొన్న రాజు, జీవన పోరాటమే పాఠశాలగా స్వీకరించారు. కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితులు ప్రతికూలమైనప్పటికీ, చదువు మీద ఆయన ఆసక్తి తగ్గలేదు. పైగా అది జీవితాన్ని అర్థం చేసుకునే సాధనగా మారింది. అణగారిన వర్గాల బాధ, శోషితుల ఆక్రోశం, పీడితుల పీడలను ఆయన స్వానుభూతిగా పొందినవాడు. ఈ వేదనలే ఆయనలో విప్లవ భావజాలానికి విత్తనాలు చల్లి, కలాన్ని కత్తిలా మారుస్తాయి.

విద్యార్థి దశ నుంచే వామపక్ష సిద్ధాంతాలు, మార్క్సిజం, అంబేద్కర్  ఆలోచనలు ఆయనను ఆకర్షించాయి. సమాజంలో ప్రతిష్టితమైన ధనవంతుల గొప్పదనాన్ని ప్రశ్నించే ధైర్యం ఆయనలో నాటివేసింది. ప్రజల జీవనసత్యాలను, వారి అభాగ్యాలను, ఆవేదనల్ని ఆయన పదాల్లో ప్రతిబింబించారు. రచనల ద్వారా కేవలం భావోద్వేగాన్ని కాక, ఉద్యమ శక్తిని, ప్రేరణను నూరిపోసిన వాడు.

రాజు రచనల్లో “సముద్రం”, “గమ్యం”, “పాటల పంట” వంటి కవితా సంపుటులు ప్రసిద్ధి పొందాయి. అవేవి  కేవలం సాహిత్య పరమైన కృషి కాదు — అవి విప్లవ గీతాలు. కార్మికుల శ్రమ, రైతుల వేదన, దళితుల నిరాశ, గిరిజనుల గొంతులన్నీ ఆ కవితల్లో ఒక్కటయ్యాయి. ఆయన భాష సూటి, సరళమైనది. ప్రజలకు దగ్గరగా ఉండేలా, వారి భాషను పూనుకునేలా రచన చేశారు. అందుకే ఆయన పదాలు పల్లె గడపల్లోనూ, ఉద్యమ వేదికల మీదనూ, జైలు గదుల్లోనూ ప్రతిధ్వనించాయి.

చెరబండ రాజు జీవితం కవిత్వంతో పాటు ఉద్యమాలకి అంకితమైంది. ప్రభుత్వ వ్యతిరేకత, దమన చర్యలపై గళమెత్తినందుకు ఆయనను అనేకసార్లు అరెస్టు చేశారు. అయినా ఆయన పోరాట పంథా మారలేదు. కలాన్ని ఉక్కుపాదంగా మలిచి, శబ్దాన్ని నినాదంగా తీర్చి ప్రజల ఆక్రోశానికి ప్రతిధ్వనిగా నిలిచినవాడు. అరెస్టులు, నిర్బంధాలు, ఆరోగ్య సమస్యలు – ఇవేవీ ఆయన సంకల్పాన్ని దెబ్బతీయలేక పోయాయి.

రచయితగా కాకుండా పాత్రికేయునిగా కూడా ఆయన పాత్ర విశేషమైనది. “ఉద్యమ” పత్రికకు సంపాదకుడిగా వ్యవహరించిన సమయంలో విప్లవ ఆలోచనలను ప్రజల్లోకి చొప్పించేందుకు విస్తృతంగా రచనలు చేశాడు. సామాజిక, రాజకీయ విశ్లేషణలతో కూడిన వ్యాసాల ద్వారా చైతన్యాన్ని నింపాడు. ఆయన రచనలన్నీ ఒక పాఠశాల వలె. ఉద్యమ భావజాలాన్ని నేర్పించే పాఠాలు.

ఆయన రచనల్లో అంబేద్కర్ భావజాలం, మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతం, మానవీయ తత్వం మేళవించాయి. శోషిత వర్గాల సంక్షేమమే ఆయన రచనల గుండెచప్పుడు. సామాజిక న్యాయం, సమానత్వం, స్వాతంత్రం కోసం నిరంతరం పోరాడిన కలం ఆయనది. ఆయన భావనలు కేవలం పాఠశాలలు, వేదికలకే పరిమితం కాలేదు – ఉద్యమాలలో, ప్రదర్శనలలో, పాటలుగా మారి ఊపిరి లేని ప్రజలకు ఊపిరివ్వ గలిగాయి.

1982 జూలై 2న మెదడు క్యాన్సర్ కారణంగా రాజు తన పోరాట యాత్రను ముగించారు. కానీ ఆయన మరణించినా, ఆయన ఆలోచనలు మరణించలేదు. ఆయన రచనలు ఇప్పటికీ యువ ఉద్యమకారుల చేతుల్లో నినాదాలుగా వినిపిస్తాయి. మార్పు కోసం పరిగెడుతున్న ప్రతి పాదంలో, నిరసనగా మారిన ప్రతి కంఠంలో, న్యాయం కోసం నలిగిన ప్రతి గుండెల్లో చరబండ రాజు పదాలు మౌలిక శక్తిగా మారుతూనే ఉన్నాయి.

చెరబండ రాజు కవిత్వం ఒక ఉద్యమ శబ్దం. ఆయన జీవితం ఒక మార్గదర్శక దీపం. తన జీవితాన్నే ప్రజల కోసం అంకితం చేసిన ఈ విప్లవ కవి, తెలుగు సాహిత్యంలో శాశ్వతంగా నిలిచిపోయిన ప్రజల స్వరం. చెరబండ రాజు – ఒక పద్యం కాదు, ఒక ప్రజా చరిత్ర.