తమిళనాడులో వేర్పాటువాద ఉద్యమం ఆగిపోయింది. రాజస్థాన్లోని ఒక గ్రామంలో 250 కుటుంబాలు తమ కుమారులను సైన్యంలోకి పంపుతామని ప్రతిజ్ఞ చేశాయి. అన్ని సమ్మెలు, ఉద్యమాలు నిలిపివేయబడ్డాయి. మహిళలు తమ పొదుపు పెట్టెల్లో, బియ్యం డబ్బాల్లో, ట్రంక్లలో దాచుకున్న డబ్బుతో ఉన్ని కొనుగోలు చేసి సైనికుల కోసం స్వెటర్లు అల్లారు. నా తల్లి కూడా వారిలో ఒకరు. అనేక మహిళలు తమ మంగళసూత్రాలను సైనిక సామగ్రి కొనుగోలుకు ప్రభుత్వ ఖజానాకు విరాళంగా ఇచ్చారు. విరాళం ఇచ్చిన వారిలో నెహ్రూ ఏకైక సంతానం ఇందిరా గాంధీ కూడా ఉన్నారు. ఆమె తన 367 గ్రాముల బంగారు ఆభరణాలన్నింటినీ యుద్ధ నిధికి సమర్పించారు.
మూడేళ్లకే భారత్ మరో కఠిన పరీక్షను ఎదుర్కొంది. 1965లో అమెరికా అధ్యక్షుడు లిండన్ బి. జాన్సన్ గోధుమల సరఫరాను ఆలస్యం చేశారు. దానికి ప్రతిస్పందనగా ప్రధానమంత్రి లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి వారానికి ఒకరోజు భోజనం మానుకోవాలని ప్రజలకు పిలుపునిచ్చారు. అప్పటికి నేను ప్రాథమిక పాఠశాలలో చదువుతున్నాను. ప్రతి మంగళవారం సాయంత్రం మాకు పిల్లలకు చపాతీ, సాధారణ కూర మాత్రమే వండేవారని గుర్తుంది. నా తల్లిదండ్రులు, తాతయ్య ఉపవాసం ఉండేవారు.
ఈరోజు పశ్చిమ ఆసియా సంక్షోభంతో ప్రపంచం మొత్తం ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్న వేళ, నాకు మళ్లీ 1973లో ఆ ప్రాంతంలో జరిగిన సంక్షోభం గుర్తుకొస్తోంది. గల్ఫ్ దేశాలు మరియు అమెరికా మధ్య సంబంధాలు దిగజారడంతో ఇంధన సరఫరా వ్యవస్థ దెబ్బతింది. భారత్కు అవి కఠిన కాలాలు. ఇందిరా గాంధీ పెట్రోల్ ధరను లీటరుకు రూ.1.60 నుంచి రూ.2.75కు పెంచాల్సి వచ్చింది. ఆ ఏడాది కేంద్ర బడ్జెట్ను ‘బ్లాక్ బడ్జెట్’గా అభివర్ణించారు. దేశానికి రూ.550 కోట్ల భారీ నష్టం వాటిల్లింది. పాకిస్తాన్తో యుద్ధం, బంగ్లాదేశ్ శరణార్థుల ప్రవాహం, 1972–73 కరువు, రక్షణ వ్యయాల పెరుగుదల ప్రభుత్వానికీ ప్రజలకూ తీవ్ర భారంగా మారాయి.
ఇది ఎంత విచిత్రమైన యాదృచ్ఛికమో చూడండి — ఈ ఏడాది వర్షపాతం సాధారణం కంటే తక్కువగా ఉండవచ్చని వాతావరణ శాఖ హెచ్చరించింది. అదే సమయంలో గల్ఫ్ సంక్షోభం చమురు ధరలను మళ్లీ మండిస్తోంది.
1973 పరిస్థితులకు, నేటి పరిస్థితులకు విపరీతమైన తేడా ఉంది. అప్పట్లో భారతదేశంలో కేవలం 6.5 లక్షల వాహనాలే ఉండేవి. ఇప్పుడు వాటి సంఖ్య 40 కోట్లకు చేరింది. అప్పుడు కేవలం 4,055 కిలోమీటర్ల రైల్వే మార్గమే విద్యుదీకరించబడింది. 80 శాతం రైళ్లు బొగ్గు లేదా డీజిల్తో నడిచేవి. ఇప్పుడు రైల్వేల విద్యుదీకరణ దాదాపు 100 శాతానికి చేరుకుంది. డీజిల్ ఇంజిన్ లు వ్యూహాత్మక అవసరాల కోసం మాత్రమే ఉంచుతున్నారు. అయినప్పటికీ, 140 కోట్ల జనాభా అవసరాలు విపరీతంగా పెరిగాయి. 1973 తో పోలిస్తే నేటి ఇంధన అవసరాలు ఎన్నో రెట్లు అధికంగా ఉన్నాయి.
దీని ఫలితంగా పెట్రో కెమికల్ పరిశ్రమ రోజుకు రూ.1,000 కోట్లకు పైగా నష్టాలను ఎదుర్కొంటోంది. అయినప్పటికీ ప్రభుత్వం పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలను నియంత్రణలో ఉంచింది. శుక్రవారం స్వల్పంగా మాత్రమే ధరలు పెంచింది. 80 కోట్ల మందికి ఉచిత రేషన్ అందిస్తున్న ఏకైక దేశం భారత్. ఇదే సమయంలో ప్రపంచ వాణిజ్యం బలహీనపడుతుండటంతో రూపాయి విలువ డాలర్, యూరో ఎదుట రికార్డు స్థాయిలో పడిపోతోంది. సమీప భవిష్యత్తులో ఇంధన ధరలు మరింత పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఇలాంటి సమయంలో ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ఇంధన వినియోగంలో మితవ్యయం పాటించాలని, బంగారం కొనుగోళ్లు కొంతకాలం నిలిపివేయాలని, అవసరం లేని విదేశీ ప్రయాణాలను తగ్గించాలని సూచిస్తే, దానిపై విమర్శలు రావడం అర్థం కావడం లేదు.
రాజకీయ నాయకులు, వారి రాజకీయాలపై సమయం వృథా చేసుకోవాలనుకోవడం లేదు. కాలానికి అనుగుణంగా వారి మాటలు మారిపోతాయి. 1962లో చైనా దాడి సమయంలో అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి పార్లమెంటులో నెహ్రూ విధానాలను తీవ్రంగా విమర్శించారు. కానీ తర్వాత తన వైఖరిని పునరాలోచించారు. 1971 బంగ్లాదేశ్ యుద్ధ సమయంలో ఇందిరా గాంధీని “దుర్గ”గా ప్రశంసించారు. అదే వాజ్పేయి తరువాత ప్రధానమంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు . ఈరోజు కూడా ఆయనను భారత రాజకీయాల్లో మార్గదర్శిగా భావిస్తారు. కానీ ఇతర నాయకులు ఆయన నుంచి పాఠాలు నేర్చుకోలేదు. 1962, 1965, 1971 యుద్ధాల సమయంలో కాంగ్రెస్ను విమర్శించినవారే ఇప్పుడు అధికారంలో ఉన్నారు; కాంగ్రెస్ ప్రతిపక్షంలో ఉంది. ఇప్పుడు వారి నాయకులు భారతీయ జనతా పార్టీని విమర్శిస్తున్నారు.
రాజకీయాలు సాగుతున్న తీరు ప్రతి ఒక్కరినీ నిరాశకు గురిచేస్తోంది. మన రాజకీయ నాయకులు ఇంత సులభంగా తమ వైఖరిని ఎలా మార్చుకుంటారు? వారి ప్రవర్తన ప్రజల్లో నిరుత్సాహాన్ని పెంచుతోంది. 1999 కార్గిల్ యుద్ధ సమయంలో సైనికులు ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు రైల్వే స్టేషన్ల వద్ద “భారత్ మాతాకీ జై” అంటూ వారికి ఆహార ప్యాకెట్లు అందించే వారు కనిపించలేదు. కానీ 1962 నుంచి 1971 మధ్య కాలంలో సైనికులతో వెళ్తున్న రైళ్లు దాటితే ప్రజలు దేశభక్తి నినాదాలు చేసేవారు. “ఆపరేషన్ సిందూర్” సమయంలో కనిపించిన పక్షపాత రాజకీయ కథనాలు భవిష్యత్తులో ఏమి జరగబోతోందో హెచ్చరికలా అనిపించాయి.
మనం దేశభక్తి క్షీణత, సామూహిక చైతన్యం బలహీనత వైపు జారిపోతున్నామా?అవునంటే, ఆ ధోరణిని తిరిగి మార్చగలమా?
శశి శేఖర్,
