పరాయి దేశాల ముంగిట భారత్!

“ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారతదేశం కేవలం రసాయన ఎరువుల దిగుమతి కోసమే దాదాపు ఒక లక్షా ఇరవై ఐదు వేల కోట్ల రూపాయలకు పైగా భారీ మొత్తాన్ని విదేశీ మారక ద్రవ్యం రూపంలో వెచ్చించాల్సి రావడం మన ఆర్థిక వ్యవస్థపై పడుతున్న ఒట్టిడికి స్పష్టమైన నిదర్శనం. రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం, పశ్చిమాసియాలో చెలరేగుతున్న ఉద్గారాలు, చైనా ఎగుమతులపై విధిస్తున్న ఆంక్షలు మరియు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ముడిసరుకుల ధరల హెచ్చుతగ్గుల వల్ల మన దేశీయ ఎరువుల సరఫరా గొలుసు నిరంతరం ప్రమాదంలో పడుతోంది.”

  లక్ష కోట్ల ‘ఎరువుల’ సంక్షోభానికి చెక్ పెట్టేదెలా?

భారతదేశం లాంటి ఒక భారీ వ్యవసాయ ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఎరువుల లభ్యత, వాటి ధరలు కేవలం మార్కెట్ అంశాలు మాత్రమే కావు; అవి దేశ సార్వభౌమాధికారాన్ని,  ఆహార భద్రతను మరియు కోట్ల మంది రైతుల దైనందిన జీవనోపాధిని శాసించే కీలక శక్తులు. ప్రతి ఏటా సాగు కాలం ప్రారంభం కాగానే దేశంలోని ఏదో ఒక మూల నుండి ఎరువుల కొరత వార్తలు రావడం, సబ్సిడీల భారంపై పార్లమెంట్‌లో చర్చలు జరగడం మనకు అలవాటుగా మారిపోయింది. ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారతదేశం కేవలం రసాయన ఎరువుల దిగుమతి కోసమే దాదాపు ఒక లక్షా ఇరవై ఐదు వేల కోట్ల రూపాయలకు పైగా భారీ మొత్తాన్ని విదేశీ మారక ద్రవ్యం రూపంలో వెచ్చించాల్సి రావడం మన ఆర్థిక వ్యవస్థపై పడుతున్న ఒట్టిడికి స్పష్టమైన నిదర్శనం. రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం, పశ్చిమాసియాలో చెలరేగుతున్న ఉద్గారాలు, చైనా ఎగుమతులపై విధిస్తున్న ఆంక్షలు మరియు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ముడిసరుకుల ధరల హెచ్చుతగ్గుల వల్ల మన దేశీయ ఎరువుల సరఫరా గొలుసు నిరంతరం ప్రమాదంలో పడుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో, ప్రతి పంటకూ విదేశీ దిగుమతులపై ఆధారపడే ఈ దీర్ఘకాలిక బలహీనత నుండి దేశాన్ని శాశ్వతంగా గట్టెక్కించడానికి సాంప్రదాయ మార్గాలను దాటి సరికొత్త, విప్లవాత్మక ప్రత్యామ్నాయాలపై దృష్టి సారించాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది.

ఒక విచిత్రమైన జాతీయ నష్టం..నిధులు ఎక్కడ కొట్టుకుపోతున్నాయి?

 మనము ఒకవైపు వేల కోట్లు ఖర్చు చేసి నైట్రోజన్, ఫాస్ఫరస్ వంటి ఎరువులను దిగుమతి చేసుకుంటుంటే.. మరోవైపు అదే పోషకాలు అత్యంత సమృద్ధిగా ఉన్న మిలియన్ల లీటర్ల మురుగునీటిని ప్రతిరోజూ వృధాగా నదుల్లోకి, సముద్రాల్లోకి వదిలేస్తూ పర్యావరణాన్ని కాలుష్యం చేసుకుంటున్నాము. ఇదొక విచిత్రమైన, సమాధానం లేని సామాజిక-ఆర్థిక వైరుధ్యం. కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి నివేదికల ప్రకారం దేశంలో రోజుకు ఉత్పత్తి అవుతున్న సుమారు ఏడు వేల మూడు వందల కోట్ల లీటర్ల మురుగునీటిలో సగానికి పైగా ఎటువంటి శుద్ధి ప్రక్రియ లేకుండానే నేరుగా ప్రకృతిలో కలుస్తోంది. ఈ మురుగునీటి నుండి వెలువడే బురదను గనుక శాస్త్రీయంగా ప్రాసెస్ చేసి, అందులోని నైట్రోజన్, ఫాస్ఫరస్‌లను తిరిగి సేకరించగలిగితే, అది రసాయన ఎరువుల కంటే ఇరవై నుండి ముప్పై శాతం తక్కువ ఖర్చుతోనే దేశీయ ఎరువుల అవసరాలను తీర్చగలదు. అంతర్జాతీయ ఎరువుల సంఘం అంచనాల ప్రకారం.. ప్రపంచ దేశాలు తమ మురుగు వ్యర్థాల పునరుద్ధరణపై దృష్టి పెడితే, గ్లోబల్ ఫాస్ఫరస్ డిమాండ్‌లో ముప్పై శాతం, నైట్రోజన్ డిమాండ్‌లో ఇరవై శాతం వరకు కేవలం మానవ వ్యర్థాల నుండే సాధించవచ్చు.

అంతర్జాతీయ విజయాలు – భారతదేశానికి పాఠాలు

 ఐరోపా దేశాలైన నెదర్లాండ్స్, డెన్మార్క్ వంటివి ఇప్పటికే ఈ విధానంలో అద్భుత విజయాలు సాధించాయి. అవి తమ నగరాల్లో ఉత్పత్తి అయ్యే మురుగునీటి బురదను సగానికి పైగా వ్యవసాయ రంగానికి సురక్షితమైన సేంద్రీయ ఎరువుగా మారుస్తూ పర్యావరణాన్ని, ఆర్థిక వ్యవస్థను రక్షించుకుంటున్నాయి. పర్యావరణ పరిరక్షణకు పెద్దపీట వేసే జర్మనీ సైతం ఒక అడుగు ముందుకు వేసి, రాబోయే మూడేళ్లలో దేశంలోని అన్ని పెద్ద మురుగునీటి ప్లాంట్ల నుండి ఫాస్ఫరస్ సేకరించడాన్ని చట్టబద్ధంగా తప్పనిసరి చేసింది. ఆసియా ఖండంలో గమనిస్తే, గత శతాబ్దపు అరవైల నాటికి భారతదేశం కంటే దారుణమైన ఆర్థిక పరిస్థితులు ఉన్న దక్షిణ కొరియా, కేవలం ఒకే ఒక్క దశాబ్దంలో తన ప్రణాళికల ద్వారా తాగునీరు మరియు మురుగునీటి మౌలిక సదుపాయాలను ఆధునీకరించి, నేడు తొంభై ఐదు శాతం పైగా పారిశుధ్య పరిధిని సాధించింది. కానీ భారతదేశం మాత్రం గత పదేళ్లలో దేశవ్యాప్తంగా కోట్ల సంఖ్యలో మరుగుదొడ్లను నిర్మించినప్పటికీ, అది కేవలం నిర్మాణాలకే పరిమితమైంది తప్ప, ఆ వ్యర్థాలను సమర్థవంతంగా శుద్ధి చేసే అదనపు మురుగునీటి శుద్ధి ప్లాంట్లపై ఆశించిన స్థాయిలో పెట్టుబడులు పెట్టలేకపోయింది.

చారిత్రక లోపాలు – శ్రమ ఆధారిత వివక్ష

 ఈ వ్యవస్థాగత లోపానికి ప్రధాన కారణం బ్రిటిష్ కాలం నాటి మరియు అంతకంటే ముందున్న చారిత్రక, కుల ఆధారిత పారిశుధ్య ఆలోచనా విధానమే. పంతొమ్మిదో శతాబ్దంలోనే టోక్యో వంటి అంతర్జాతీయ నగరాలు ఆధునిక భూగర్భ డ్రైనేజీ వ్యవస్థలను నిర్మించుకుంటుంటే, అప్పటి బ్రిటిష్ పాలకులు భారతదేశంలో సాంకేతికతపై పెట్టుబడి పెట్టడానికి నిరాకరించారు. దానికి కారణం—వారికి ఉచితంగా లేదా తక్కువ కూలీతో లభించే వంశపారంపర్య శ్రామికులు అందుబాటులో ఉండటమే. ఈ క్రూరమైన శ్రమ విభజన వల్లే భారతదేశంలో పారిశుధ్యం అనేది సాంకేతిక సమస్యగా కాకుండా, ఒక నిర్దిష్ట వర్గానికి పరిమితమైన సామాజిక సమస్యగా మిగిలిపోయింది. ఫలితంగా నేటికీ వేలాది మంది పారిశుధ్య కార్మికులు రక్షణ కవచాలు లేకుండా సెప్టిక్ ట్యాంకులు, మురుగు కాలువలలో దిగి ప్రాణాలు కోల్పోతున్నారు. చట్టాలు ఎన్ని మారినా, ఈ దురాచారం రూపుమాపకపోవడానికి కారణం పారిశుధ్య రంగంలో యాంత్రీకరణ లోపించడమే.

తక్షణ కార్యాచరణ అవసరం

 వ్యవసాయాన్ని సంక్షోభం నుండి రక్షించాలన్నా, ఎరువుల సబ్సిడీల భారాన్ని తగ్గించాలన్నా, రైతాంగానికి సకాలంలో ఎరువులు అందించాలన్నా పునరుత్పత్తి (రీసైక్లింగ్) మినహా మరో మార్గం లేదు. భారతదేశం తన పారిశుధ్య రంగాన్ని కేవలం ‘శుభ్రత’ కోణంలోనే కాకుండా ‘ఆర్థిక మరియు వ్యవసాయ పునరుద్ధరణ’ కోణంలో చూడాలి. జాతీయ పారిశుధ్య విధానాన్ని, జాతీయ ఎరువుల పాలసీతో అనుసంధానించాలి.

నగరాల నుండి వచ్చే మురుగునీటిని శాస్త్రీయంగా శుద్ధి చేసి, మానవ ప్రమేయం లేకుండా వంద శాతం యాంత్రీకరణ ద్వారా ఎరువులుగా మార్చినప్పుడే రెండు ప్రధాన జాతీయ లక్ష్యాలు నెరవేరుతాయి. అటు శతాబ్దాలుగా మురుగు గుంతల్లో మగ్గుతున్న శ్రామికులకు వివక్ష, ప్రాణాంతక శ్రమ నుండి విముక్తి లభిస్తుంది, ఇటు దేశానికి వేల కోట్ల రూపాయల విదేశీ మారక ద్రవ్యం ఆదా అయ్యి వ్యవసాయ రంగంలో నిజమైన ‘స్వయం సమృద్ధి’ సిద్ధిస్తుంది. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు రాజకీయాలకు అతీతంగా ఈ ‘వ్యర్థాల నుండి ఎరువుల’ భారీ ప్రాజెక్టులపై పెట్టుబడులు పెట్టడమే నేటి దేశ ప్రగతికి ఏకైక రాజమార్గం.