‘జన ‘ గణాంక విప్లవం.. సరికొత్త ‘స్వీయ’ చరిత్రకు శ్రీకారం

భారతదేశ పరిపాలనా ముఖచిత్రంలో జనగణన అనేది కేవలం అంకెల సమాహారం కాదు; అది ఒక దేశపు గతాన్ని విశ్లేషిస్తూ, వర్తమానాన్ని అంచనా వేస్తూ, భవిష్యత్తును నిర్మించే అత్యంత శక్తిమంతమైన శాస్త్రీయ ఆయుధం. ఒక దేశ ఆర్థిక పురోగతికి, సామాజిక న్యాయానికి, వనరుల సమతుల్య పంపిణీకి పునాదిగా నిలిచే ఈ ప్రక్రియ, మారుతున్న కాలంతో పాటు సాంకేతిక పరిమళాన్ని అద్దుకుంటూ సరికొత్త రూపును సంతరించు కుంటోంది. 1872లో ప్రయోగాత్మక పునాదులతో మొదలై, 1881 నుండి నేటి వరకు అవిచ్ఛిన్నంగా కొనసాగుతూ వస్తున్న ఈ దశాబ్దాల సంప్రదాయం, కోవిడ్-19 మహమ్మారి సృష్టించిన అనూహ్య విరామం తర్వాత 2027లో సరికొత్త ‘డిజిటల్’ అధ్యాయాన్ని ప్రారంభించ బోతోంది. ఈ నేపథ్యంలో, 2027 జనగణన అనేది భారత ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ఒక విప్లవాత్మక మలుపుగా, దేశాభివృద్ధికి దిక్సూచిగా నిలవనుంది.

భారతదేశంలో జనగణన చరిత్రను అవలోకనం చేస్తే, బ్రిటీష్ పాలనా కాలంలో లార్డ్ మేయో హయాంలో 1872లో తొలి ప్రయత్నం జరగ్గా, డబ్ల్యూ.డబ్ల్యూ. హంటర్ నేతృత్వంలో 1881లో మొదటి సమగ్ర గణన నిర్వహించ బడింది. నాటి నుండి నేటి వరకు యుద్ధాలు, కరువులు సంభవించినా ఆగని ఈ ప్రక్రియ, 2021లో మాత్రం కొరోనా సెకండ్ వేవ్ తీవ్రత కారణంగా వాయిదా పడక తప్పలేదు. దాదాపు 150 ఏళ్ల చరిత్రలో ఇలాంటి విరామం రావడం ఇదే తొలిసారి. అయితే, ఈ ఆలస్యం దేశ ప్రణాళికా రచన పై తీవ్ర ప్రభావం చూపింది. ప్రస్తుత ప్రభుత్వం ఇప్పటికీ 2011 గణాంకాలపైనే ఆధారపడి సంక్షేమ పథకాలను అమలు చేస్తోంది. ఈ సుమారు 15 ఏళ్ల అంతరంలో దేశ జనాభా నిర్మాణం, పట్టణీకరణ వేగం, అక్షరాస్యత నమూనాలు సమూలంగా మారి పోయాయి. అందువల్ల, 2027లో జరగబోయే గణన ఆ పాత వివరాలకు, నేటి వాస్తవాలకు మధ్య ఉన్న భారీ అంతరాన్ని పూరించే వారధిగా మారుతుంది.

ఈసారి జరగనున్న గణనలో అత్యంత వినూత్నమైన మరియు ప్రతిష్టాత్మకమైన అంశం ‘స్వీయ గణన’ (సెల్ఫ్ ఎన్యుమరేషన్ ). డిజిటల్ ఇండియా సఫలీకృత మవుతున్న తరుణంలో, పౌరులు తమ వివరాలను తామే నమోదు చేసుకునే వెసులుబాటు కల్పించడం ఒక గొప్ప ప్రజాస్వామ్య సంస్కరణ. గతంలో ఎన్యూమరేటర్లు ఇంటింటికీ వచ్చి వివరాలు సేకరించేవారు. దీనివల్ల భాషా సమస్యలు, సమాచార సేకరణలో పొరపాట్లు, సమయభావం వంటి ఇబ్బందులు ఉండేవి. ఇప్పుడు స్మార్ట్‌ఫోన్ విప్లవం పుణ్యమా అని, ప్రభుత్వం కేటాయించిన https://se.census.gov.in పోర్టల్ ద్వారా ప్రతి ఒక్కరూ తమ కుటుంబ సభ్యుల విద్య, వృత్తి, ఆదాయం, నివాస స్థితిగతులను పారదర్శకంగా నమోదు చేయవచ్చు. మే 10వ తేదీ లోపు ఈ స్వీయ నమోదు ప్రక్రియను పూర్తి చేసి, పొందిన ప్రత్యేక ఐడీని భద్రపరుచు కోవడం ద్వారా, తర్వాత వచ్చే క్షేత్రస్థాయి సిబ్బందికి కేవలం ఆ సంఖ్యను చూపిస్తే సరిపోతుంది. ఇది దేశవ్యాప్తంగా లక్షలాది గంటల శ్రమను, కోట్ల రూపాయల ప్రజా ధనాన్ని ఆదా చేయడమే కాకుండా, డేటా సేకరణలో ఖచ్చితత్వాన్ని గణనీయంగా పెంచుతుంది.

గణాంక పరంగా చూస్తే, 2011లో భారత జనాభా 121.08 కోట్లుగా ఉండగా, ప్రస్తుత అంచనాల ప్రకారం అది 140 కోట్లు దాటి ప్రపంచంలోనే అత్యధిక జనాభా కలిగిన దేశంగా భారత్ అవతరించింది. 2011లో అక్షరాస్యత 74.04 శాతం ఉండగా, నేడు అది 80 శాతానికి పైగా చేరుకున్నట్లు ప్రాథమిక అంచనాలు చెబుతున్నాయి. ముఖ్యంగా స్త్రీ పురుష నిష్పత్తిలో వస్తున్న మార్పులు, గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండి నగరాలకు జరుగుతున్న భారీ వలసలు, పెరుగుతున్న మధ్య తరగతి జనాభా వంటి అంశాలు 2027 గణన ద్వారా స్పష్టమవుతాయి. ఈ డేటా లేకపోవడం వల్ల నేడు రేషన్ కార్డుల కేటాయింపు, గృహ నిర్మాణ పథకాలు, నియోజకవర్గాల పునర్విభజన వంటి కీలక అంశాల్లో కొంత అనిశ్చితి నెలకొంది. 2027 గణాంకాలు వెలువడిన వెంటనే, 2029 తర్వాత జరగబోయే పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గాల పునర్విభజనకు ఇది ప్రాతిపదికగా మారుతుంది, తద్వారా రాజకీయ ప్రాతినిధ్యంలో సమతుల్యత ఏర్పడుతుంది.

సాంకేతికతతో కూడిన ఈ ప్రయాణంలో సవాళ్లు కూడా అదే స్థాయిలో ఉన్నాయి. భారతదేశం లాంటి భిన్నత్వంతో కూడిన దేశంలో ‘డిజిటల్ విభజన’ ఒక ప్రధాన సమస్య. పట్టణాల్లో స్మార్ట్‌ఫోన్ వినియోగం అధికంగా ఉన్నప్పటికీ, మారుమూల గిరిజన ప్రాంతాల్లో, వెనుకబడిన గ్రామాల్లో ఇంటర్నెట్ లభ్యత, సాంకేతిక అవగాహన తక్కువ. వృద్ధులు, చదువుకోని వారు స్వీయ గణనలో పాల్గొనడం కష్టతరం కావచ్చు. ఇక్కడే ఎన్యూమరేటర్ల పాత్ర కీలకం కానుంది. స్వీయ గణన అనేది సంప్రదాయ పద్ధతిని పూర్తిగా తొలగించదు, కానీ దానిని సులభతరం చేస్తుంది. ఎవరైతే ఆన్‌లైన్‌లో నమోదు చేసుకోలేరో, వారి వద్దకు సిబ్బంది నేరుగా వెళ్లి వివరాలు సేకరిస్తారు. అలాగే, సేకరించిన డేటా భద్రత మరియు గోప్యత విషయంలో ప్రజల్లో ఉన్న ఆందోళనలను ప్రభుత్వం పటిష్టమైన సైబర్ భద్రతా చర్యల ద్వారా తొలగించాల్సి ఉంటుంది. మరోవైపు, వర్తమాన రాజకీయ సామాజిక కోణంలో ‘కుల గణన’ డిమాండ్ ఈసారి జనగణనకు మరింత ప్రాధాన్యతను తెచ్చిపెట్టింది.

దేశంలోని ఓబీసీలు, ఇతర సామాజిక వర్గాల వాస్తవ సంఖ్యను తెలుసుకోవడం ద్వారానే ‘జనాభా ప్రాతిపదికన వాటా’ సాధ్యమని ఒక వర్గం వాదిస్తోంది. స్వతంత్ర భారత చరిత్రలో 1951 నుండి ఇప్పటి వరకు కేవలం ఎస్సీ, ఎస్టీల గణాంకాలను మాత్రమే సేకరిస్తున్నారు. ఈసారి కుల గణనను కూడా చేర్చాలన్న డిమాండ్‌పై కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకునే నిర్ణయం దేశ సామాజిక గమనాన్ని మార్చివేస్తుంది. వనరుల పంపిణీలో అర్హులైన వారికి ప్రాధాన్యత దక్కాలంటే ఖచ్చితమైన కుల-ఆర్థిక గణాంకాలు అవసరమని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. జనగణన అనేది కేవలం ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన విషయం కాదు, అది ప్రతి పౌరుడి బాధ్యత. మనం ఇచ్చే ప్రతి చిన్న సమాచారం ఒక పెద్ద జాతీయ విధానానికి రూపకల్పన చేస్తుంది. 2027 జనగణన ద్వారా లభించే డేటా, భారతదేశం 2047 నాటికి ‘వికసిత్ భారత్’గా ఎదగాలన్న లక్ష్యానికి ఇంధనంగా పనిచేస్తుంది.

పౌరులు తమ వివరాలను సులభంగా నమోదు చేసుకునేందుకు ప్రభుత్వం రూపొందించిన ప్రక్రియ అత్యంత సరళంగా, పారదర్శకంగా ఉంది. ఈ ‘స్వీయ గణన’ విధానంలో పాల్గొన దలచిన వారు మొదటగా అధికారిక వెబ్‌సైట్ ఓపెన్ చేసి తమ రాష్ట్రాన్ని ఎంపిక చేసుకోవాలి. అక్కడ కనిపించే క్యాప్చా కోడ్‌ను నమోదు చేసిన తర్వాత, కుటుంబ పెద్ద పేరు మరియు క్రియాశీలకంగా ఉన్న చరవాణి సంఖ్యను అందించాలి. ఇక్కడ పౌరులు ఒక ప్రాథమిక జాగ్రత్త వహించాలి; కుటుంబ పెద్ద పేరు ఒకసారి నమోదు చేసిన తర్వాత మార్చడానికి వీలుండదు. ఈ ప్రాథమిక నమోదు విజయవంతమైన తర్వాత, రెండో విభాగంలో పౌరులు తమకు అనువైన భాషను ఎంచుకోవచ్చు. భాషను ఎంపిక చేసుకోగానే మొబైల్ నెంబర్‌కు ఒక ఓటీపీ అందుతుంది. దానిని నమోదు చేసిన అనంతరం జిల్లా, పిన్ కోడ్, గ్రామం లేదా పట్టణం వంటి భౌగోళిక వివరాలను సమర్పించాల్సి ఉంటుంది.

సాంకేతికతను మరింత సమర్థవంతంగా వాడుతూ, నివాస ప్రాంతాన్ని ఖచ్చితంగా గుర్తించేందుకు ‘రెడ్ మార్కర్’ సదుపాయాన్ని కల్పించారు. దీని ద్వారా మ్యాప్‌లో మీ నివాసం ఎక్కడ ఉందో క్లిక్ చేసి నిర్ధారించుకోవచ్చు. మూడో విభాగంలో అసలైన గణన ప్రక్రియ ప్రారంభమవుతుంది. ఇక్కడ కుటుంబ సభ్యుల వివరాలు, వారి విద్య, వృత్తి, ఆదాయం మరియు నివాస స్థితిగతులకు సంబంధించిన సుమారు 33 కీలక ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఇవ్వాలి. అన్ని వివరాలు నింపిన తర్వాత ‘ప్రివ్యూ’ ఆప్షన్ ద్వారా ఒకటికి రెండుసార్లు తనిఖీ చేసుకోవాలి. తప్పులు ఉంటే సవరించుకుని ‘ఫైనల్ సబ్మిట్’ బటన్ నొక్కాలి. దీనితో మీ సమాచారం సర్వర్‌లో లాక్ అవుతుంది. అనంతరం మొబైల్ మరియు ఈ-మెయిల్‌కు ‘హెచ్ ‘ అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే 11 అంకెల విశిష్ట ఎస్ఈ ఐడీ (ఎస్ఈ  ఐడి ) అందుతుంది.

ఈ ప్రక్రియ అంతటితో ముగిసిపోదు. నాలుగో విభాగంలో ఎన్యూమరేటర్లు క్షేత్రస్థాయిలో మీ ఇంటికి వచ్చినప్పుడు, మీరు ఆన్‌లైన్‌లో పొందిన ఎస్ఈ ఐడీని వారికి చూపించాలి. వారు తమ వద్ద ఉన్న డిజిటల్ పరికరాల్లో ఆ ఐడీని నమోదు చేయగానే మీరు ఇచ్చిన వివరాలు కనిపిస్తాయి. మీరు తెలిపిన సమాచారం, వారు ప్రత్యక్షంగా గమనించిన అంశాలు సరిపోలితే ప్రక్రియ ముగుస్తుంది. ఒకవేళ ఏవైనా పొరపాట్లు ఉన్నా లేదా డేటా మ్యాచ్ కాకపోయినా, వారు తిరిగి కొత్తగా వివరాలను నమోదు చేసే అవకాశం ఉంటుంది. ఈ ద్విముఖ ధృవీకరణ పద్ధతి వల్ల సమాచారంలో తప్పులు దొర్లే అవకాశం ఉండదు. స్వీయ గణన ద్వారా పారదర్శకతను పెంచుతూ, సాంకేతికతను జోడిస్తూ నిర్వహిస్తున్న ఈ మహా క్రతువు, భారత పరిపాలనా వ్యవస్థలో ఒక నూతన శకాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది.

సమాజంలోని ప్రతి వర్గం ఈ ప్రక్రియలో భాగస్వాములై, సరైన సమాచారాన్ని అందించినప్పుడే దేశాభివృద్ధి ఫలాలు అట్టడుగు స్థాయి వరకు చేరుతాయి. వనరుల కేటాయింపులో హేతుబద్ధత రావాలన్నా, విద్య, వైద్యం, ఉపాధి వంటి రంగాల్లో మెరుగైన ప్రణాళికలు రూపొందించాలన్నా ఈ గణాంకాలే ప్రాణాధారం. 2027 జనగణన కేవలం సంఖ్యల గణన కాదు, అది భారతదేశ భవిష్యత్ ప్రగతికి వేస్తున్న ఒక శాస్త్రీయ పునాది. ప్రతి పౌరుడు తన బాధ్యతను గుర్తించి, ఈ డిజిటల్ యజ్ఞంలో పాలుపంచుకోవడం ద్వారా దేశాభివృద్ధికి తోడ్పడాలి. అప్పుడే మనం కలలుగనే ‘వికసిత్ భారత్’ సాకారం అవుతుంది. శతాబ్దాల చరిత్ర కలిగిన ఈ ప్రక్రియ, ఆధునిక సాంకేతికతను అందిపుచ్చుకుని పౌరుడిని నేరుగా భాగస్వామిని చేయడం ఒక గొప్ప ప్రజాస్వామ్య విజయం. ఈ చారిత్రాత్మక మార్పుకు సాక్ష్యంగా నిలవడమే కాకుండా, సకల సమాచారాన్ని సద్వినియోగం చేసుకుని ప్రగతి పథంలో పయనించాల్సిన ఆవశ్యకత మనందరిపై ఉంది.