పరాయి ఆట నుంచి ప్రపంచాధిపత్యం వైపు…

భారతదేశ క్రీడా వినీలాకాశంలో ఒక ధ్రువతారగా, కోట్లాది మంది హృదయ స్పందనగా నిలిచిన క్రికెట్ క్రీడ, కేవలం ఒక ఆట మాత్రమే కాదు; అదొక సామాజిక ఉద్వేగం, జాతీయ సమైక్యతా బంధం. పరాయి పాలనలో బానిస సంకెళ్లతో మూలుగుతున్న కాలం నుంచి, నేడు అంతర్జాతీయ క్రికెట్ సామ్రాజ్యాన్ని శాసించే అగ్రశ్రేణి మహాశక్తిగా భారత్ ఎదిగిన తీరు మానవ చరిత్రలోనే ఒక అపూర్వ ఘట్టం. సరిగ్గా తొమ్మిది దశాబ్దాల క్రితం, 1932 జూన్ 25వ తేదీన లండన్‌లోని చారిత్రాత్మక లార్డ్స్ మైదానంలో భారత జట్టు తన తొలి అధికారిక టెస్టు మ్యాచ్‌ను ఆడి అంతర్జాతీయ క్రికెట్ యవనికపై అడుగుపెట్టింది. నాటి నుంచి నేటి వరకు సాగిన ఈ సుదీర్ఘ ప్రస్థానంలో భారత క్రికెట్ ఎన్నో ఒడిదుడుకులను, అవమానాలను, పరాజయాలను చవిచూసింది; వాటన్నింటినీ అధిగమించి అద్భుత విజయాలను, పునరుజ్జీవన విప్లవాలను సృష్టిస్తూ నేడు విశ్వవిజేతగా నిలిచింది. ఒకప్పుడు విదేశీ జట్లకు కనీస పోటీ ఇవ్వడమే పరమావధిగా భావించిన స్థాయి నుండి, నేడు ప్రపంచ క్రికెట్‌ గమనాన్ని, ఆర్థిక వ్యవస్థను, వ్యూహాలను నిర్దేశించే స్థితికి చేరుకోవడం వెనుక ఎందరో మహానుభావుల త్యాగాలు, అకుంఠిత దీక్ష దాగి ఉన్నాయి.

భారతదేశంలో క్రికెట్ క్రీడకు పునాదులు బ్రిటీష్ వలస పాలనతోనే ముడిపడి ఉన్నాయి. పద్దెనిమిదో శతాబ్దపు ఉత్తరార్థంలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ నావికులు, సైనికులు కాలక్షేపం కోసం ఆడిన ఈ ఆట, క్రమంగా దేశీయ నగరాలైన బొంబాయి, కలకత్తా, మద్రాసు ప్రాంతాలకు విస్తరించింది. భారతీయ సమాజంలో పాశ్చాత్యీకరణను మొదటగా పుణికిపుచ్చుకున్న పార్సీ సమాజం, ఈ ఆట పట్ల అమితాసక్తిని కనబరిచింది. వీరు 1848 లోనే బొంబాయిలో ‘ఓరియంటల్ క్రికెట్ క్లబ్’ను స్థాపించి దేశీయ క్రికెట్ చరిత్రకు అంకురార్పణ చేశారు. ఆ తర్వాత 1886, 1888 లలో పార్సీ జట్లు ఇంగ్లాండ్ పర్యటనలు చేయడం ద్వారా భారతీయులలో ఈ ఆట పట్ల నైపుణ్యాన్ని, అవగాహనను పెంచాయి. ఈ క్రమంలోనే బ్రిటీష్ రాచరిక వర్గాల మద్దతుతో కౌంటీ జట్లతో పోటీపడే స్థాయికి భారతీయులు ఎదిగారు.

ఈ పరిణామాల నేపథ్యంలో, 1926లో అంతర్జాతీయ క్రికెట్ నియంత్రణ మండలి (అప్పటి ఇంపీరియల్ క్రికెట్ కాన్ఫరెన్స్ – ఐసీసీ) భారతదేశానికి పూర్తిస్థాయి సభ్యత్వాన్ని కల్పించడం దేశీయ క్రీడారంగంలో ఒక మైలురాయి. దీని ఫలితంగా 1928 లో భారత క్రికెట్ నియంత్రణ మండలి (బీసీసీఐ) ఆవిర్భవించింది. ఆ తర్వాత 1932 లో ఒక పటిష్టమైన భారత జట్టును ఇంగ్లాండ్ పర్యటనకు ఎంపిక చేశారు. నాటి పర్యటనకు మహారాజా ఆఫ్ పోర్బందర్ కెప్టెన్‌గా ఎంపికైనప్పటికీ, నాటి సాంకేతిక, నైపుణ్య కారణాల వల్ల మరియు ఆరోగ్య కారణాల వల్ల ఆయన వైదొలగడంతో, దేశవాళీ క్రికెట్‌లో అజేయ బ్యాటర్‌గా, సిక్సర్ల వీరుడిగా పేరొందిన కనకయ్య నాయుడు (సి.కె. నాయుడు) భారత తొలి టెస్టు కెప్టెన్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించి చరిత్ర సృష్టించారు. 1932 జూన్ 25న లార్డ్స్‌లో ప్రారంభమైన ఆ చారిత్రాత్మక టెస్టులో బ్రిటీష్ పాలకులకు భారత ఆటగాళ్లు ముచ్చెమటలు పట్టించారు. ఇంగ్లాండ్ తొలి ఇన్నింగ్స్‌లో భారత బౌలర్ మహ్మద్ నిస్సార్ తన నిప్పులు చెరిగే బౌలింగ్‌తో 93 పరుగులకే 5 వికెట్లు పడగొట్టి లార్డ్స్ మైదానాన్ని స్తంభింపజేశారు. నాటి మ్యాచ్‌లో భారత్ 158 పరుగుల తేడాతో ఓటమి పాలైనప్పటికీ, నిస్సార్ బౌలింగ్ పటిమ, సీకే నాయుడు లార్డ్స్ గ్యాలరీపైకి కొట్టిన సిక్సర్లు భారత క్రికెట్ పట్టుదలను ప్రపంచానికి చాటాయి.

అయితే, అంతర్జాతీయ వేదికపై భారత్ తన తొలి టెస్టు విజయాన్ని నమోదు చేయడానికి మరో రెండు దశాబ్దాల పాటు వేచి చూడాల్సి వచ్చింది. 1952లో మద్రాసు (ప్రస్తుత చెన్నై) వేదికగా జరిగిన మ్యాచ్‌లో లెజెండరీ స్పిన్నర్ వినూ మాంకడ్ అద్భుత బౌలింగ్ (మొత్తం 12 వికెట్లు) సహాయంతో ఇంగ్లాండ్‌ను ఇన్నింగ్స్ 8 పరుగుల తేడాతో ఓడించి భారత్ తన చిరకాల స్వప్నాన్ని సాకారం చేసుకుంది. అదే ఏడాది చివర్లో చిరకాల ప్రత్యర్థి పాకిస్తాన్‌పై జరిగిన తొలి టెస్టు సిరీస్‌ను 2-1 తో గెలుచుకోవడం భారత క్రీడాకారులలో సరికొత్త ఆత్మవిశ్వాసాన్ని నింపింది. ఈ కాలంలోనే విజయ్ హజారే, పాలీ ఉమ్రిగర్, సుభాష్ గుప్తే వంటి దిగ్గజాలు భారత జట్టుకు పటిష్టమైన సాంకేతిక పునాదిని నిర్మించారు.

ఆ తర్వాతి కాలంలో మన్సూర్ అలీ ఖాన్ పటౌడీ (నవాబ్ పటౌడీ) సారథ్యంలో భారత జట్టు రక్షణాత్మక ధోరణిని వీడి, గెలుపు కోసం ఆడే దూకుడును అలవర్చుకుంది. భారత స్పిన్ చతుష్టయం అయిన ఎరపల్లి ప్రసన్న, శ్రీనివాస్ వెంకటరాఘవన్, భగవత్ చంద్రశేఖర్, బిషన్ సింగ్ బేడీల ఆవిర్భావం ప్రపంచ బ్యాటర్లను వణికించింది. దీని ఫలితంగానే 1971 లో అజిత్ వాడేకర్ నాయకత్వంలో భారత జట్టు వెస్టిండీస్, ఇంగ్లాండ్ గడ్డలపై చారిత్రాత్మక టెస్టు సిరీస్ విజయాలను సాధించి సంచలనం సృష్టించింది. ఆనాటి సిరీస్‌లో ముంబై కుర్రాడు సునీల్ గవాస్కర్ వెస్టిండీస్ పటిష్ట పేస్ బౌలింగ్‌ను ఎదిరించి తన అరంగేట్ర సిరీస్‌లోనే 774 పరుగులు సాధించి ప్రపంచస్థాయి బ్యాటింగ్ దిగ్గజంగా అవతరించాడు. గవాస్కర్ రక్షణ శైలి, గుండప్ప విశ్వనాథ్ క్లాసిక్ బ్యాటింగ్ భారత్‌ను ఓటమి అంచుల్లోంచి ఎన్నోసార్లు రక్షించాయి.

భారత క్రికెట్ చరిత్రను ‘1983 కి ముందు, 1983 కి తర్వాత’ అని స్పష్టంగా విభజించవచ్చు. అంతవరకు టెస్టులకే పరిమితమైన భారత జట్టు, పరిమిత ఓవర్ల క్రికెట్‌లో బలహీనమైన జట్టుగా ముద్రపడింది. 1975, 1979 ప్రపంచకప్‌లలో ఘోర పరాజయాలు పొందిన భారత్, 1983 జూన్ మాసంలో ఇంగ్లాండ్ వేదికగా జరిగిన ప్రపంచకప్‌లో అడుగుపెట్టినప్పుడు ఎవరూ కనీసం సెమీఫైనల్ చేరుతుందని కూడా ఊహించలేదు. కానీ హర్యానా హరికేన్ కపిల్ దేవ్ నిరుపమాన నాయకత్వం, ఆల్ రౌండ్ ప్రతిభ భారత జట్టు రూపురేఖలను మార్చివేసింది. జింబాబ్వేపై భారత్ 17 పరుగులకే 5 వికెట్లు కోల్పోయి తీవ్ర కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు, కపిల్ దేవ్ ఆడిన అజేయ 175 పరుగుల ఇన్నింగ్స్ వన్డే క్రికెట్ చరిత్రలోనే అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా నిలిచిపోయింది. జూన్ 25, 1983 న లార్డ్స్ మైదానంలో జరిగిన ఫైనల్ పోరులో, అజేయమైన, భీకరమైన వెస్టిండీస్ జట్టును భారత్ ఎదుర్కొంది. మొదట బ్యాటింగ్ చేసిన భారత్ కేవలం 183 పరుగులకే పరిమితమైనప్పటికీ, కపిల్ దేవ్ అద్భుతమైన రన్నింగ్ క్యాచ్‌తో సర్ వివియన్ రిచర్డ్స్‌ను అవుట్ చేయడం మ్యాచ్ మలుపు తిప్పింది. మదన్ లాల్, మొహిందర్ అమర్‌నాథ్, బల్వీందర్ సంధూల క్రమశిక్షణతో కూడిన బౌలింగ్ విండీస్ సామ్రాజ్యాన్ని 140 పరుగులకే కూల్చేసింది. 43 పరుగుల తేడాతో భారత్ సాధించిన ఈ ప్రపంచకప్ విజయం దేశంలో ఒక సామాజిక విప్లవాన్ని తెచ్చింది. క్రికెట్ అనేది కేవలం కులీన వర్గాల ఆట కాదని, పట్టుదలుంటే విశ్వవిజేతగా నిలవవచ్చని నిరూపితమైంది. ఈ విజయం కారణంగానే దేశవ్యాప్తంగా మారుమూల గ్రామాల్లో సైతం వీధివీధినా క్రికెట్ బ్యాట్లు ప్రత్యక్షమయ్యాయి, లక్షలాది మంది యువకులు క్రీడను వృత్తిగా స్వీకరించడానికి ప్రేరణ పొందారు.

ఈ విజయ పరంపర 1985లో ఆస్ట్రేలియాలో జరిగిన బెన్సన్ అండ్ హెడ్జెస్ వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్ విజయంతో మరింత బలపడింది. ఆ తర్వాత తొంభైల దశాబ్దంలో భారత క్రికెట్ ఒక సరికొత్త దృగ్గోచరాన్ని చూసింది, ఆ పేరే సచిన్ రమేష్ టెండూల్కర్. పదహారేళ్ల ప్రాయంలోనే పాకిస్తాన్ భీకర బౌలర్లను ఎదుర్కొని రక్తం చిందించినా వెనకడుగు వేయని సచిన్, తర్వాతి రెండు దశాబ్దాల పాటు భారత ఆర్థిక, సామాజిక మార్పులతో పాటు దేశాన్ని తన భుజాలపై మోశాడు. వన్డేల్లో 18,426 పరుగులు, టెస్టుల్లో 15,921 పరుగులు మరియు అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో వంద శతకాల అపూర్వ రికార్డును నెలకొల్పి ‘క్రికెట్ దేవుడు’గా ఆరాధించబడ్డాడు. సచిన్ యుగంలోనే మహమ్మద్ అజారుద్దీన్ తన మణికట్టు మాయాజాలంతో అత్యంత విజయవంతమైన కెప్టెన్‌గా రాణించారు.

అయితే 2000వ సంవత్సరంలో మ్యాచ్ ఫిక్సింగ్ వివాదం భారత క్రికెట్ పునాదులను కదిలించిన తరుణంలో, బెంగాల్ టైగర్ సౌరవ్ గంగూలీ జట్టు సారథ్యాన్ని చేపట్టారు. గంగూలీ జట్టులో సరికొత్త ఆత్మవిశ్వాసాన్ని, దూకుడును, విదేశాల్లో సైతం ఎదురుదాడి చేసే తత్వాన్ని నూరిపోశారు. యువ ఆటగాళ్లను ప్రోత్సహిస్తూ, వీరేంద్ర సెహ్వాగ్ భీకర బ్యాటింగ్, రాహుల్ ద్రవిడ్ అభేద్యమైన గోడ లాంటి రక్షణ, వీవీఎస్ లక్ష్మణ్ కళాత్మక శైలి, అనిల్ కుంబ్లే పట్టుదల, హర్భజన్ సింగ్ స్పిన్ బౌలింగ్‌లతో ఒక సువర్ణ బృందాన్ని తయారుచేశారు. 2001లో కోల్‌కతాలోని ఈడెన్ గార్డెన్స్‌లో ఆస్ట్రేలియాపై లక్ష్మణ్ (281), ద్రవిడ్ (180) సాధించిన చారిత్రాత్మక భాగస్వామ్యం, ఫాలోఆన్ ఆడుతూ కూడా మ్యాచ్ గెలవవచ్చని నిరూపించి, ప్రపంచ క్రికెట్ చరిత్రలోనే అత్యుత్తమ పునరాగమన విజయంగా రికార్డు సృష్టించింది. 2002 నాట్‌వెస్ట్ సిరీస్ ఫైనల్ విజయం అనంతరం లార్డ్స్ బాల్కనీలో గంగూలీ జెర్సీ విప్పి చేసిన సంబరం, భారత క్రికెట్ ఆత్మగౌరవానికి ప్రతీకగా నిలిచింది.

ఆ తర్వాత భారత క్రికెట్ నియంత్రణను స్వీకరించిన రాంచీ యువకుడు మహేంద్రసింగ్ ధోనీ, భారత క్రికెట్‌ను విజయాల పరంగా అత్యున్నత శిఖరాలకు చేర్చాడు. నిశ్చల మనస్తత్వంతో ‘కెప్టెన్ కూల్’గా పేరొందిన ధోనీ, శరవేగంగా మారుతున్న ఆధునిక క్రికెట్ అవసరాలను గుర్తించి, 2007లో యువ జట్టుతో దక్షిణాఫ్రికాలో జరిగిన తొలి టీ20 ప్రపంచకప్‌ను ముద్దాడి సరికొత్త సంచలనానికి తెరలేపాడు. ఈ విజయమే దేశంలో క్రికెట్ వాణిజ్య స్వరూపాన్ని మార్చేసే ‘ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్’ (ఐపీఎల్) ఆవిర్భావానికి కారణమైంది. ఆ తర్వాత 2011లో స్వదేశంలో జరిగిన వన్డే ప్రపంచకప్ ఫైనల్లో ధోనీ సిక్సర్‌తో ముగించిన తీరు, 28 ఏళ్ల భారత నిరీక్షణకు తెరదించి దేశాన్ని ఆనందడోలికల్లో ముంచెత్తింది. 2013లో ఐసీసీ ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీని కూడా గెలుచుకోవడం ద్వారా మూడు వేర్వేరు ఐసీసీ ట్రోఫీలను గెలుచుకున్న ఏకైక కెప్టెన్‌గా ధోనీ చరిత్ర సృష్టించాడు. యువరాజ్ సింగ్ ఆల్‌రౌండ్ ప్రదర్శన, గౌతమ్ గంభీర్ బాధ్యతాయుత ఇన్నింగ్స్‌లు ఈ విజయాలలో కీలక పాత్ర పోషించాయి.

ధోనీ అనంతరం జట్టు బాధ్యతలు స్వీకరించిన రన్ మెషీన్ విరాట్ కోహ్లీ, భారత జట్టుకు ఫిట్‌నెస్ విప్లవాన్ని మరియు ఫాస్ట్ బౌలింగ్ సంస్కృతిని పరిచయం చేశాడు. అంతవరకు కేవలం స్పిన్ బౌలింగ్‌పైనే ఆధారపడే భారత్, కోహ్లీ హయాంలో మహ్మద్ షమీ, జస్ప్రీత్ బుమ్రా, ఇషాంత్ శర్మ, ఉమేష్ యాదవ్‌లతో కూడిన ప్రపంచంలోనే అత్యంత భీకరమైన పేస్ దళాన్ని తయారుచేసుకుంది. దీని ఫలితంగానే 2018-19 మరియు 2020-21 లలో ఆస్ట్రేలియా గడ్డపై వరుసగా రెండు సార్లు టెస్టు సిరీస్‌లను కైవసం చేసుకుని చరిత్ర తిరగరాసింది. ముఖ్యంగా 2021లో అజింక్య రహానే తాత్కాలిక సారథ్యంలో, సీనియర్ ఆటగాళ్లు ఎవరూ లేకపోయినా, యువ ఆటగాళ్లతో ఆస్ట్రేలియా అజేయ కోట అయిన ‘గబ్బా’ మైదానంలో సాధించిన విజయం టెస్టు క్రికెట్ చరిత్రలోనే అత్యంత అద్భుతమైన ఘట్టం.

ప్రస్తుత తరుణంలో రోహిత్ శర్మ నేతృత్వంలోని భారత జట్టు తన ఆధిక్యాన్ని కొనసాగిస్తూనే ఉంది. 2024 టీ20 ప్రపంచకప్‌ను అజేయంగా గెలుచుకోవడం ద్వారా రోహిత్ శర్మ భారత్‌ను మరోసారి విశ్వవిజేతగా నిలిపాడు. ఆధునిక క్రికెట్ అవసరాలకు అనుగుణంగా యశస్వి జైస్వాల్, శుభ్‌మన్ గిల్, రిషభ్ పంత్ వంటి యువ ఆటగాళ్లు సచిన్-గంగూలీల వారసత్వాన్ని విజయవంతంగా ముందుకు తీసుకెళ్తున్నారు. సాంకేతికంగా చూస్తే, 2008లో ప్రారంభమైన ఐపీఎల్ ప్రపంచ క్రికెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థనే మార్చివేసింది. నేడు ప్రపంచంలోనే అత్యంత సంపన్నమైన, శక్తివంతమైన క్రికెట్ బోర్డుగా బీసీసీఐ అవతరించడానికి ఐపీఎల్ ప్రధాన కారణం. ఇది కేవలం ఆర్థిక లబ్ధినే కాకుండా, దేశీయ యువతకు అంతర్జాతీయ ఆటగాళ్లతో కలిసి ఆడే అవకాశాన్ని కల్పించి, భారత బెంచ్ స్ట్రెంగ్త్‌ను అజేయంగా మార్చింది.

గణాంకాల పరంగా విశ్లేషిస్తే, 1932లో కేవలం ఒక్క టెస్టు మ్యాచ్ అనుభవంతో ప్రారంభమైన భారత్, నేడు 580 కి పైగా టెస్టులు, 1050 కి పైగా వన్డేలు, 230 కి పైగా టీ20 మ్యాచ్‌లు ఆడి అన్ని ఫార్మాట్లలోనూ అత్యధిక విజయాల శాతాన్ని కలిగి ఉంది. రెండు వన్డే ప్రపంచకప్‌లు (1983, 2011), రెండు టీ20 ప్రపంచకప్‌లు (2007, 2024), రెండు ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీలు (2002, 2013) మరియు రికార్డు స్థాయిలో ఆసియా కప్‌లను సాధించి ఐసీసీ టోర్నీలలో తన ఆధిపత్యాన్ని నిరూపించుకుంది. లార్డ్స్ మైదానంలో బ్రిటీష్ వారి దయాదాక్షిణ్యాలపై ఆధారపడిన ఒక సాధారణ జట్టు స్థాయి నుండి, నేడు మెల్‌బోర్న్, లండన్, కేప్‌టౌన్ మైదానాలలో ప్రత్యర్థులను వారి స్వంత గడ్డపైనే మట్టికరిపించే స్థాయికి భారత క్రికెట్ ఎదిగింది. సీకే నాయుడు శౌర్యం, కపిల్ దేవ్ నమ్మకం, పటౌడీ, వాడేకర్ సమర్థ నాయకత్వం, సచిన్ టెండూల్కర్ నిరంతర సాధన, సౌరవ్ గంగూలీ పౌరుషం, ధోనీ వ్యూహాత్మక చతురత, విరాట్ కోహ్లీ అంకితభావం, రోహిత్ శర్మ సామర్థ్యం.. ఈ తరాల సమిష్టి కృషితోనే నేడు భారత క్రీడా పతాకం ప్రపంచ శిఖరాగ్రాన సగర్వంగా ఎగురుతోంది. ఈ ప్రస్థానం కేవలం క్రీడా విజయాల సమాహారం మాత్రమే కాదు, సకల అడ్డంకులను అధిగమించి అగ్రస్థానానికి చేరుకోవచ్చని నిరూపించిన ఒక సజీవ భారతీయ స్ఫూర్తి.