“నేటి రాజకీయ పరిస్థితులను పరిశీలిస్తే, ఆచార్య గారు విమర్శించింది కాంగ్రెస్ పార్టీని మాత్రమే కాదు, అధికార రాజకీయాల స్వభావాన్ని అని స్పష్టమవుతుంది. 1984లో ఆచార్య గారు కాంగ్రెస్ పార్టీలో పెరిగిపోతున్న “సంస్కృతి” గురించి చేసిన హెచ్చరిక నేటికీ ప్రాసంగికంగానే కనిపిస్తుంది. ఆయన విమర్శ ఒక వ్యక్తి మీద కాదు; ఒక రాజకీయ వ్యవస్థ మీద. ప్రతిభను పక్కనపెట్టి, విధేయతను ప్రోత్సహించడం; ప్రజాదరణ పొందిన నాయకులను అనుమానంతో చూడడం; ముఠా రాజకీయాలకు సంస్థాగత ప్రయోజనాలను బలి చేయడం – ఇవే ఆయన “కాంగ్రెస్ సంస్కృతి”గా పేర్కొన్నారు..”
59. జనధర్మో విజయతే
అనువుగాని సమయంలో మంచి పనులు చేయటం అనువైన కాలంలో చెడు పనులు చేయటం కాంగ్రెస్ నేతలకు అలవాటయిందని లోకసభలో జనతాపార్టీ నాయకుడు ప్రొఫెసర్ మధుదండావతే విమర్శించారు. ఈ విమర్శకు సమయ సందర్భాలు వేరే అయినప్పటికీ కాంగ్రెస్ వారి ధోరణికి ఇది అద్దం పట్టుతుంది. ఇటువంటివి కాంగ్రెస్ ‘‘సంస్కృతి’’ అని కూడ వర్ణించడం ఇటువంటి సంస్కృతీ పోషకులు కొందరు కాగా వారసులు దేశవ్యాప్తంగ ఉన్నారనటానికి తార్కాణాలు చూడవచ్చు. ఆంధ్రప్రదేశ్లోని కాంగ్రెసు వారికి కూడ ఈ సంస్కృతీ వారసత్వం ఉన్నదనటానికి తార్కాణాలున్నాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్తో ప్రస్తుతం కాంగ్రెసు ప్రభుత్వం లేదు. 1983 ఎన్నికల వరకు రాష్ట్రాన్ని ఏకఛత్రాధిపత్యముగా ఏలినవారు ఈ సంస్కృతిని బాగా వంట బట్టించుకొన్నందునినే అధికారం అజీర్తితోపాటు సంస్కృతి అజీర్తి కూడ పట్టుకున్నదనటానికి 1983 సంవత్సరంలో పదవీచ్యురి కొండంత సాక్ష్యం. అధికారం కోల్పోయినప్పటికీ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష స్థానాన్ని ఏలుతున్నవాళ్ళు కూడ ఈ సంస్కృతిని పోషిస్తుండడం ఆశ్చర్యాన్ని కల్గిస్తుంది.
పబ్లిక్ ఎక్కౌంట్సు కమిటీ చైర్మన్ పదవిలో శ్రీయతి రాజరావుగారిని మరో ఏడు కొనసాగనివ్వకపోవడం ఇటువంటిదే. ఇందుక్కారణం ఏదైనా సనుయోచితం మాత్రంకాదు పదవీకాలం ఒక ఏడాదే అనుకున్నప్పటికి పొడుగించకపోవటం సమంజసంకాదు. పబ్లిక్ అకౌంటు కమిటీ చైర్మన్ యతిరాజరావు చేపట్టిన నిర్మాణాత్మక చర్చలు, చేసిన సూచనలు తెలుగుదేశం ప్రభుత్వం కూడ హర్షించింది. కాంగ్రెసు విధానసభ పార్టీ హర్షించలేకపోవడం వింతగొల్పే అంశం. పబ్లిక్ అక్కౌంట్సు కమిటీ చైర్మన్ శ్రీ యతిరాజరావు నిర్వహణ తీరు ఇటు ప్రజలకూ, అటు పార్టీకి ప్రతిష్ట పెంచిందేకాని తద్విరుద్ధ భావన ఏ వైపు నుండి గూడ ద్యోతకం కాలేదు. వ్యక్తిగా, శాసనసభ్యుడుగా, పబ్లిక్ ఎక్కౌంట్సు కమిటీ చైర్మన్గా ఆయన హుందాగా వ్యవహరించి పాలక పార్టీ హర్షామోదాల్ని పొందగలిగారు.
అటువంటప్పుడు ఆయనను ఆపదవిలో కొనసాగనివ్వక పోవటంవల్ల ఇప్పటికే నేలమట్టమయిన పార్టీ ప్రతిష్ఠ పాతాళానికి పోదా? ఆంధ్రప్రదేశ్లో కాంగ్రెసు పార్టీ ప్రతిష్ఠను పునరుద్ధరించటానికి అధిష్టాన వర్గం సమర్థులను అన్వేషిస్తున్న దశలో ఉన్నవారిని పోగొట్టుకొనే పై ఖతి సమంజసం కాదా? ఈ చర్యకు అధిష్టానవర్గం అనుమతించిందోలేదో తెలియదు కాని ఆయన స్థానంలో శ్రీ దామోదరం మునుస్వామిని నియమించే యోచన ఉన్నట్లు వార్తలు ఉన్నాయి. శాసనసభలో కాంగ్రెసు పార్టీ నాయకత్వం సీనియర్ సభ్యునికి లభ్యపడవలసింది శ్రీ ఎం.బాగారెడ్డికి, శాసనసభ పార్టీ నాయకత్వం యివ్వకపోయినా పబ్లిక్ అక్కౌంటు చైర్మన్ పదవినయినా ఇచ్చిఉండటం సబబుకాదా? అవకాశం దొరికిందే తడవుగా దానిని ఉపయోగించి ఎదురు లేకుండా చేసుకొనటానికి, ముఠాలు కట్టడానికి పార్టీలోని మరుగుజ్జులు నడచిన మార్గాలు ఎక్కడకి పార్టీని చేర్చినవో 1983లో తెలిసి వచ్చినా సంస్కృతీ వారసత్వం సంస్కరించు కొనకపోవటం ఆ పార్టీలోని విపర్యాసమే. (వరంగల్ వాణి దినపత్రిక 20-4-1984)
1984లో ఇప్పుడూ ఇదే కాంగ్రెస్: ప్రతి అధికార పార్టీ కథ కూడా ఇదే
నేటి రాజకీయ పరిస్థితులను పరిశీలిస్తే, ఆచార్య గారు విమర్శించింది కాంగ్రెస్ పార్టీని మాత్రమే కాదు, అధికార రాజకీయాల స్వభావాన్ని అని స్పష్టమవుతుంది. 1984లో ఆచార్య గారు కాంగ్రెస్ పార్టీలో పెరిగిపోతున్న “సంస్కృతి” గురించి చేసిన హెచ్చరిక నేటికీ ప్రాసంగికంగానే కనిపిస్తుంది. ఆయన విమర్శ ఒక వ్యక్తి మీద కాదు; ఒక రాజకీయ వ్యవస్థ మీద. ప్రతిభను పక్కనపెట్టి, విధేయతను ప్రోత్సహించడం; ప్రజాదరణ పొందిన నాయకులను అనుమానంతో చూడడం; ముఠా రాజకీయాలకు సంస్థాగత ప్రయోజనాలను బలి చేయడం – ఇవే ఆయన “కాంగ్రెస్ సంస్కృతి”గా పేర్కొన్నారు. యతిరాజరావు వంటి సమర్థుడైన ప్రజాప్రతినిధిని, అధికారపక్షం కూడా ప్రశంసిస్తున్న సమయంలో, సొంత పార్టీనే కొనసాగించకుండా అడ్డుకోవడాన్ని ఆచార్య గారు కేవలం ఒక పదవి మార్పుగా చూడలేదు. అది పార్టీ తన ప్రతిభావంతులను తానే బలహీనపరచుకునే ధోరణికి సంకేతం అని భావించారు.
నాలుగు దశాబ్దాల తరువాత కాంగ్రెస్ పార్టీ చరిత్రను పరిశీలిస్తే, ఇదే సమస్యలు మళ్లీ మళ్లీ కనిపిస్తాయి. రాష్ట్రాలలో బలమైన నాయకత్వం ఎదిగిన ప్రతిసారీ అంతర్గత విభేదాలు, అధిష్ఠాన జోక్యం, వర్గపోరాటాలు పార్టీని బలహీనపరిచాయి. పంజాబ్, రాజస్థాన్, హర్యానా, తెలంగాణ, కర్ణాటక వంటి రాష్ట్రాల్లో నాయకుల మధ్య విభేదాలు ప్రజలకంటే ఎక్కువగా వార్తల్లో నిలిచాయి. పార్టీని బలోపేతం చేయాల్సిన నాయకత్వం, వర్గాలను సమన్వయం చేయడంలో విఫలమైందనే విమర్శలు తరచూ వినిపించాయి. ప్రతిపక్షంలో ఉన్నప్పుడు అధికారపక్షాన్ని విమర్శించడం మాత్రమే సరిపోదు; ముందుగా తన పార్టీ ప్రజాస్వామ్య విలువలకు ఆదర్శంగా నిలవాలి. ప్రజాస్వామ్యాన్ని దేశంలో కాపాడాలంటే, రాజకీయ పార్టీలు ముందుగా తమ అంతర్గత వ్యవస్థలో ప్రజాస్వామ్యాన్ని పాటించాలి. అదే జరగకపోతే, ప్రజలకు చెప్పే నైతిక హక్కు బలహీనపడుతుంది.
ఈ వ్యాఖ్య నేడు కాంగ్రెస్కు మాత్రమే కాదు, దాదాపు అన్ని రాజకీయ పార్టీలకూ వర్తిస్తుంది. వ్యక్తి చుట్టూ తిరిగే నాయకత్వం, అంతర్గత ఎన్నికల లేమి, విధేయతకు ప్రాధాన్యం, భిన్నాభిప్రాయాలను సహించలేని ధోరణి—ఇవి అనేక జాతీయ, ప్రాంతీయ పార్టీల్లో కనిపిస్తున్నాయి. అందువల్ల ఆచార్య గారి సంపాదకీయం ఒక పార్టీపై విమర్శగా మొదలై, భారత రాజకీయ సంస్కృతిపై శాశ్వత హెచ్చరికగా మారింది. నిజానికి, కాంగ్రెస్ పార్టీ ఎదుర్కొంటున్న సంక్షోభానికి మూలకారణం ఎన్నికల ఓటములు మాత్రమే కావు; స్వీయ సంస్కరణకు సిద్ధపడకపోవడం. నాయకత్వ మార్పు కంటే నాయకత్వ సంస్కృతి మార్పు ముఖ్యమని ఆచార్య గారు 1984లోనే సూచించారు. “ముఠాలు కట్టడం, సమర్థులను పక్కన పెట్టడం, అవకాశాలను వ్యక్తిగత ప్రయోజనాలకు వినియోగించడం” అనే సంస్కృతి మారనంతవరకు, ఎంతటి గొప్ప చరిత్ర ఉన్న పార్టీ అయినా ప్రజల విశ్వాసాన్ని తిరిగి సంపాదించడం కష్టం.
నేటి కాంగ్రెస్లో అంతర్గత ప్రజాస్వామ్యం, సమిష్టి నాయకత్వం, రాష్ట్ర నాయకులకు స్వాతంత్ర్యం, ప్రతిభకు ప్రాధాన్యం వంటి అంశాలపై జరుగుతున్న చర్చలు చూస్తే, ఆచార్య గారు నలభై రెండేళ్ల క్రితం లేవనెత్తిన ప్రశ్నలకు ఇంకా సమాధానం పూర్తిగా దొరకలేదనే భావన కలుగుతుంది. అందుకే ఈ సంపాదకీయం చరిత్ర కాదు—హెచ్చరిక. ఒక రాజకీయ పార్టీని నిలబెట్టేది దాని గత వైభవం కాదు; తన తప్పులను గుర్తించి సరిదిద్దుకునే సంస్కృతి. ఆ సంస్కరణ జరగనంతకాలం, ఆచార్య గారి “కాంగ్రెస్ సంస్కృతి”పై చేసిన విమర్శ చారిత్రక పత్రంగా మాత్రమే కాక, సమకాలీన రాజకీయాలకు కూడా వర్తించే అద్దంగా నిలుస్తుంది.
