గురువు ఒక వ్యక్తి కాదు, ఒక విలువ, ఒక మార్గం, ఒక స్ఫూర్తి

“జాతీయ విద్యా విధానం (NEP–2020) విద్యార్థి కేంద్రిత విద్య, బహుళ నైపుణ్యాలు, పరిశోధన, సృజనాత్మకత, డిజిటల్ అభ్యాసం, విలువలతో కూడిన విద్యకు ప్రాధాన్యం ఇస్తోంది. ఈ లక్ష్యాలను సాకారం చేయాలంటే గురువులు: జీవితాంతం నేర్చుకునే అభ్యాసాన్ని కొనసాగించాలి. సాంకేతికతను సమర్థంగా వినియోగించాలి. పరిశోధనలకు ప్రోత్సాహం ఇవ్వాలి..”

(జూలై 29న గురుపూర్ణిమ సందర్బంగా)

భారతీయ సంస్కృతిలో గురువుకు దైవం తరువాత స్థానం కల్పించారు. తల్లిదండ్రులు మనకు జన్మనిస్తే, గురువు జీవితానికి దిశానిర్దేశం చేస్తాడు. శరీరానికి జన్మనిచ్చేది తల్లి అయితే, వ్యక్తిత్వానికి పునర్జన్మనిచ్చేది గురువు. అందుకే భారతీయ సంప్రదాయంలో “మాతృదేవో భవ, పితృదేవో భవ, ఆచార్యదేవో భవ” అనే మహావాక్యం చిరస్థాయిగా నిలిచింది.

గురువు అంటే ఎవరు? “గు” అంటే అజ్ఞానం, “రు” అంటే దానిని తొలగించేవాడు. అందువల్ల గురు అంటే అజ్ఞానాన్ని తొలగించి జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే మహానుభావుడు. గురువు కేవలం పాఠ్యాంశాలను బోధించే వ్యక్తి కాదు. శిష్యునిలో దాగి ఉన్న ప్రతిభను వెలికితీసి, మంచి విలువలను పెంపొందించి, సమాజానికి ఉపయోగపడే వ్యక్తిగా తీర్చిదిద్దే శిల్పి.

ఆధునిక యుగంలో గురుతత్వం: ప్రపంచం నేడు కృత్రిమ మేధస్సు (AI), ఇంటర్నెట్, డిజిటల్ విద్య, సామాజిక మాధ్యమాల ప్రభావంతో వేగంగా మారుతోంది. సమాచారం ప్రతి ఒక్కరి చేతిలో ఉన్నప్పటికీ నిజమైన జ్ఞానం మాత్రం గురువు ద్వారానే లభిస్తుంది. నేటి కాలంలో గురువు పాత్ర మరింత విస్తృతమైంది. విద్యార్థులకు సరైన సమాచారాన్ని ఎంపిక చేయడం నేర్పాలి. విమర్శనాత్మక ఆలోచనను పెంపొందించాలి. విలువలతో కూడిన విద్యను అందించాలి. సాంకేతికతను మానవీయతతో సమన్వయం చేయాలి. ఉద్యోగ నైపుణ్యాలతో పాటు జీవిత నైపుణ్యాలను కూడా బోధించాలి.

యాంత్రిక జీవితంలో గురువు అవసరం: నేటి జీవితం వేగంగా మారుతోంది. కుటుంబ సభ్యులతో గడిపే సమయం తగ్గిపోతోంది. మొబైల్ ఫోన్, సోషల్ మీడియా, కృత్రిమ మేధస్సు విద్యార్థుల జీవితాన్ని ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో గురువు కేవలం ఉపాధ్యాయుడు కాదు. ఆయన ఒక… మార్గదర్శి, సలహాదారు, ప్రేరణదాత, వ్యక్తిత్వ వికాస శిక్షకుడు, విలువల బోధకుడు, మానసిక ధైర్యాన్ని పెంపొందించే మిత్రుడు. ఈ రోజుల్లో విద్యార్థులకు అత్యంత అవసరమైంది సమాచారంకంటే సరైన దిశ. ఆ దిశను చూపించేది గురువే.

గురు-శిష్య సంబంధం: ప్రాచీన భారతదేశంలోని గురుకుల వ్యవస్థ ప్రపంచానికి ఆదర్శంగా నిలిచింది. అక్కడ విద్య అనేది ఉద్యోగం కోసం కాదు; జీవితం కోసం. గురు-శిష్య సంబంధం విశ్వాసం, వినయం, గౌరవం అనే మూడు స్తంభాలపై నిర్మితమవుతుంది. శిష్యుడు ప్రశ్నించాలి. గురువు సమాధానం చెప్పాలి. శిష్యుడు ఆచరించాలి. గురువు ప్రోత్సహించాలి. ఈ బంధం బలపడినప్పుడే విద్యకు నిజమైన అర్థం ఏర్పడుతుంది.

గురువు – ఒక స్ఫూర్తి చరిత్రను పరిశీలిస్తే ప్రతి మహానుభావుడి వెనుక ఒక గొప్ప గురువు కనిపిస్తాడు. స్వామి వివేకానంద వెనుక శ్రీ రామకృష్ణ పరమహంస, ఛత్రపతి శివాజీ వెనుక సమర్థ రామదాస్, డాక్టర్ ఏ.పి.జె. అబ్దుల్ కలాం జీవితంలో ఆయన ఉపాధ్యాయులు—వీరు అందించిన స్ఫూర్తి వారి జీవితాలను మార్చేసింది. నిజమైన గురువు విద్యార్థికి సమాధానాలు మాత్రమే చెప్పడు; ప్రశ్నించే ధైర్యాన్ని కల్పిస్తాడు. అనుకరించే వ్యక్తిగా కాదు, ఆలోచించే వ్యక్తిగా తీర్చిదిద్దుతాడు. తనను మించిన స్థాయికి శిష్యుడు ఎదగాలని కోరుకునే విశాల హృదయం గురువుకు మాత్రమే ఉంటుంది.

జాతీయ విద్యా విధానం – గురువులపై పెరిగిన బాధ్యత: జాతీయ విద్యా విధానం (NEP–2020) విద్యార్థి కేంద్రిత విద్య, బహుళ నైపుణ్యాలు, పరిశోధన, సృజనాత్మకత, డిజిటల్ అభ్యాసం, విలువలతో కూడిన విద్యకు ప్రాధాన్యం ఇస్తోంది. ఈ లక్ష్యాలను సాకారం చేయాలంటే గురువులు: జీవితాంతం నేర్చుకునే అభ్యాసాన్ని కొనసాగించాలి. సాంకేతికతను సమర్థంగా వినియోగించాలి. పరిశోధనలకు ప్రోత్సాహం ఇవ్వాలి. స్థానిక జ్ఞానం, భారతీయ సంస్కృతిని విద్యతో అనుసంధానం చేయాలి. విద్యార్థులను ఉద్యోగార్థులు గా మాత్రమే కాకుండా ఉద్యోగ సృష్టికర్తలుగా తీర్చిదిద్దాలి. వేగంగా మారుతున్న ప్రపంచంలో సాంకేతికత మనకు సమాచారాన్ని అందించగలదు. కానీ ఆ సమాచారాన్ని మానవీయతతో మేళవించి జ్ఞానంగా మలిచేది గురువే. విద్యార్థిలోని భయాన్ని ధైర్యంగా, సందేహాన్ని జిజ్ఞాసగా, జిజ్ఞాసను విజ్ఞానంగా, విజ్ఞానాన్ని సేవాభావంగా మార్చగల శక్తి గురువుకే ఉంది. గురుపూర్ణిమ సందర్భంగా ప్రతి గురువు తన బోధనను నిరంతరం నవీకరించుకోవాలని, ప్రతి విద్యార్థి గురువును గౌరవించి జ్ఞానాన్ని ఆచరణలో పెట్టాలని సంకల్పిద్దాం. ఒక గురువు వెలిగించిన జ్ఞానదీపం వేలాది జీవితాలను ప్రకాశింపజేస్తుంది. అలాంటి గురువులే భావి భారత నిర్మాణానికి నిజమైన శిల్పులు.

వేగంగా మారుతున్న ఈ యాంత్రిక ప్రపంచంలో మనిషికి సమాచారం కొరత లేదు; కానీ సద్బుద్ధి, సంస్కారం, మానవీయత కొరవడుతున్నాయి. ఈ లోటును పూరించగల శక్తి గురువుకే ఉంది. అందువల్ల గురువులను గౌరవించడం అంటే జ్ఞానాన్ని గౌరవించడం; జ్ఞానాన్ని గౌరవించడం అంటే నాగరిక సమాజాన్ని నిర్మించడం. గురువు ఒక ఉద్యోగి కాదు జాతి నిర్మాత. గురువు ఒక బోధకుడు కాదు; భావి తరాలకు దిశానిర్దేశం చేసే దీపస్తంభం. గురువు ఒక వ్యక్తి కాదు; శాశ్వతమైన విలువలకు ప్రతీక. గురువు అనే పదం కాలంతో మారదు. తరాలు మారినా, సాంకేతికత ఎంత అభివృద్ధి చెందినా, గురువు యొక్క అవసరం ఎన్నటికీ తగ్గదు. ఎందుకంటే పుస్తకాలు జ్ఞానాన్ని ఇస్తాయి; సాంకేతికత సమాచారాన్ని అందిస్తుంది; కానీ జీవితానికి అర్థాన్ని, మనిషికి మానవత్వాన్ని, సమాజానికి సంస్కారాన్ని అందించేది గురువే. ఈ గురుపూర్ణిమ సందర్భంగా ప్రతి గురువుకు మనఃపూర్వక వందనాలు తెలియజేస్తూ, ప్రతి విద్యార్థి తన గురువు చూపిన మార్గంలో నడిచి జ్ఞానాన్ని సమాజ శ్రేయస్సుకు వినియోగించాలని సంకల్పిద్దాం. “జీవితంలో గొప్ప సంపద డబ్బు కాదు; గొప్ప గురువు లభించడం.