బంధాలు బలహీనమవుతున్నాయా?

“జీవితంలో ఎంత సంపాదించినా, ఎంతటి పదవులు అధిరోహించినా, ఎంతమంది పరిచయస్తులు ఉన్నా, ఆపద సమయంలో ఆత్మీయంగా పలకరించే నలుగురు లేకపోతే ఆ జీవితం అసంపూర్ణమే. సంపద ఉన్నా సంతోషం లేకపోవడం, పెద్ద ఇల్లు ఉన్నా ఆప్యాయతలు లేకపోవడం, వందలాది పరిచయాలు ఉన్నా మనసు విప్పి మాట్లాడుకునే వ్యక్తి లేకపోవడం నేటి సమాజంలో కనిపిస్తున్న వాస్తవిక పరిస్థితులు..”

మానవ సమాజానికి కుటుంబమే పునాది. కుటుంబం అనేది కేవలం రక్తసంబంధాల కలయిక కాదు; అది ప్రేమకు చిరునామా, ఆప్యాయతలకు నిలయం, ఆపదలో అండగా నిలిచే భరోసా. మనిషి జీవితంలో సంపదలు, హోదాలు, పదవులు ఎన్నో సంపాదించవచ్చు. కానీ వాటన్నింటికంటే విలువైనది ఆత్మీయతతో కూడిన కుటుంబ బంధం. దురదృష్టవశాత్తూ నేటి సమాజంలో ఆ బంధాలే క్రమంగా బలహీనపడుతున్నాయి. మనిషి అభివృద్ధి చెందుతున్న కొద్దీ మానవ సంబంధాలు ఎందుకు క్షీణిస్తున్నాయన్నది ఆలోచించాల్సిన సామాజిక ప్రశ్నగా మారింది.

ఒకప్పుడు భారతీయ కుటుంబ వ్యవస్థకు ఉమ్మడి కుటుంబ జీవనమే వెన్నెముకగా ఉండేది. ఒకే ఇంట్లో తాతయ్య, నానమ్మ, తల్లిదండ్రులు, అన్నదమ్ములు, అక్కాచెల్లెళ్లు, పిల్లలు కలిసి జీవించేవారు. ఆ ఇంట్లో వ్యక్తుల సంఖ్య ఎక్కువైనా మనసుల మధ్య దూరం ఉండేది కాదు. ఒకరి కష్టం అందరి కష్టం, ఒకరి సంతోషం అందరి సంతోషం. కుటుంబంలో పెద్దల మాటకు గౌరవం, చిన్నవారిపై ప్రేమ, తోబుట్టువుల మధ్య అనురాగం, కష్టాల్లో పరస్పర సహకారం సహజంగా కనిపించేవి. ఆర్థికంగా సంపన్నులు కాకపోయినా ఆత్మీయతలతో సుసంపన్నమైన జీవితం గడిపేవారు. ఇంటి ఆవరణలో పిల్లల ఆటపాటలు, పెద్దల అనుభవాల మాటలు, పండుగల సందడి, కుటుంబ సభ్యుల కలయిక జీవనానికి ఒక ప్రత్యేకమైన అందాన్ని ఇచ్చేవి. కానీ కాలక్రమేణా పరిస్థితులు మారాయి. పట్టణీకరణ, ఉద్యోగావకాశాలు, వలసలు, ఆర్థిక స్వాతంత్య్రం, వ్యక్తిగత ఆశయాలు పెరగడంతో కుటుంబ జీవన విధానంలో మార్పులు వచ్చాయి. చిన్న కుటుంబాల సంఖ్య పెరిగింది. వేర్వేరుగా నివసించడం తప్పనిసరి అయిన సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ మార్పులన్నీ సహజమైనవే. అయితే కుటుంబాలు వేరుపడటం కంటే, మనసులు విడిపోవడం నేడు ఎక్కువ ఆందోళన కలిగిస్తోంది.

బంధాలకు బీటలు!
మనిషి జీవితంలో ఆశలు ఉండటం తప్పు కాదు. ఎదగాలనే ఆకాంక్ష ఉండటం కూడా తప్పు కాదు. కానీ ఎదుటివారి ఎదుగుదలను చూసి సంతోషించలేకపోవడం, వారి అభివృద్ధిని తమకు అవమానంగా భావించడం, ఇతరుల సంపద, హోదా, పిల్లల విజయాలతో నిరంతరం పోల్చుకోవడం మానవ సంబంధాలకు విషతుల్యంగా మారుతున్నాయి. ఒకప్పుడు అన్నదమ్ములు ఒకరి అభివృద్ధికి మరొకరు తోడ్పడేవారు. నేడు కొన్ని కుటుంబాల్లో ఒకరు ఆర్థికంగా ఎదిగితే మరొకరిలో అసూయ మొదలవుతోంది. అక్కాచెల్లెళ్లు, అన్నదమ్ముల మధ్యనూ చిన్నచిన్న అపార్థాలు పెద్ద విభేదాలుగా మారుతున్నాయి. ఎదుటివారి సంతోషంలో భాగస్వాములు కావాల్సిన చోట, వారి ఆనందానికి కారణాలనే వెతికి విమర్శించే ధోరణి పెరుగుతోంది. ఈర్ష్య మనిషి మనశ్శాంతిని హరిస్తే, ద్వేషం కుటుంబ ప్రశాంతతను దెబ్బతీస్తోంది. అహంకారం క్షమాగుణాన్ని చంపేస్తే, అనుమానం విశ్వాసాన్ని కూలదోస్తోంది. ముఖ్యంగా ఒకే కుటుంబంలో పుట్టి, ఒకే ఇంట్లో పెరిగి, ఒకే తల్లిదండ్రుల ప్రేమను పంచుకున్నవారు సైతం నేడు పరస్పరం మాట్లాడుకోలేని స్థితికి చేరుకోవడం విషాదకరం. రక్తసంబంధం ఉన్నంత మాత్రాన అనుబంధం నిలబడదు. దానికి ప్రేమ, పరస్పర గౌరవం, విశాల హృదయం అవసరం.

ఆస్తుల కోసం ఆత్మీయతల బలి
నేటి కుటుంబ కలహాల్లో ఆస్తి వివాదాలు ఒక ప్రధాన కారణంగా కనిపిస్తున్నాయి. తల్లిదండ్రులు జీవితకాలం కష్టపడి సంపాదించిన ఇళ్లు, భూములు, ఆస్తుల పంపకాల విషయంలో కుటుంబ సభ్యుల మధ్య విభేదాలు తలెత్తుతున్నాయి. న్యాయమైన వాటా కోరడం ప్రతి ఒక్కరి హక్కు. అయితే ఆ హక్కు కోసం పోరాడే క్రమంలో మానవత్వాన్ని, కుటుంబ అనుబంధాలను పూర్తిగా విస్మరించడం సమర్థనీయం కాదు. కొన్ని సందర్భాల్లో చిన్నపాటి ఆస్తి వివాదాలు సంవత్సరాల తరబడి న్యాయస్థానాల చుట్టూ తిరిగే పరిస్థితికి దారితీస్తున్నాయి. తల్లిదండ్రుల జీవితకాలంలోనే పిల్లల మధ్య విభేదాలు తలెత్తడం, వారి మరణానంతరం ఆస్తుల కోసం సంబంధాలు తెగిపోవడం మనసును కలచివేస్తోంది. ఒకప్పుడు ఒకే కంచంలో భోజనం చేసినవారు, నేడు ఒకరినొకరు పలకరించుకోలేని స్థితికి చేరుకోవడం ఎంతటి విషాదం! ఆస్తులు మనిషి జీవనానికి అవసరమే. కానీ ఆస్తుల కంటే ఆత్మీయతలు గొప్పవని గుర్తించాలి. సంపదను పంచుకోవడంలో న్యాయం ఉండాలి; బంధాలను కాపాడుకోవడంలో నిస్వార్థం ఉండాలి. ఎందుకంటే ఆస్తి కోసం కోర్టులో పోరాడవచ్చు కానీ కోల్పోయిన ఆప్యాయతను ఏ న్యాయస్థానమూ తిరిగి అందించలేదు.

కోల్పోతున్న విలువలు
ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థలోని గొప్పతనం కేవలం కలిసి జీవించడంలోనే లేదు. అది తరతరాల మధ్య అనుభవాల బదిలీకి, సంస్కారాల పరిరక్షణకు, బాధ్యతల భాగస్వామ్యానికి వేదికగా ఉండేది. తాతయ్య, నానమ్మల అనుభవాలు పిల్లలకు జీవిత పాఠాలుగా నిలిచేవి. కుటుంబంలోని పెద్దలను గౌరవించడం, చిన్నవారిని ఆదరించడం, ఇతరుల కష్టాలను అర్థం చేసుకోవడం వంటి విలువలు సహజంగా అలవడేవి. నేడు కుటుంబాల జీవనంలో తల్లిదండ్రులిద్దరూ ఉద్యోగాలు చేయడం, పిల్లలకు తగినంత సమయం కేటాయించలేకపోవడం, వృద్ధులు ఒంటరితనాన్ని అనుభవించడం వంటి సమస్యలు కనిపిస్తున్నాయి.

సాంకేతిక పరిజ్ఞానం పెరిగినా కుటుంబ సభ్యుల మధ్య ముఖాముఖి సంభాషణ తగ్గుతోంది. ఒకే ఇంట్లో ఉంటూ ప్రతి ఒక్కరూ తమ తమ ఫోన్లలో మునిగిపోయే పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది. వేల మైళ్ల దూరంలో ఉన్నవారితో క్షణాల్లో మాట్లాడగలుగుతున్నాం. కానీ పక్క గదిలో ఉన్న కుటుంబ సభ్యుడి మనసులోని బాధను తెలుసుకోలేకపోతున్నాం. ఇది ఆధునిక జీవన విధానం మనకు విసురుతున్న ఆత్మపరిశీలనకు సంబంధించిన ప్రశ్న. వృద్ధాప్యంలో తల్లిదండ్రులకు అవసరమయ్యేది కేవలం ఆర్థిక సహాయం కాదు; తమ పిల్లల పలకరింపు, కొద్దిసేపు వారితో గడిపే సమయం, ఆప్యాయతతో కూడిన నాలుగు మాటలు. పిల్లలకు అవసరమయ్యేది కేవలం ఖరీదైన వస్తువులు కాదు; పెద్దల ప్రేమ, మార్గదర్శకత్వం, కుటుంబ వాతావరణం. ఈ అవసరాలను గుర్తించలేకపోతే భవిష్యత్ తరాలు భావోద్వేగపరమైన ఒంటరితనానికి గురయ్యే ప్రమాదం ఉంది.

కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడాలి
ఇక్కడ ఒక విషయాన్ని స్పష్టంగా గుర్తించాలి. ఉమ్మడి కుటుంబం అంటే వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను కోల్పోవడం కాదు. కుటుంబం పేరుతో అన్యాయం, ఆధిపత్యం, వివక్ష, మహిళలపై అధిక భారం కొనసాగడం కూడా సమర్థనీయం కాదు. ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థలోని మంచిని స్వీకరిస్తూ, కాలానికి అనుగుణంగా లోపాలను సరిదిద్దుకోవాలి. కుటుంబ సభ్యులందరికీ సమాన గౌరవం, హక్కులు, స్వేచ్ఛ ఉండాలి. వేర్వేరుగా నివసించినా బంధాలను కొనసాగించవచ్చు. పండుగలు, శుభకార్యాలు, ఆపదలు, అవసరాల సమయంలో కుటుంబ సభ్యులంతా కలిసికట్టుగా ఉండవచ్చు. తోబుట్టువుల మధ్య ఆప్యాయతను పిల్లలకు వారసత్వంగా అందించవచ్చు. కుటుంబంలో విభేదాలు వచ్చినప్పుడు పట్టుదలకు పోకుండా పరస్పరం మాట్లాడుకోవాలి. తప్పు చేసినవారు క్షమాపణ చెప్పడం, బాధపెట్టినవారిని క్షమించడం బలహీనత కాదు; అది సంస్కారానికి నిదర్శనం. పాఠశాలలు విద్యతో పాటు మానవీయ విలువలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి. తల్లిదండ్రులు పిల్లలకు పోటీ తత్వంతో పాటు సహకార భావనను నేర్పాలి. ఎదుటివారి విజయాన్ని అభినందించడం, పెద్దలను గౌరవించడం, ఆపదలో ఉన్నవారికి అండగా నిలవడం వంటి విలువలను ఆచరణలో చూపించాలి.

మనిషికి చివరకు మిగిలేదేంటి?
జీవితంలో ఎంత సంపాదించినా, ఎంతటి పదవులు అధిరోహించినా, ఎంతమంది పరిచయస్తులు ఉన్నా, ఆపద సమయంలో ఆత్మీయంగా పలకరించే నలుగురు లేకపోతే ఆ జీవితం అసంపూర్ణమే. సంపద ఉన్నా సంతోషం లేకపోవడం, పెద్ద ఇల్లు ఉన్నా ఆప్యాయతలు లేకపోవడం, వందలాది పరిచయాలు ఉన్నా మనసు విప్పి మాట్లాడుకునే వ్యక్తి లేకపోవడం నేటి సమాజంలో కనిపిస్తున్న వాస్తవిక పరిస్థితులు. మనిషి తన జీవిత చరమాంకంలో తిరిగి చూసుకునేది కేవలం సంపాదించిన ఆస్తులను కాదు; తనతో కలిసి నడిచిన మనుషులను, పంచుకున్న అనుభూతులను, నిలుపుకున్న అనుబంధాలను. అందుకే సంపాదనతో పాటు సంబంధాలను కూడా కాపాడుకోవాలి. విజయంతో పాటు వినయాన్ని, హోదాతో పాటు మానవత్వాన్ని పెంపొందించుకోవాలి. కుటుంబాలు కలిసుంటేనే సమాజం బలపడుతుంది. కుటుంబాల్లో ప్రేమ, పరస్పర విశ్వాసం ఉంటేనే పిల్లల్లో సంస్కారాలు వికసిస్తాయి. ఈర్ష్య, అసూయ, ద్వేషాలను విడనాడి, ప్రేమ, సహనం, క్షమాగుణం, పరస్పర గౌరవానికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చినప్పుడే మానవ సంబంధాలకు తిరిగి జీవం పోయగలం.

ఆత్మీయులను సంపాదించుకోవాలి
ముగింపుగా ఒక్కసారి మనల్ని మనం ప్రశ్నించుకోవాలి. మనం పిల్లలకు ఎంత ఆస్తి కూడబెడుతున్నామన్నది ముఖ్యమా? లేక వారు జీవితాంతం ఆదరించే కుటుంబ బంధాలను అందిస్తున్నామన్నది ముఖ్యమా? మన తరువాతి తరాలకు భూములు, భవనాలు మాత్రమే వారసత్వంగా ఇవ్వాలా? లేక ప్రేమాభిమానాలు, మానవత్వం, ఐక్యత అనే విలువైన సంపదను కూడా అందించాలా? ఇల్లు గోడలతో నిర్మితమవుతుంది. కుటుంబం మాత్రం మనసులతో నిర్మితమవుతుంది. గోడలు కూలితే మళ్లీ కట్టుకోవచ్చు. కానీ మనసుల మధ్య ఏర్పడిన అగాధాలను పూడ్చడం అంత సులభం కాదు.

అందుకే బంధాలను తెంచుకోవడానికి ముందు ఒక్క క్షణం ఆలోచించాలి. మనతో జీవితాంతం నిలిచే ఆత్మీయతలను క్షణికావేశానికి బలి చేయకూడదు. ఆస్తులు సంపాదించడం జీవితంలో విజయం కావచ్చు. కానీ ఆత్మీయులను సంపాదించుకోవడం జీవితంలో అసలైన సాఫల్యం. మనిషి గొప్పతనం అతని సంపదలో కాదు, అతను నిలబెట్టుకున్న సంబంధాల్లో ఉంటుంది. ఈ సత్యాన్ని గుర్తించినప్పుడే కుటుంబ వ్యవస్థకు పూర్వవైభవం రాకపోయినా, దాని విలువలు తిరిగి మన సమాజంలో వికసిస్తాయి.