మరో వర్షాకాలం సమీపిస్తోంది. ప్రతి ఏడాది మాదిరిగానే ఈసారి కూడా వర్షాలు, ఆకస్మిక వరదలు, రోడ్లపై నీటి నిల్వలు, కాలనీల్లో ముంపు వంటి సమస్యలు ఎదురయ్యే అవకాశాలపై వాతావరణ శాఖ ఇప్పటికే హెచ్చరికలు జారీ చేస్తోంది. అయితే ఈ సమస్యలకు కేవలం ప్రకృతి మాత్రమే కారణం కాదు. మన నిర్లక్ష్యం, పట్టణ ప్రణాళికలో లోపాలు, ముఖ్యంగా డ్రెయిన్లు, నాలాలు, వర్షపు నీటి కాలువల్లో పేరుకుపోతున్న చెత్త కూడా ప్రధాన కారణమే. హైదరాబాద్ వంటి మహానగరంలో రోజూ వేల టన్నుల ఘన వ్యర్థాలు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. వాటిలో గణనీయమైన భాగం చెత్త బుట్టల్లో కాకుండా రోడ్ల పక్కన, నాలాల గట్లపై, కాలువల్లో, వర్షపు నీటి డ్రెయిన్లలో పడేస్తున్నారు. ప్లాస్టిక్ కవర్లు, బాటిళ్లు, నిర్మాణ వ్యర్థాలు, మట్టి, గృహ వ్యర్థాలు కలిసి డ్రెయిన్ల ప్రవాహాన్ని పూర్తిగా అడ్డుకుంటున్నాయి. ఫలితంగా కొద్దిపాటి వర్షానికే నీరు బయటకు వెళ్లే మార్గం లేక రోడ్లపైకి, కాలనీల్లోకి చేరి ప్రజలకు తీవ్ర ఇబ్బందులు కలిగిస్తోంది. ముఖ్యంగా లోతట్టు ప్రాంతాల్లో నివసించే ప్రజలు ప్రతి ఏడాది ఇదే సమస్యతో ఇబ్బందులు పడుతున్నారు.
వరదల నివారణకు కోట్లాది రూపాయలు వెచ్చించి కొత్త స్టార్మ్వాటర్ డ్రెయిన్లు నిర్మించినా, వాటిలో చెత్త పేరుకుపోతే వాటి ప్రయోజనం శూన్యమవుతుంది. మౌలిక వసతులు ఎంత బలంగా ఉన్నా, ప్రజల బాధ్యత లేకుంటే నగరాన్ని ముంపు నుంచి కాపాడలేం. అందువల్ల వర్షాకాలానికి ముందు డ్రెయిన్ల శుభ్రతను అత్యవసర కార్యక్రమంగా చేపట్టాలి. చెత్తను తొలగించడం, ఆక్రమణలను తొలగించడం, నిర్మాణ వ్యర్థాలను వెంటనే తరలించడం వంటి చర్యలు యుద్ధప్రాతిపదికన జరగాలి. అయితే ఈ బాధ్యత కేవలం ప్రభుత్వానిదే కాదు. ప్రతి పౌరుడూ తన వంతు బాధ్యతను గుర్తించాలి. ఇంటి చెత్తను డ్రెయిన్లలో వేయకుండా మున్సిపల్ సిబ్బందికి అప్పగించాలి. ప్లాస్టిక్ వినియోగాన్ని తగ్గించాలి. కాలువల్లో చెత్త వేస్తున్న వారిని నిరోధించాలి. నివాస సంఘాలు, వ్యాపార సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు కలిసి తమ పరిసరాలను పరిశుభ్రంగా ఉంచే కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలి. పర్యావరణ పరిరక్షణ అనేది ప్రభుత్వ కార్యక్రమం మాత్రమే కాదు, సామాజిక బాధ్యత కూడా.
ప్రభుత్వ యంత్రాంగం కూడా ముందస్తు చర్యలను మరింత పటిష్ఠంగా అమలు చేయాలి. ప్రమాదకర లోతట్టు ప్రాంతాలను గుర్తించి ప్రత్యేక పర్యవేక్షణ చేపట్టాలి. వర్షపు నీటి కాలువలపై నిరంతర తనిఖీలు నిర్వహించాలి. చెత్తను కాలువల్లో వేస్తున్న వారిపై కఠిన జరిమానాలు విధించాలి. వర్షాకాల నియంత్రణ గదులు, అత్యవసర సహాయ బృందాలు, పంపింగ్ యంత్రాలు, విద్యుత్ భద్రత, తాగునీటి సరఫరా వంటి అంశాల్లో ముందస్తు సన్నద్ధత అవసరం.
వర్షాకాలంలో ప్రజలు కూడా కొన్ని వ్యక్తిగత జాగ్రత్తలు పాటించాలి. నీరు నిలిచిన ప్రాంతాల్లో అనవసరంగా ప్రయాణించ కూడదు. విద్యుత్ తీగలు తెగి ఉన్న ప్రాంతాలకు దూరంగా ఉండాలి. పిల్లలను ఓపెన్ డ్రెయిన్లు, నాలాల వద్దకు వెళ్లనివ్వకూడదు. తాగునీటిని మరిగించి వాడటం, దోమల నివారణ చర్యలు చేపట్టడం ద్వారా అంటు వ్యాధులను నివారించవొచ్చు. అత్యవసర పరిస్థితుల్లో స్థానిక అధికారుల సూచనలను తప్పనిసరిగా పాటించాలి.
నగరాన్ని వరదల నుంచి రక్షించడం అంటే కేవలం వర్షపు నీటిని బయటకు పంపించడం కాదు; చెత్తను సరైన విధంగా నిర్వహించడం, ప్రజల్లో బాధ్యతాయుతమైన ప్రవర్తనను పెంపొందించడం కూడా అంతే ముఖ్యం. “చెత్త లేని డ్రెయిన్ – ముంపు లేని నగరం” అనే భావనను ప్రతి పౌరుడు ఆచరణలో పెట్టినప్పుడే హైదరాబాద్ నిజమైన అర్థంలో వర్షాలకు సిద్ధమైన నగరంగా నిలుస్తుంది. ఈ వర్షాకాలాన్ని మరో సంక్షోభంగా కాకుండా, పరిశుభ్రత–ప్రణాళిక–ప్రజల భాగస్వామ్యంతో విజయవంతంగా ఎదుర్కొనే అవకాశంగా మలచుకోవాల్సిన సమయం ఇదే. ప్రభుత్వ అప్రమత్తత, ప్రజల సహకారం, పర్యావరణ బాధ్యత కలిస్తేనే వరద ముప్పును గణనీయంగా తగ్గించగలం.
