భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ వేగంగా విస్తరిస్తున్న ఈ కాలంలో అభివృద్ధిని కొలిచే ప్రధాన ప్రమాణాల్లో మహిళల శ్రామిక భాగస్వామ్యం (Labour Force Participation Rate – LFPR) ఒకటి. ఉత్పత్తి, సేవలు, సాంకేతికత, వ్యాపారం, ప్రభుత్వ రంగం—ఏ రంగాన్ని చూసినా మహిళల పాత్ర పెరుగుతున్నప్పటికీ, వారి సంపూర్ణ సామర్థ్యాన్ని ఇంకా వినియోగించుకోలేక పోతున్నాం. ఈ నేపథ్యంలో జాతీయ గణాంక కార్యాలయం (National Statistical Office – NSO) నివేదిక ఒక ఆశాజనక సంకేతాన్ని అందించింది. గ్రేటర్ హైదరాబాద్ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ (జీ హెచ్ ఎమ్ సీ ) పరిధిలో మహిళల శ్రామిక భాగస్వామ్య రేటు 32.9 శాతంగా నమోదైంది. అంటే హైదరాబాద్లో ప్రతి వంద మంది మహిళల్లో దాదాపు 33 మంది ఉపాధి లేదా ఆర్థిక కార్యకలాపాల్లో పాల్గొంటున్నారు. ఇది దేశంలోని అనేక పట్టణాలతో పోలిస్తే మెరుగైన స్థాయిలో ఉండటం విశేషం.
అయితే ఈ సంఖ్యను కేవలం గణాంకంగా మాత్రమే చూడకూడదు. తెలంగాణ భవిష్యత్ ఆర్థికాభివృద్ధికి ఇది ఒక కీలక సూచిక. నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం మహిళల ఉపాధి భాగస్వామ్యాన్ని మరింత పెంచడం ద్వారా రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థకు కొత్త ఊపు తీసుకురావొచ్చు. అందుబాటులో ఉన్న మానవ వనరులను పూర్తిగా వినియోగించుకోవడంలో ఇదే అత్యంత పెద్ద అవకాశం.
గత దశాబ్దంలో హైదరాబాద్ నగరం ఐటీ, ఫార్మాస్యూటికల్స్, బయోటెక్నాలజీ, ఫైనాన్షియల్ సర్వీసులు, విద్య, ఆరోగ్య రంగాల్లో దేశవ్యాప్తంగా ప్రముఖ కేంద్రంగా ఎదిగింది. ఈ రంగాలన్నింటిలోనూ మహిళల ఉపాధి గణనీయంగా పెరిగింది. ఐటీ కంపెనీల్లో వేలాది మంది మహిళలు కీలక బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. స్టార్టప్ వ్యవస్థలో మహిళా పారిశ్రామికవేత్తల సంఖ్య కూడా క్రమంగా పెరుగుతోంది. విద్యావంతులైన మహిళలకు హైదరాబాద్ విస్తృత అవకాశాలను కల్పిస్తోంది.
అయితే నగరంలో 32.9 శాతం భాగస్వామ్యం నమోదైనప్పటికీ, ఇది పూర్తి సంతృప్తికర స్థాయి కాదు. ప్రతి వంద మంది మహిళల్లో ఇంకా దాదాపు 67 మంది శ్రామిక వ్యవస్థకు దూరంగానే ఉన్నారు. వీరిలో చదువుకున్నవారు, నైపుణ్యం ఉన్నవారు, కుటుంబ బాధ్యతల కారణంగా ఉద్యోగాలు చేయలేకపోతున్నవారు, ఉపాధి అవకాశాలు అందుబాటులో లేక వెనుకబడినవారు కూడా ఉన్నారు. ఈ పరిస్థితి వ్యక్తిగత స్థాయిలోనే కాదు, రాష్ట్ర ఆర్థికాభివృద్ధి పరంగానూ నష్టమే.
మహిళల ఉపాధిని ప్రభావితం చేసే ప్రధాన సమస్యల్లో సురక్షిత రవాణా, కార్యాలయాల్లో అనుకూల వాతావరణం, పిల్లల సంరక్షణ కేంద్రాల కొరత, సమాన వేతనం, కుటుంబ బాధ్యతల అసమాన పంపిణీ, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నైపుణ్య శిక్షణ లోపం వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. ఉద్యోగం చేయాలనే ఆసక్తి ఉన్నప్పటికీ, అనేక మంది మహిళలు ఈ అవరోధాల కారణంగా వెనక్కి తగ్గుతున్నారు. వీటిని పరిష్కరించకుండా మహిళల ఉపాధి రేటు గణనీయంగా పెరగడం కష్టమే.
తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఇప్పటికే మహిళా సాధికారత కోసం అనేక పథకాలు అమలు చేస్తోంది. స్వయం సహాయక సంఘాలు, మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలకు ప్రోత్సాహం, నైపుణ్యాభివృద్ధి కార్యక్రమాలు, ఐటీ రంగంలో అవకాశాల విస్తరణ వంటి చర్యలు మంచి ఫలితాలను ఇస్తున్నాయి. ఇప్పుడు వీటిని మరింత విస్తరించి, పట్టణాలతో పాటు రెండో, మూడో శ్రేణి నగరాలు మరియు గ్రామీణ ప్రాంతాలకు కూడా విస్తరించాల్సిన అవసరం ఉంది.
భవిష్యత్తు ఉద్యోగాలు డిజిటల్ నైపుణ్యాల చుట్టూనే తిరగనున్నాయి. కృత్రిమ మేధ (ఏఐ), డేటా అనలిటిక్స్, సైబర్ సెక్యూరిటీ, డిజిటల్ మార్కెటింగ్, ఆరోగ్య సేవలు, గ్రీన్ ఎకానమీ వంటి రంగాల్లో మహిళలకు ప్రత్యేక శిక్షణ అందిస్తే ఉపాధి అవకాశాలు మరింత విస్తరిస్తాయి. ఇంటి నుంచే పని చేసే విధానాలు (వర్క్ ఫ్రం హోమ్), అనువైన పని వేళలు , పార్ట్టైమ్ అవకాశాలు కూడా మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.
మహిళల ఉపాధి పెరగడం అనేది కేవలం వారి వ్యక్తిగత ఆదాయాన్ని మాత్రమే పెంచదు. కుటుంబ జీవన ప్రమాణాలు మెరుగుపడతాయి. పిల్లల విద్య, ఆరోగ్యం, పోషకాహారం వంటి అంశాల్లో పెట్టుబడి పెరుగుతుంది. కుటుంబ పొదుపు పెరుగుతుంది. వినియోగం పెరగడంతో స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థ చురుకుదనాన్ని సంతరించుకుంటుంది. చివరికి రాష్ట్ర స్థూల ఆర్థికోత్పత్తి పెరుగుదలకు కూడా ఇది బలమైన పునాది అవుతుంది.
గ్రేటర్ హైదరాబాద్లో మహిళల 32.9 శాతం శ్రామిక భాగస్వామ్యం ఒక మంచి ప్రారంభం. కానీ లక్ష్యం అక్కడితో ఆగి పోవొద్దు . ఈ సంఖ్యను 40 శాతం, 50 శాతం దిశగా తీసుకెళ్లే విధానాలు రూపొందించాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది. మహిళల ప్రతిభను, విద్యను, నైపుణ్యాన్ని పూర్తి స్థాయిలో వినియోగించగలిగితే తెలంగాణ దేశంలోనే అత్యంత సమగ్ర ఆర్థికాభివృద్ధి సాధించిన రాష్ట్రంగా నిలవగలదు. మహిళల సాధికారతను సంక్షేమ కార్యక్రమంగా కాకుండా, ఆర్థికాభివృద్ధి వ్యూహంగా చూడగలిగినప్పుడే తెలంగాణ అభివృద్ధి మరింత వేగం పుంజుకుంటుంది. మహిళల ఉపాధి పెరుగుదల అనేది సమానత్వానికి మాత్రమే కాదు—సుస్థిరమైన ఆర్థిక ప్రగతికి కూడా అత్యంత బలమైన పునాది.
