హైదరాబాద్లో చెరువులు, నాలాలు, ప్రభుత్వ భూములు ఆక్రమణలకు గురికావడం కొత్త విషయం కాదు. దశాబ్దాలుగా రాజకీయ అండదండలు, అధికారుల నిర్లక్ష్యం, రియల్ ఎస్టేట్ ప్రయోజనాలు కలిసి నగర సహజ వనరులను కబళించాయి. వాటిని పరిరక్షించడానికి ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసిన హైడ్రా (HYDRAA) లక్ష్యం అవసరమైనదే. కానీ ఎంత గొప్ప లక్ష్యంతో ఏర్పడిన సంస్థ అయినా చట్టానికి అతీతం కాదు. ప్రజాప్రయోజనం పేరుతో పౌరుల హక్కులను కాలరాయడానికి ఎవరికీ అధికారం లేదు.
కొండాపూర్లోని ఒక ప్రైవేటు పట్టా స్థలంలో కాంపౌండ్ వాల్, వాచ్మన్ గదిని కూల్చివేసిన వ్యవహారంపై తెలంగాణ హైకోర్టు చేసిన తీవ్ర వ్యాఖ్యలు అందుకు ప్రభుత్వానికి హెచ్చరికగా భావించాలి. పిటిషనర్కు చెందిన స్థలం సర్వే నంబర్ 60లో ఉండగా, ప్రభుత్వ భూమి సర్వే నంబర్ 59లో ఉందని రెవెన్యూ అధికారులు కోర్టుకు తెలిపారు. ముందుగా భౌతిక సర్వే నిర్వహించకుండా, నోటీసు ఇవ్వకుండా కూల్చివేతకు ఎలా వెళ్లారని జస్టిస్ ఎన్.వి.శ్రవణ్కుమార్ ప్రశ్నించారు. అంతకంటే ఆందోళనకరమైనది ప్రభుత్వ శాఖల మధ్య కనిపించిన వైరుధ్యం. తహసీల్దార్ ఆదేశాల మేరకే చర్య తీసుకున్నట్లు హైడ్రా గతంలో పేర్కొనగా, తహసీల్దార్ మాత్రం తాను అలాంటి కూల్చివేత ఆదేశాలు ఇవ్వలేదని కోర్టుకు స్పష్టం చేశారు. ప్రభుత్వ భూమి ఉన్న సర్వే నంబర్ 59లోని కొన్ని నిర్మాణాల తొలగింపునకు పోలీసు రక్షణ కోరిన సమాచారమే ఉందని వివరించారు. (Telangana Today)
ఇక్కడ అసలు ప్రశ్న మొదలవుతుంది. ఎవరి ఆదేశాలతో కూల్చారు? ఏ రికార్డులను పరిశీలించారు? సర్వే ఎవరు చేశారు? పౌరుడికి తన వాదన వినిపించే అవకాశం ఎందుకు ఇవ్వలేదు?ప్రభుత్వ భూములు, చెరువులు, నాలాలను కాపాడాల్సిందే. ఆక్రమణదారుడు ఎంతటి పలుకుబడి కలిగిన వ్యక్తి అయినా చర్య తప్పకూడదు. కానీ ఆక్రమణ తొలగింపు పేరుతో చట్టబద్ధమైన ప్రైవేటు ఆస్తిలోకి అధికారులు ప్రవేశిస్తే, అది మరో రకమైన ఆక్రమణగా మారుతుంది. హైకోర్టు కూడా ప్రభుత్వ భూమి విషయంలోనూ కనీస నోటీసు, చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియ పాటించాల్సిందేనని గుర్తుచేసింది. హైడ్రా విషయంలో ఇలాంటి ప్రశ్నలు రావడం ఇదే మొదటిసారి కాదు. ఆగస్ట్ 13న మరో కేసులో కూడా సరైన అధికారిక ఆధారాలు, నోటీసులు లేకుండా కూల్చివేతలు చేపట్టడంపై హైకోర్టు తీవ్ర అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసి, హైడ్రా ఒక సమాంతర ప్రభుత్వంలా వ్యవహరిస్తుందా అని ప్రశ్నించింది. ఈ వరుస న్యాయ జోక్యాలను ప్రభుత్వం రాజకీయ విమర్శగా చూడకుండా పరిపాలనా వ్యవస్థలో ఉన్న లోపాలను సరిదిద్దుకునే అవకాశంగా తీసుకోవాలి.
ప్రజాస్వామ్యంలో పాలనా వరుస క్రమం ( due process )అనేది సాంకేతిక పదం కాదు. అది పౌరుడికి అధికార దుర్వినియోగం నుంచి లభించే రక్షణ కవచం. ముందుగా నోటీసు ఇవ్వడం, రికార్డులు పరిశీలించడం, సర్వే నిర్వహించడం, బాధితుడి వాదన వినడం, ఆ తర్వాత కారణాలతో కూడిన నిర్ణయం తీసుకోవడం—ఇవన్నీ ప్రభుత్వానికి ఇబ్బంది కలిగించే అడ్డంకులు కావు. ప్రభుత్వ చర్యకు చట్టబద్ధతను ఇచ్చేవి ఇవే. ఇక్కడ మరో ముఖ్యమైన సమస్య జవాబుదారీతనం. అక్రమ నిర్మాణం జరిగితే దానిని నిర్మించిన వ్యక్తిపై చర్య తీసుకుంటాం. మరి చట్టవిరుద్ధంగా ఒక పౌరుడి ఆస్తిని కూల్చినట్లు నిర్ధారణైతే బాధ్యత ఎవరిది? ప్రభుత్వమే పరిహారం చెల్లిస్తే చివరకు ఆ డబ్బు ప్రజల పన్నుల నుంచే వొస్తుంది. తప్పు చేసిన అధికారికి వ్యక్తిగత బాధ్యత లేకపోతే ఇటువంటి చర్యలు పునరావృతమవుతూనే ఉంటాయి.
అందుకే ప్రభుత్వం హైడ్రా కూల్చివేతలకు స్పష్టమైన ప్రామాణిక కార్యాచరణ విధానం—SOP రూపొందించాలి. అత్యవసర పరిస్థితులు మినహా ఏ నిర్మాణాన్నైనా కూల్చే ముందు భూ రికార్డుల పరిశీలన, భౌతిక సర్వే, సంబంధిత శాఖల సంయుక్త ధృవీకరణ, లిఖితపూర్వక నోటీసు, అభ్యంతరాలకు అవకాశం, కారణాలతో కూడిన తుది ఉత్తర్వు తప్పనిసరి చేయాలి. ప్రతి చర్యకు డిజిటల్ రికార్డు ఉండాలి. తప్పుగా కూల్చివేత జరిగితే వేగంగా పరిహారం అందించే వ్యవస్థతో పాటు బాధ్యులపై చర్య ఉండాలి.
హైడ్రా బలహీనపడాలని కాదు—మరింత చట్టబద్ధంగా, పారదర్శకంగా, విశ్వసనీయంగా బలపడాలి. చెరువులను కాపాడటం ప్రజాప్రయోజనమే. ప్రభుత్వ భూములను రక్షించడం ప్రభుత్వ బాధ్యతే. అదే సమయంలో పౌరుడి ఆస్తి, గౌరవం, న్యాయబద్ధమైన ప్రక్రియను కాపాడటం కూడా ప్రభుత్వ బాధ్యతే. బుల్డోజర్ వేగంగా పనిచేయవొచ్చు. కానీ ప్రజాస్వామ్యం బుల్డోజర్ వేగంతో నడవదు. అది రాజ్యాంగం, చట్టం, సహజ న్యాయసూత్రాల ప్రకారం నడవాలి. ఆక్రమణలను కూల్చాలి. అక్రమాలను అడ్డుకోవాలి. కానీ అన్నింటికంటే ముందు అధికారానికి హద్దు ఉందని గుర్తించాలి. బుల్డోజర్కు ముందు నోటీసు ఉండాలి… అధికారానికి ముందు రాజ్యాంగం ఉండాలి.
