“మదీనాలో ముహమ్మద్ ఒక ఆదర్శవంతమైన రాజనీతిజ్ఞుడిగా, న్యాయమూర్తిగా వ్యవస్థలను తీర్చిదిద్దారు. భిన్న మతాలు, యూదు, క్రైస్తవ తెగలు కలిసి జీవించేందుకు ‘మీసాఖ్-ఎ-మదీనా’ (మదీనా రాజ్యాంగం) పేరిట ప్రపంచంలోనే తొలి లిఖితపూర్వక ప్రజాస్వామిక ఒప్పందాన్ని రూపొందించారు. ఇది మత స్వేచ్ఛను, పౌరులందరికీ సమాన రక్షణ బాధ్యతను కల్పించింది.”
మదీనా రాజ్యాంగం నుంచి మానవ హక్కుల దాకా: మహోన్నత సంస్కర్త ప్రవక్త ముహమ్మద్
మానవ చరిత్ర గమనాన్ని గమనిస్తే కాలం విషమించినప్పుడల్లా, నైతిక విలువలు పతనమై సమాజం అంధకారంలో మునిగిపోయినప్పుడల్లా వెలుగుదివ్వెలుగా కొందరు మహనీయులు ప్రభవిస్తుంటారు. వారు కేవలం ఒక ప్రాంతానికో, సమూహానికో పరిమితం కాక సమస్త మానవాళికి జీవన మార్గాన్ని నిర్దేశిస్తారు. అటువంటి వారిలో ఇస్లాం ధర్మ సంప్రదాయంలో చివరి ప్రవక్తగా ముస్లింలు ప్రగాఢంగా విశ్వసించే ప్రవక్త ముహమ్మద్ అగ్రగణ్యులు. ఏడవ శతాబ్దపు అరేబియా ద్వీపకల్పం తీవ్రమైన అజ్ఞానం, తెగల మధ్య రక్తపాత ఘర్షణలు, విచక్షణారహిత బానిసత్వం, ఆడశిశువుల సజీవ ఖననం వంటి పాశవిక దురాచారాలతో అల్లాడుతున్న యుగంలో ఆయన శాంతి, కరుణ, సమానత్వ భావనలను పాదుకొల్పారు. “వసుధైవ కుటుంబకం” అనే సార్వజనీన భారతీయ భావనకు, “పరోపకారార్థమిదం శరీరం” అనే సనాతన ధర్మోక్తికి సరితూగే రీతిలో ముహమ్మద్ ప్రబోధించిన విలువలూ సర్వమానవ సౌభ్రాతృత్వాన్ని, సమతాభావాన్ని ఎలుగెత్తి చాటాయి. ఆయన జీవితం ఒక ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణంగా మాత్రమే కాక, అణగారిన వర్గాలకు విముక్తిని ప్రసాదించిన విప్లవాత్మక సామాజిక పరివర్తన గాథగా చరిత్రలో నిలిచింది. ఇస్లామీయ నమ్మకం ప్రకారం ఆయన నూతన మత స్థాపకుడు కాదు; ఆదమ్ నుంచి నూహ్, ఇబ్రాహీం, మూసా, ఈసా వంటి దైవప్రవక్తల పరంపరలో చివరిగా వచ్చి మానవజాతికి దైవసందేశాన్ని పూర్తి చేసిన ‘ఖాతమున్నబియ్యీన్’. చరిత్రకారుల దృష్టిలో ఆయన మధ్యయుగ ప్రపంచాన్ని మౌలికంగా ప్రభావితం చేసిన అసాధారణ చారిత్రక సంస్కర్త, పాలనాదక్షుడు.
క్రీస్తుశకం సుమారు 570 ప్రాంతంలో మక్కాలోని ఖురైష్ తెగకు చెందిన బనూ హాషిమ్ వంశంలో ముహమ్మద్ జన్మించారు. రబీ అల్-అవ్వల్ మాసంలో ఆయన జన్మదినాన్ని జరుపుకునే సంప్రదాయం కొనసాగుతోంది; సున్నీ సంప్రదాయం 12వ తేదీని, షియా సంప్రదాయం 17వ తేదీని విశేషంగా స్మరించుకుంటాయి. పుట్టకముందే తండ్రి అబ్దుల్లాను, ఆరేళ్ల ప్రాయంలో తల్లి ఆమినాను కోల్పోయి అనాథగా మారిన ఆ బాలుడు తాత అబ్దుల్ ముత్తలిబ్, అనంతరం మేనమామ అబూ తాలిబ్ సంరక్షణలో ఎదిగారు. లేమి, నిస్సహాయతల నడుమ పెరిగినప్పటికీ యౌవనంలో ఆయన కనబరిచిన సత్యనిష్ఠ, వ్యాపార దక్షత, నిష్కళంక ప్రవర్తన కారణంగా తోటి ప్రజలు ఆయనను ‘అల్-అమీన్’ (విశ్వసనీయుడు), ‘అస్-సాదిక్’ (సత్యవంతుడు) అని పిలుచుకున్నారు. వ్యాపార భాగస్వామిగా ఉన్నత స్థానంలో ఉన్న ఖదీజాతో జరిగిన వివాహం ఆయన జీవితాన్ని స్థిరపరిచింది; ఆమె ఆయనకు ఆత్మీయ నేస్తంగానే కాక, కష్టకాలంలో కొండంత నైతిక, ఆర్థిక బలాన్ని అందించిన ధీరవనిత.
సుమారు నలభై ఏళ్ల వయస్సులో మక్కా సమీపంలోని జబల్ అన్-నూర్ పర్వతాగ్రాన ఉన్న హిరా గుహలో ఏకాంత ధ్యానంలో మునిగి ఉండగా ఆయనకు జిబ్రాయీల్ దేవదూత ద్వారా మొట్టమొదటి దైవాదేశం అందింది. “చదువు! సృష్టించిన నీ ప్రభువు పేరిట చదువు” అనే ఆ పవిత్ర వాక్కులతో ఆవిర్భవించిన దివ్య ఖురాన్ మానవాళికి జీవన విధానంగా మారింది. ముహమ్మద్ ప్రబోధించిన ఏకేశ్వరోపాసన, విగ్రహారాధన నిరసన, పేదలకు సంపదలో వాటా ఇవ్వాలనే ‘జకాత్’ సిద్ధాంతం, అనాథలను ఆదరించడం, బానిసలకు సమాన హక్కులు కల్పించడం వంటి విప్లవాత్మక బోధనలు అప్పటి మక్కాలోని పెత్తందారీ వర్గాలకు తీవ్ర అసౌకర్యాన్ని కలిగించాయి. దాంతో ఆయనపై, ఆయన అనుచరులపై భౌతిక దాడులు, ఆర్థిక, సామాజిక బహిష్కరణలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఎన్నో కడగండ్లను సహనంతో భరించిన ముస్లింలు చివరకు క్రీస్తుశకం 622లో మక్కా నుంచి యస్రిబ్కు వలస వెళ్లారు. ఈ చారిత్రక వలసనే ‘హిజ్రా’ అంటారు; ఇస్లామీయ హిజ్రీ కేలండర్కు ఇదే నాంది. యస్రిబ్ నగరం ‘మదీనతున్నబీ’ (ప్రవక్త నగరం)గా, క్లుప్తంగా మదీనాగా రూపాంతరం చెందింది.
మదీనాలో ముహమ్మద్ ఒక ఆదర్శవంతమైన రాజనీతిజ్ఞుడిగా, న్యాయమూర్తిగా వ్యవస్థలను తీర్చిదిద్దారు. భిన్న మతాలు, యూదు, క్రైస్తవ తెగలు కలిసి జీవించేందుకు ‘మీసాఖ్-ఎ-మదీనా’ (మదీనా రాజ్యాంగం) పేరిట ప్రపంచంలోనే తొలి లిఖితపూర్వక ప్రజాస్వామిక ఒప్పందాన్ని రూపొందించారు. ఇది మత స్వేచ్ఛను, పౌరులందరికీ సమాన రక్షణ బాధ్యతను కల్పించింది. మక్కా సైన్యాల దురాక్రమణలను తిప్పికొట్టేందుకు బద్ర్ (క్రీ.శ. 624), ఉహుద్ (క్రీ.శ. 625), ఖందక్ (క్రీ.శ. 627) వంటి ప్రతిఘటనా పోరాటాలు జరిగాయి. ఈ యుద్ధాల్లో సైతం చెట్లను నరకకూడదని, స్త్రీలు, వృద్ధులు, పిల్లలను హింసించకూడదని, యుద్ధ ఖైదీలను మానవతా దృక్పథంతో చూడాలని నియమాలు విధించి యుద్ధ నీతికి నూతన ప్రమాణాలు నిర్దేశించారు. క్రీస్తుశకం 630లో సుమారు పదివేల మంది అనుచరులతో రక్తపాతం లేకుండా మక్కా నగరాన్ని శాంతియుతంగా జయించినప్పుడు, తనను ఇరవై ఏళ్లపాటు వేధించి ఊరు విడిచిపోయేలా చేసిన శత్రువులందరికీ ఆయన ప్రకటించిన సాధారణ క్షమాభిక్ష ప్రపంచ చరిత్రలోనే అపూర్వమైన క్షమాగుణానికి ప్రతీకగా నిలిచింది.
క్రీస్తుశకం 632లో మదీనాలో సుమారు 63 సంవత్సరాల వయస్సులో తుదిశ్వాస విడిచే సమయానికి దాదాపు మొత్తం అరేబియా ద్వీపకల్పాన్ని శాంతి, ఐక్యతలతో అనుసంధానించగలిగారు. ఆయన చేసిన ‘తుది ప్రసంగం’ (ఖుత్బతుల్ విదా) మానవ హక్కుల చరిత్రలో సువర్ణాక్షరాలతో లిఖించదగినది. “తెల్లవాడికి నల్లవాడిపై గానీ, అరబ్బుకు అరబ్బేతరుడిపై గానీ ఎలాంటి ఆధిక్యత లేదు; సత్ప్రవర్తన, దైవభీతి మాత్రమే మనిషికి నిజమైన కొలబద్దలు” అని చాటి జాతి, వర్ణ వివక్షలకు చరమగీతం పాడారు. స్త్రీల ఆస్తి హక్కులు, వైవాహిక హక్కులను గుర్తించి, “తల్లి పాదాల చెంతే స్వర్గం ఉంది” అని ప్రబోధించి మహిళలకు సమాజంలో సమున్నత గౌరవాన్ని కల్పించారు. ‘ముహమ్మద్’ అంటే అత్యంత స్తుతింపబడినవాడు అని అర్థం; ముస్లింలు ఆయన పేరు విన్నప్పుడల్లా గౌరవంతో ‘సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం’ (ఆయనపై దైవశాంతి కురియుగాక) అని స్మరిస్తారు.
ప్రవక్త ముహమ్మద్ జయంతి సందర్భంగా జరుపుకునే మీలాద్-ఉన్-నబీ కేవలం ఉత్సవాల కోలాహలానికో, ఊరేగింపులకో మాత్రమే పరిమితం కాకూడదు. ఆయన ఆచరించి చూపిన దయ, ఆకలితో ఉన్నవారికి అన్నం పెట్టడం, అన్యాయాన్ని శాంతియుతంగా నిలువరించడం, పరుల కష్టాన్ని తన కష్టంగా భావించే సేవాభావాన్ని నిత్య జీవితంలో అలవర్చుకోవడమే ఆయనకు సమర్పించే నిజమైన నివాళి. గంగా-జమునా తెహజీబ్ సంస్కృతితో విలసిల్లే భారతీయ సమాజంలో, ముఖ్యంగా భిన్నత్వంలో ఏకత్వాన్ని చాటే తెలుగు గడ్డపై, సర్వమానవ సౌభ్రాతృత్వాన్ని, మతసామరస్యాన్ని, నైతిక బలాన్ని పెంపొందించుకోవడానికి ప్రవక్త జీవితం ఒక అఖండ స్ఫూర్తిప్రదాతగా నిలుస్తుంది. భిన్న మతాలు ఎన్ని ఉన్నా వాటి అంతస్సూత్రం మానవత్వమేనని గుర్తించి, సమాజంలో ద్వేషం స్థానంలో ప్రేమను, చీలికల స్థానంలో ఐక్యతను నింపినప్పుడే ప్రవక్త కలలుగన్న శాంతిమయ సమాజం సాకారమవుతుంది.
