“గత ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించడం ద్వారా ప్రస్తుత ప్రభుత్వ బాధ్యత తగ్గిపోదు. గత పాలన విజయాలన్నీ సంపూర్ణమని చెప్పడం కూడా సమస్యకు పరిష్కారం కాదు. ఎవరి హయాంలో ఏ తప్పు జరిగిందో నిర్ధారించడంతోపాటు ఇప్పుడు రైతుకు నీరందించేందుకు ఏం చేస్తున్నారన్నదే ముఖ్యం. రాజకీయ పోటీకి రైతు జీవితం మూల్యంగా మారకూడదు. పాలనకు గీటురాయి ప్రచారం కాదు; ప్రజలకు అందే ఫలితం..”
కౌలు రైతులు, వ్యవసాయ కూలీలను ఆదుకోకుండా సంక్షోభాన్ని అధిగమించగలమా?
తెలంగాణ వ్యవసాయం ఎదుర్కొంటున్న నీటి సంక్షోభం ఇప్పుడు రైతు కుటుంబాల జీవన భద్రతను ప్రశ్నిస్తున్నది. యాసంగిలో పంటల సాగును వాయిదా వేసుకోవాలన్న ప్రభుత్వ సూచనల నేపథ్యంలో అన్నదాత ముందు అనేక ప్రశ్నలు నిలుస్తున్నాయి. పంట వేయకపోతే ఆదాయం ఎక్కడిది? చేసిన అప్పులు ఎలా తీర్చాలి? కుటుంబాన్ని ఎలా పోషించాలి? సాగుకు విరామం ప్రకటించడం సులభమే. కానీ, ఆ విరామకాలంలో రైతును నిలబెట్టే ఆర్థిక భరోసా ప్రకటించకుండా బాధ్యత పూర్తయిందనుకోవడం సమంజసం కాదు.
వర్షాభావం, వాతావరణ మార్పులు ప్రభుత్వ నియంత్రణలో ఉండకపోవచ్చు. అయితే, వాటి ప్రభావాన్ని తగ్గించే ముందస్తు ప్రణాళిక ప్రభుత్వ బాధ్యత. ఎల్‌నినో వంటి పరిణామాలపై హెచ్చరికలు వచ్చినప్పుడు నీటి నిల్వలు, సాగు అవసరాలు, తాగునీటి ప్రాధాన్యాలు, విద్యుత్‌ లభ్యతను సమన్వయం చేయాలి. సంక్షోభం ముంచుకొచ్చిన తర్వాత ప్రజలను పొదుపు పాటించమనడం ఒక్కటే పరిష్కారం కాదు. ముందస్తు చర్యల్లో ఎక్కడ లోపం జరిగిందన్న ప్రశ్నకు కూడా సమాధానం చెప్పాలి.
జలాశయాల్లో అందుబాటులో ఉన్న నీరెంత? తాగునీటికి కేటాయించాల్సిందెంత? వ్యవసాయానికి ఇవ్వగలిగిందెంత? ఏ ప్రాంతంలో ఏ పంట సాధ్యం? ఈ వివరాలను ప్రభుత్వం పారదర్శకంగా వెల్లడించాలి. రాష్ట్రం మొత్తానికి ఒకే సూచన చేయడం కంటే ప్రాజెక్టులు, జిల్లాలు, సాగునీటి వనరులవారీగా కార్యాచరణ అవసరం. రైతు తన పెట్టుబడిని నిర్ణయించుకోవడానికి స్పష్టమైన సమాచారం కావాలి. అస్పష్ట ప్రకటనలు ఆందోళనను పెంచుతాయి.
కృష్ణా, గోదావరి జలాల్లో తెలంగాణ ప్రయోజనాలను కాపాడటం ప్రభుత్వ ప్రాథమిక కర్తవ్యం. అందుబాటులోని నీటిని వినియోగించుకునేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలు, ఎదురైన అడ్డంకులను ప్రజలకు వివరించాలి. అంతర్రాష్ట్ర వివాదాల పరిష్కారానికి అవసరమైన చట్టపరమైన, పరిపాలనాపరమైన చర్యలు తీసుకోవాలి. పరస్పర ఆరోపణలతో కాలం గడిపితే పొలాలకు నీళ్లు రావు. హక్కులను కాపాడటంలో ప్రభుత్వ చొరవ కార్యాచరణలో కనిపించాలి.
కాళేశ్వరం సహా సాగునీటి ప్రాజెక్టుల విషయంలోనూ ఇదే సూత్రం వర్తిస్తుంది. నిర్మాణ లోపాలు, అవినీతి ఆరోపణలపై విచారణ జరగాలి. బాధ్యులపై చర్యలూ ఉండాలి. అదే సమయంలో సురక్షితంగా వినియోగించగల భాగాలను ఉపయోగించడం, అవసరమైన మరమ్మతులు చేపట్టడం, ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను సిద్ధం చేయడం కొనసాగాలి. నిపుణుల భద్రతా సూచనలను పాటిస్తూ ప్రజాధనంతో నిర్మించిన వనరులు ప్రజలకు ఉపయోగపడేలా చూడాలి.
గత ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించడం ద్వారా ప్రస్తుత ప్రభుత్వ బాధ్యత తగ్గిపోదు. గత పాలన విజయాలన్నీ సంపూర్ణమని చెప్పడం కూడా సమస్యకు పరిష్కారం కాదు. ఎవరి హయాంలో ఏ తప్పు జరిగిందో నిర్ధారించడంతోపాటు ఇప్పుడు రైతుకు నీరందించేందుకు ఏం చేస్తున్నారన్నదే ముఖ్యం. రాజకీయ పోటీకి రైతు జీవితం మూల్యంగా మారకూడదు. పాలనకు గీటురాయి ప్రచారం కాదు; ప్రజలకు అందే ఫలితం.
యాసంగిలో సాగు తగ్గించాలని ప్రభుత్వం భావిస్తే ముందుగా ప్రకటించాల్సింది ఆదాయ రక్షణ ప్యాకేజీ. ఇప్పటికే విత్తనాలు, ఎరువులు, దుక్కులకు ఖర్చు చేసిన రైతుల పరిస్థితిని అంచనా వేయాలి. సాగు చేయలేని భూములు, దెబ్బతిన్న పంటలను గుర్తించాలి. సాయం ఎంత, ఎవరికి, ఎప్పుడు అందుతుందో స్పష్టత ఇవ్వాలి. ప్రకటనతోపాటు నిధుల కేటాయింపు, చెల్లింపుల గడువు ఉంటేనే రైతుకు నమ్మకం కలుగుతుంది.
రైతు భరోసా విషయంలో సందిగ్ధతకు తావుండకూడదు. ప్రభుత్వ సూచన మేరకు పంట వేయని రైతును సాగు చేయలేదన్న కారణంతో సహాయానికి దూరం చేయడం అన్యాయం. నీటి కొరత వల్ల సాగు ఆగిపోయినప్పుడు పెట్టుబడి సహాయం మరింత అవసరం. అర్హతలు, చెల్లింపులపై ప్రభుత్వం ముందుగానే లిఖితపూర్వక స్పష్టత ఇవ్వాలి. రైతు ప్రభుత్వ కార్యాలయాల చుట్టూ తిరిగే పరిస్థితి రాకూడదు.
అప్పుల సమస్యను విస్మరిస్తే ఏ సహాయమైనా అసంపూర్ణమే. పంట ఆదాయాన్ని నమ్ముకుని తీసుకున్న రుణాలకు గడువు దగ్గరపడుతుంటుంది. బ్యాంకు రుణాల పునర్వ్యవస్థీకరణ, వడ్డీ ఉపశమనం, కొత్త పంట రుణాల లభ్యతపై బ్యాంకులతో ప్రభుత్వం చర్చించాలి. వర్తించే నిబంధనల ప్రకారం అవసరమైన నిర్ణయాలు తీసుకోవాలి. ప్రైవేటు వడ్డీ వ్యాపారుల వేధింపుల నుంచి రైతును రక్షించేందుకు ఫిర్యాదు వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాలి.
కరువు తీవ్రతను శాస్త్రీయంగా అంచనా వేయడం కూడా అత్యవసరం. వర్షపాతం ఒక్కటే కాకుండా పంటల పరిస్థితి, భూగర్భజలాలు, జలాశయాల నిల్వలు, ఉపాధి నష్టాన్ని పరిశీలించాలి. అర్హమైన ప్రాంతాల్లో నిబంధనల ప్రకారం కరువు గుర్తింపు, సహాయక చర్యలు చేపట్టాలి. సమస్యను అంగీకరించడం ప్రభుత్వ ప్రతిష్ఠకు భంగం కాదు. బాధితులకు సాయం అందించేందుకు అవసరమైన పరిపాలనా చర్య.
ఈ సంక్షోభంలో అత్యంత అసురక్షిత స్థితిలో ఉన్నది కౌలు రైతు. భూమి తనది కాకపోయినా పెట్టుబడి, శ్రమ, అప్పుల భారం అతనిదే. ముందుగానే కౌలు చెల్లించి పంట వేయలేకపోతే నష్టం రెట్టింపవుతుంది. భూ యాజమాన్య రికార్డులకే పరిమితమైన సహాయక విధానం వాస్తవ సాగుదారుని విస్మరిస్తుంది. స్థానిక పరిశీలనతో కౌలు రైతులను గుర్తించి నేరుగా సాయం అందించే ఏర్పాట్లు చేయాలి.
ఎన్నికల సమయంలో కౌలు రైతులను ఆదుకుంటామని ఇచ్చిన హామీలకు ఇలాంటి పరిస్థితుల్లోనే అర్థం ఉండాలి. సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు అమలు చేయని భరోసా కాగితానికే పరిమితమవుతుంది. కౌలు ఒప్పందాలు, పెట్టుబడి నష్టం, రుణభారం వంటి అంశాలపై రైతు సంఘాలతో చర్చించాలి. యజమాని హక్కులకు ఇబ్బంది కలగకుండా వాస్తవ సాగుదారునికి రక్షణ కల్పించే పరిష్కారాన్ని ప్రభుత్వం రూపొందించాలి. బాధ్యతను వాయిదా వేయకూడదు.
వ్యవసాయ కూలీల పరిస్థితి మరింత ఆందోళనకరం. దుక్కి నుంచి కోత వరకు లభించే పనులే అనేక కుటుంబాలకు జీవనాధారం. పంటలు లేకపోతే ఆ ఉపాధి ఆగిపోతుంది. భూమిలేని కుటుంబాలకు నష్టపరిహారం అందే అవకాశమూ పరిమితమే. అందువల్ల సాగు విరామంపై ఏ నిర్ణయమైనా వ్యవసాయ కూలీల ఆదాయ రక్షణతో ముడిపడి ఉండాలి. వారి ఆకలిని పంటల గణాంకాల్లో కనిపించని నష్టంగా వదిలేయలేం.
గ్రామీణ ఉపాధి పనులను ముందుగానే ప్రణాళిక చేయాలి. చెరువుల పునరుద్ధరణ, నీటి సంరక్షణ, కాలువల నిర్వహణ వంటి అనుమతించిన పనులకు ప్రాధాన్యమివ్వాలి. పని కోరిన వారికి ఉపాధి కల్పించి వేతనాలు సకాలంలో చెల్లించాలి. మహిళా కూలీలు, వృద్ధులు, ఒంటరి మహిళల కుటుంబాలకు ప్రత్యేక శ్రద్ధ అవసరం. అవసరమైన చోట ఆహార భద్రత, తాగునీరు, ఆరోగ్య సేవలను విస్తరించాలి. వలసలను తగ్గించే చర్యలు చేపట్టాలి.
తక్కువ నీటితో పండే ప్రత్యామ్నాయ పంటలను సూచించడం ఉపయోగకరమే. అయితే విత్తనాలు అందించకుండా, సాగు పద్ధతులపై మార్గదర్శనం లేకుండా పంట మార్చుకోమనడం బాధ్యత తప్పించుకోవడమే. మార్కెట్‌, కొనుగోలు ఏర్పాట్లు, ధరకు భరోసా ఉండాలి. కొత్త పంటకు మారిన రైతు మరో నష్టంలో కూరుకుపోకుండా వ్యవసాయ శాఖ క్షేత్రస్థాయిలో పనిచేయాలి. సలహా నుంచి అమ్మకం వరకు సహకారం అందించాలి. పశుగ్రాసం కొరతపైనా దృష్టి పెట్టాలి.
సాగునీటితోపాటు విద్యుత్‌ సరఫరాపై నమ్మకం అవసరం. ఎప్పుడు కరెంట్‌ వస్తుందో తెలియని పరిస్థితిలో రైతు నీటి వినియోగాన్ని ప్రణాళిక చేసుకోలేడు. అందుబాటులోని విద్యుత్‌, వ్యవసాయ అవసరాలు, సరఫరా వేళలపై స్పష్టమైన సమాచారం ఇవ్వాలి. పంపులు, ట్రాన్స్‌ఫార్మర్ల మరమ్మతులను వేగవంతం చేయాలి. విద్యుత్‌ పొదుపు పిలుపులతోపాటు పంపిణీ వ్యవస్థ సామర్థ్యాన్ని పెంచే చర్యలు కనిపించాలి. రైతుకు అదనపు ప్రమాదాలు సృష్టించకూడదు. ఫిర్యాదులను వెంటనే పరిష్కరించాలి.
పంటకు విరామం ప్రభావం పొలం గట్టుతో ముగియదు. ట్రాక్టర్‌ యజమానులు, చిన్న వ్యాపారులు, రవాణా కార్మికులు, వ్యవసాయ అనుబంధ వృత్తుల ఆదాయాలు తగ్గుతాయి. గ్రామీణ కొనుగోలు శక్తి పడిపోతే పట్టణ వ్యాపారాలపైనా ప్రభావం ఉంటుంది. పిల్లల చదువు, కుటుంబ ఆరోగ్యం, పోషకాహారంపై కోత పడుతుంది. అందుకే వ్యవసాయ సంక్షోభాన్ని మొత్తం గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎదురైన సమస్యగా చూడాలి. సమగ్ర సహాయమే పరిష్కారం.
ప్రభుత్వం వెంటనే రైతు సంఘాలు, కౌలు రైతుల ప్రతినిధులు, కూలీ సంఘాలు, జలవనరుల నిపుణులతో చర్చించాలి. జిల్లాలవారీ చర్యలు, నిధులు, గడువులు ప్రకటించాలి. అమలుపై క్రమం తప్పకుండా వివరాలు వెల్లడించాలి. కరువును రాజకీయ ప్రత్యర్థిపై నెట్టేసినా, ప్రకృతిని కారణంగా చూపినా ప్రజల కష్టాలు తీరవు. ప్రభుత్వ నిర్ణయాల్లో రైతు అనుభవానికి చోటుండాలి. సమస్య చెప్పినవారిని ప్రత్యర్థులుగా చూసే ధోరణి మారాలి. సంప్రదింపులు కార్యాచరణకు దారితీయాలి.
రైతును పంట వేయొద్దని కోరే ప్రభుత్వానికి అతని కుటుంబాన్ని ఆదుకునే బాధ్యత కూడా ఉంటుంది. సాగుకు విరామం ఉంటే ఉండొచ్చు; ఆకలికి, అప్పుకు, కుటుంబ అవసరాలకు విరామం ఉండదు. రైతు, కౌలు రైతు, వ్యవసాయ కూలీ బతుకులకు భరోసా కల్పించినప్పుడే ప్రభుత్వ సూచనకు విశ్వసనీయత వస్తుంది. కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వం ప్రకటించాల్సింది సాగు నియంత్రణ మాత్రమే కాదు; సంక్షోభంలో ప్రజలను నిలబెట్టే స్పష్టమైన ఆర్థిక రక్షణ.
–తోటకూర రమేష్
