మెట్రో విస్తరణ – ప్రభుత్వ నియంత్రణ

​హైదరాబాద్ మెట్రో రైలు ప్రాజెక్టు బీజాలు 2008లోనే పడ్డాయి. అప్పట్లో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పబ్లిక్ – ప్రైవేట్ భాగస్వామ్య (PPP) మెట్రో ప్రాజెక్టుగా ఇది ప్రపంచ దృష్టిని ఆకర్షించింది. మొదట మేటాస్ సంస్థకు అప్పగించినా, ఆ తర్వాత తలెత్తిన సంక్షోభాల వల్ల 2010లో ఎల్ అండ్ టి (L&T) సంస్థ ఈ బృహత్తర బాధ్యతను స్వీకరించింది. సుమారు 22 వేల కోట్ల రూపాయల భారీ వ్యయంతో నిర్మితమైన ఈ వ్యవస్థ, మూడు ప్రధాన కారిడార్ల ద్వారా 69 కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉంది. 2017 నవంబర్ 28న అప్పటి ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ చేతుల మీదుగా మియాపూర్ నుండి నాగోల్ వరకు ప్రారంభమైన ఈ ప్రయాణం, అనతి కాలంలోనే నగరవాసుల దైనందిన జీవితంలో అంతర్భాగమైంది. ప్రస్తుత గణాంకాల ప్రకారం, నిత్యం ఐదు లక్షల నుండి ఆరు లక్షల మంది ప్రయాణికులు మెట్రో సేవలను వినియోగించు కుంటున్నారు. ఐటీ హబ్‌లకు ప్రయాణించే ఉద్యోగులు, వాణిజ్య ప్రాంతాలకు వెళ్లే వ్యాపారులు, విద్యార్థులు ఇలా ప్రతి ఒక్కరికీ మెట్రో ఒక సురక్షితమైన, వేగవంతమైన మార్గంగా నిలిచింది.

​అయితే, ఈ వెలుగుల వెనుక ఆర్థికపరమైన సవాళ్లు కూడా ఉన్నాయి. మెట్రో ప్రాజెక్టు ఆశించిన స్థాయిలో ఆదాయాన్ని సమకూర్చుకోలేకపోయింది. ముఖ్యంగా కోవిడ్-19 మహమ్మారి విధించిన లాక్‌డౌన్ సమయం ఈ సంస్థపై తీవ్ర ప్రభావం చూపింది. ప్రయాణికుల సంఖ్య తగ్గడం, నిర్వహణ ఖర్చులు పెరగడం, బ్యాంకుల నుండి తీసుకున్న రుణాలకు వడ్డీలు చెల్లించాల్సి రావడం వంటి కారణాలతో ఎల్ అండ్ టి సంస్థ ఆర్థిక ఒత్తిడికి గురైంది. ఈ నేపథ్యంలోనే ప్రభుత్వం ఈ ప్రాజెక్టులో భాగస్వామి కావాలనే ప్రతిపాదన తెరపైకి వచ్చింది. ప్రభుత్వం ఈక్విటీని కొనుగోలు చేయడం వల్ల మెట్రో కేవలం ఒక వ్యాపార వస్తువుగా కాకుండా, ప్రజా సేవా దృక్పథంతో నడిచే అవకాశం ఉంటుంది. దీనివల్ల చార్జీల నియంత్రణ, భద్రత, మరియు విస్తరణ నిర్ణయాల్లో ప్రభుత్వానికి పూర్తి స్వేచ్ఛ లభిస్తుంది.

​మరోవైపు, హైదరాబాద్ వేగంగా విస్తరిస్తున్న కొద్దీ పాత మెట్రో మార్గాలు సరిపోవడం లేదు. నగరంలోని నలుమూలలను అనుసంధానం చేయడానికి ‘మెట్రో ఫేజ్-2’ విస్తరణ అనివార్యమైంది. ప్రభుత్వం సుమారు 76 కిలోమీటర్ల మేర కొత్త మార్గాలను ప్రతిపాదించింది. ఇందులో అత్యంత కీలకమైనది రాయదుర్గం నుండి శంషాబాద్ విమానాశ్రయం వరకు సాగే 31 కిలోమీటర్ల ఎయిర్‌పోర్టు కారిడార్. సుమారు 6,000 కోట్ల అంచనా వ్యయంతో నిర్మించే ఈ మార్గం వల్ల అంతర్జాతీయ ప్రయాణికులకు ట్రాఫిక్ చిక్కులు తప్పుతాయి. అలాగే నాగోల్ నుండి ఎల్బీనగర్ వరకు అనుసంధానం చేయడం, మియాపూర్ నుండి పటాన్‌చెరు వరకు పొడిగించడం వంటి ప్రణాళికలు నగర పరిధిని మరింతగా పెంచుతాయి.

​వీటన్నిటికంటే ముఖ్యంగా, దశాబ్ద కాలంగా పెండింగ్‌లో ఉన్న పాతబస్తీ మెట్రో అంశం ఇప్పుడు ఒక కొలిక్కి వచ్చే సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి. ఎంజీబీఎస్ నుండి చాంద్రాయణ గుట్ట వరకు పాతబస్తీ గుండా మెట్రోను నిర్మించడం సామాజికంగా, రాజకీయంగా సవాలుతో కూడుకున్నది. భూసేకరణ సమస్యలు, చారిత్రక కట్టడాల పరిరక్షణ, ఇరుకైన రహదారులు అడ్డంకులుగా నిలిచినప్పటికీ, పాతనగర ప్రజలకు కూడా ఆధునిక రవాణా ఫలాలను అందించాలని ప్రభుత్వం దృఢ నిశ్చయంతో ఉంది. ఇది నగరంలోని రెండు విభాగాల మధ్య ఉన్న రవాణా అంతరాన్ని తొలగించి, సమగ్ర నగర అభివృద్ధికి బాటలు వేస్తుంది.

​మెట్రోను ప్రభుత్వ ఆధీనంలోకి తీసుకోవడం వల్ల లభించే మరో గొప్ప ప్రయోజనం ‘ఇంటిగ్రేటెడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ సిస్టమ్’. అంటే మెట్రో రైలును టీజీఎస్ఆర్‌టీసీ బస్సులు, ఎంఎంటీఎస్ రైళ్లు మరియు త్వరలో రానున్న రీజినల్ రింగ్ రోడ్ (RRR) తో అనుసంధానించడం. దీనివల్ల ప్రయాణికులు ఒకే టికెట్ లేదా కార్డ్ ద్వారా వివిధ రకాల రవాణా మార్గాల్లో ప్రయాణించవచ్చు. ఇది నగరంలో వ్యక్తిగత వాహనాల వినియోగాన్ని గణనీయంగా తగ్గించి, కాలుష్య నివారణకు తోడ్పడుతుంది. అలాగే ‘ట్రాన్సిట్ ఓరియెంటెడ్ డెవలప్‌మెంట్’ (TOD) పద్ధతిలో మెట్రో స్టేషన్ల చుట్టూ వాణిజ్య సముదాయాలను నిర్మించడం ద్వారా ప్రభుత్వం అదనపు ఆదాయాన్ని సమకూర్చుకోవచ్చు.

​కానీ ఈ ప్రస్థానంలో ఆర్థిక సవాళ్లు ప్రధానమైనవి. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఇప్పటికే వివిధ సంక్షేమ పథకాలు మరియు ఇతర మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల కోసం భారీగా నిధులను వెచ్చిస్తోంది. ఈ క్రమంలో మెట్రో ఈక్విటీని కొనుగోలు చేయడం, కొత్త ఫేజ్ నిర్మాణానికి వేల కోట్ల రూపాయలను సమీకరించడం ప్రభుత్వానికి ఒక కత్తిమీద సాము వంటిదే. కేంద్ర ప్రభుత్వం నుండి రావాల్సిన వాటా, రుణాలు, మరియు అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సంస్థల నుండి సహాయం పొందే విషయంలో రాజకీయ చతురత అవసరం. ప్రభుత్వం నియంత్రణలోకి వెళ్ళినప్పుడు ప్రైవేటు రంగంలోని చురుకుదనం, నాణ్యత తగ్గకుండా చూసుకోవడం కూడా ఒక పెద్ద బాధ్యత. బ్యూరోక్రసీ వల్ల నిర్ణయాల్లో జాప్యం జరగకుండా ఒక స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా మాత్రమే ఈ లక్ష్యాలను సాధించవచ్చు.

​హైదరాబాద్‌ను కేవలం ఒక ప్రాంతీయ నగరంగా కాకుండా, గ్లోబల్ సిటీగా తీర్చిదిద్దాలనే రేవంత్ రెడ్డి ప్రభుత్వ ఆలోచనలో మెట్రో విస్తరణ ఒక ముఖ్యమైన పిల్లర్. ఐటీ, ఫార్మా రంగాలు ఇప్పటికే ప్రపంచ స్థాయిలో గుర్తింపు పొందాయి. ఈ రంగాల్లో పెట్టుబడులు పెరగాలంటే మౌలిక సదుపాయాలు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఉండాలి. ఒక సమర్థవంతమైన మెట్రో వ్యవస్థ కార్బన్ ఫుట్‌ప్రింట్‌ను తగ్గించి, నగరాన్ని పర్యావరణ హితంగా మారుస్తుంది. అభివృద్ధి చెందుతున్న నగరాల్లో సమర్థవంతమైన ప్రజా రవాణా వ్యవస్థే ఆ నగరం యొక్క ఆర్థిక శక్తిని నిర్ణయిస్తుంది.

​  హైదరాబాద్ మెట్రో పరిణామ క్రమం ఒక కొత్త అధ్యాయానికి శ్రీకారం చుడుతోంది. పబ్లిక్ – ప్రైవేట్ పార్టనర్‌షిప్ నుండి ప్రభుత్వ భాగస్వామ్యం వైపు సాగుతున్న ఈ ప్రయాణం కేవలం యాజమాన్య మార్పు మాత్రమే కాదు, అది నగర ప్రణాళికలో ఒక నూతన విప్లవం. పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం మరియు ప్రజల అవసరాలకే ప్రథమ ప్రాధాన్యం ఇచ్చేలా ప్రభుత్వం అడుగులు వేయగలిగితే, హైదరాబాద్ మెట్రో దేశంలోని ఇతర నగరాలకు ఆదర్శంగా నిలుస్తుంది. భవిష్యత్తు తరాలకు ట్రాఫిక్ రహిత, కాలుష్య రహిత మరియు అత్యాధునిక హైదరాబాద్‌ను అందించడంలో మెట్రో ఫేజ్-2 మరియు ప్రభుత్వ నియంత్రణ నిర్ణయాలు ఒక మైలురాయిగా నిలిచి పోతాయి. ఒక మహానగర అభివృద్ధి దాని రవాణా వ్యవస్థ వేగంపై ఆధారపడి ఉంటుంది; ఆ వేగాన్ని అందుకోవడానికి హైదరాబాద్ ఇప్పుడు సిద్ధమవుతోంది.