“జవహర్నగర్ నేడు భారత నగరాలు ఎదుర్కొంటున్న ఒక పెద్ద సంక్షోభానికి ప్రతీకగా మారింది. బలహీన వర్గాలపై పర్యావరణ వ్యయాలను మోపే అభివృద్ధి నమూనాకు ఇది అద్దం పడుతోంది.శాస్త్రీయ ఆధారాలు స్పష్టంగా ఉన్నాయి. చట్టపరమైన బాధ్యతలు నిర్దిష్టంగా ఉన్నాయి. ప్రజల బాధలు నిరాకరించలేనివి.కమిటీలు, అధ్యయనాలు, హామీల సమయం ముగిసింది. జవహర్నగర్ డంప్యార్డ్ను మూసివేసి, శాస్త్రీయంగా పునరుద్ధరించి, ప్రభావిత ప్రాంతాలను పర్యావరణపరంగా పునర్నిర్మించాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది..”
అధ్యక్షులు, ప్రజాసైన్స్ వేదిక
ఇరవై ఐదు సంవత్సరాలకు పైగా, హైదరాబాద్ శివార్లలోని జవహర్నగర్ పరిసర గ్రామాల ప్రజలు దేశంలోని అతిపెద్ద మున్సిపల్ చెత్తకుప్పల నీడలో జీవిస్తున్నారు. 2001లో మూడు మున్సిపాలిటీల చెత్తను తాత్కాలికంగా పారవేయడానికి ఏర్పాటు చేసిన ఈ ప్రదేశం, నేడు ప్రజారోగ్యం, పర్యావరణ భద్రత, వాతావరణ స్థిరత్వాన్ని సవాలు చేస్తున్న విస్తారమైన పర్యావరణ విపత్తు గా మారింది.ఇది ఇక ప్రజల అనుభవాల ఆధారంగా చెప్పబడుతున్న కథ కాదు. ఇది శాస్త్రీయంగా నిర్ధారించబడిన, సహచర శాస్త్రవేత్తల సమీక్షకు లోనైన, అంతర్జాతీయంగా ధృవీకరించబడిన వాస్తవం.
ఇటీవల యుసిఎల్ఏ స్టాప్ మీథేన్ ప్రాజెక్ట్ మరియు కార్బన్ మప్పర్ నిర్వహించిన ఉపగ్రహ ఆధారిత అధ్యయనాలు జవహర్నగర్ చెత్తకుప్పను ప్రపంచంలోనే అత్యధిక మీథేన్ వాయువును విడుదల చేస్తున్న వ్యర్థ ప్రదేశాలలో ఒకటిగా గుర్తించాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా నాల్గవ స్థానంలో ఉన్న ఈ చెత్తకుప్ప ప్రతి గంటకు సుమారు 5.9 టన్నుల మీథేన్ను విడుదల చేస్తోంది. ఇది కేవలం స్థానిక చెత్త నిర్వహణ సమస్య మాత్రమే కాదు; ఇది ఒక వాతావరణ అత్యవసర పరిస్థితి.మీథేన్ వాయువు ఇరవై సంవత్సరాల కాలవ్యవధిలో కార్బన్ డైఆక్సైడ్ కంటే సుమారు 86 రెట్లు ఎక్కువ వేడిని బంధించే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రతల పెరుగుదలలో దీనిది కీలక పాత్ర. జవహర్నగర్ స్థాయిలో మీథేన్ను విడుదల చేసే చెత్తకుప్ప ప్రభావం ఒక పెద్ద బొగ్గు ఆధారిత విద్యుత్ కేంద్రం ప్రభావానికి సమానంగా ఉంటుంది.
అయితే వాతావరణ మార్పు మాత్రమే ఈ సంక్షోభానికి పరిమితం కాదు.ఈ చెత్తకుప్ప పరిసర ప్రాంతాల్లో భూగర్భజలాలు తీవ్రంగా కలుషితమయ్యాయని అనేక శాస్త్రీయ పరిశోధనలు నిరూపించాయి. నీటిలో మొత్తం కరిగిన ఘనపదార్థాలు, నైట్రేట్లు, క్లోరైడ్, అలాగే ఆర్సెనిక్, క్యాడ్మియం, క్రోమియం, సీసం, మాంగనీస్ వంటి భార లోహాల స్థాయిలు ప్రమాదకరంగా పెరిగాయి. ఫలితంగా భూగర్భజలాల్లో గణనీయమైన భాగం తాగునీటి గా వినియోగించడానికి అనర్హం గా మారింది.నీటి నాణ్యత సూచిక అధ్యయనాల ప్రకారం పరీక్షించిన నమూనాలలో దాదాపు మూడు వంతులు “నాణ్యతలేని” లేదా అంతకంటే అధ్వాన్న స్థితిలో ఉన్నాయి. భూగర్భ జలాలపై ఆధారపడే వేలాది కుటుంబాలకు ఇది కేవలం గణాంకం కాదు; వారి ఆరోగ్యానికి, జీవనాధారానికి రోజువారీ ముప్పు.
ఇంకా ఆందోళనకరమైన విషయం సమీపంలోని వ్యర్థాల నుంచి విద్యుత్ ఉత్పత్తి కేంద్రం నుంచి వెలువడుతున్న విషపూరిత ఫ్లై యాష్. కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి నివేదికల ప్రకారం, ఫ్లై యాష్లోని క్యాడ్మియం స్థాయిలు అనుమతించబడిన పరిమితులను వెయ్యి రెట్లు మించిపోయాయి. భద్రంగా నిల్వ చేయాల్సిన ఈ వ్యర్థాలను అదే ప్రదేశంలో పారవేసినట్లు ఆరోపణలు ఉన్నాయి. దీని వల్ల నేల, నీటి వనరులు మరింత కలుషితమవుతున్నాయి.పర్యావరణ పర్యవేక్షణలో ప్రభుత్వ నియంత్రణ సంస్థలు విఫలమవడం పాలన, బాధ్యతాయుత వ్యవస్థలపై తీవ్రమైన ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతోంది.
జవహర్నగర్ చెత్తకుప్ప చాలా కాలం క్రితమే తన నిర్వహణ పరిమితులను దాటిపోయింది. కొద్దికాలం పాటు పరిమిత స్థాయిలో వ్యర్థాలను స్వీకరించడానికి అనుమతి పొందిన ఈ ప్రదేశంలో ప్రస్తుతం సుమారు 1.5 కోట్ల మెట్రిక్ టన్నుల వ్యర్థాలు పేరుకుపోయాయి. ఇంకా ప్రతిరోజూ దాదాపు 9,600 మెట్రిక్ టన్నుల కొత్త చెత్త ఇక్కడికి చేరుతోంది.చెత్తకుప్పలోని విస్తారమైన ప్రాంతాలు ఇంకా శాస్త్రీయంగా మూసివేయబడ లేదు. దీనివల్ల లీచేట్ లీకేజీలు, మీథేన్ పేరుకుపోవడం, అగ్నిప్రమాదాలు, భూస్థిరత్వం కోల్పోవడం వంటి ప్రమాదాలు జరుగుతున్నాయి. దిల్లీలోని ఘాజీపూర్ ల్యాండ్ఫిల్ విషాదం మనకు హెచ్చరికగా నిలిచినా, అవసరమైన చర్యలు తీసుకోవడంలో ఆలస్యం జరిగింది.
అత్యంత విషాదకరమైనది మానవ మూల్యం.
జవహర్నగర్ పరిసర గ్రామాల ప్రజలు దీర్ఘకాలిక శ్వాసకోశ వ్యాధులు, చర్మ రుగ్మతలు, జీర్ణకోశ సమస్యలు, నిరంతర తలనొప్పులతో బాధపడుతున్నట్లు నివేదిస్తున్నారు. పిల్లలు, వృద్ధులు ఈ పర్యావరణ నిర్లక్ష్యానికి అత్యధికంగా బలవుతున్నారు. స్వచ్ఛమైన, ఆరోగ్యకరమైన పర్యావరణంలో జీవించే హక్కు భారత రాజ్యాంగం కల్పించిన ప్రాథమిక హక్కు. సుప్రీంకోర్టు అనేకసార్లు దీనిని పునరుద్ఘాటించింది. అయినప్పటికీ ఈ హక్కు ఇక్కడ నిరంతరం ఉల్లంఘించబడుతోంది. చట్టపరమైన పరిస్థితి కూడా స్పష్టంగానే ఉంది. ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ నిబంధనలు–2016, పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టం–1986, నీటి కాలుష్య నివారణ చట్టం–1974, జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ ఆదేశాలు – వీటన్నింటికీ జవహర్నగర్ డంప్యార్డ్ కొనసాగింపు విరుద్ధంగా కనిపిస్తోంది.ఐఐటీ బాంబే, కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి, స్వతంత్ర పరిశోధకులు, అంతర్జాతీయ శాస్త్రీయ సంస్థలు – అందరూ ఒకే విషయాన్ని చెబుతున్నారు: ప్రస్తుత పరిస్థితి కొనసాగడం అసాధ్యం.
జవహర్నగర్ పరిసర గ్రామాల ప్రజలు దీర్ఘకాలిక శ్వాసకోశ వ్యాధులు, చర్మ రుగ్మతలు, జీర్ణకోశ సమస్యలు, నిరంతర తలనొప్పులతో బాధపడుతున్నట్లు నివేదిస్తున్నారు. పిల్లలు, వృద్ధులు ఈ పర్యావరణ నిర్లక్ష్యానికి అత్యధికంగా బలవుతున్నారు. స్వచ్ఛమైన, ఆరోగ్యకరమైన పర్యావరణంలో జీవించే హక్కు భారత రాజ్యాంగం కల్పించిన ప్రాథమిక హక్కు. సుప్రీంకోర్టు అనేకసార్లు దీనిని పునరుద్ఘాటించింది. అయినప్పటికీ ఈ హక్కు ఇక్కడ నిరంతరం ఉల్లంఘించబడుతోంది. చట్టపరమైన పరిస్థితి కూడా స్పష్టంగానే ఉంది. ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ నిబంధనలు–2016, పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టం–1986, నీటి కాలుష్య నివారణ చట్టం–1974, జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ ఆదేశాలు – వీటన్నింటికీ జవహర్నగర్ డంప్యార్డ్ కొనసాగింపు విరుద్ధంగా కనిపిస్తోంది.ఐఐటీ బాంబే, కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి, స్వతంత్ర పరిశోధకులు, అంతర్జాతీయ శాస్త్రీయ సంస్థలు – అందరూ ఒకే విషయాన్ని చెబుతున్నారు: ప్రస్తుత పరిస్థితి కొనసాగడం అసాధ్యం.
వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నగరాల్లో వ్యర్థాల నిర్వహణ సవాళ్లను ప్రభుత్వాలు తరచూ ప్రస్తావిస్తాయి. హైదరాబాద్ నిజంగానే భారీ స్థాయిలో చెత్తను ఉత్పత్తి చేస్తోంది. కానీ పరిపాలనా సౌలభ్యం కోసం కొన్ని సమాజాలను శాశ్వతంగా త్యాగం చేయడం న్యాయం కాదు. పర్యావరణ న్యాయం అంటే ఒక నగరానికి చెత్తకుప్పగా ఏ సమాజాన్నీ శాశ్వతంగా మార్చకూడదు.పరిష్కారం అసాధ్యం కాదు. కొత్త చెత్త డంపింగ్ను వెంటనే నిలిపివేయడం, పాత చెత్తను శాస్త్రీయంగా కప్పివేయడం, మీథేన్ సేకరణ వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేయడం, భూగర్భజలాల పునరుద్ధరణ, ప్రజారోగ్య పర్యవేక్షణ కార్యక్రమాలు, వికేంద్రీకృత వ్యర్థాల నిర్వహణ మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి – ఇవన్నీ సాంకేతికంగా సాధ్యమైన చర్యలే. లోటు జ్ఞానంలో కాదు; రాజకీయ సంకల్పంలో ఉంది.
జవహర్నగర్ నేడు భారత నగరాలు ఎదుర్కొంటున్న ఒక పెద్ద సంక్షోభానికి ప్రతీకగా మారింది. బలహీన వర్గాలపై పర్యావరణ వ్యయాలను మోపే అభివృద్ధి నమూనాకు ఇది అద్దం పడుతోంది.శాస్త్రీయ ఆధారాలు స్పష్టంగా ఉన్నాయి. చట్టపరమైన బాధ్యతలు నిర్దిష్టంగా ఉన్నాయి. ప్రజల బాధలు నిరాకరించలేనివి.కమిటీలు, అధ్యయనాలు, హామీల సమయం ముగిసింది. జవహర్నగర్ డంప్యార్డ్ను మూసివేసి, శాస్త్రీయంగా పునరుద్ధరించి, ప్రభావిత ప్రాంతాలను పర్యావరణపరంగా పునర్నిర్మించాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది.ప్రతి రోజూ ఆలస్యం జరగడం అంటే పర్యావరణ నష్టాన్ని మరింత పెంచడం, అన్యాయాన్ని మరింత లోతుగా చేయడమే.చరిత్ర ప్రభుత్వాలను వారు ఎంత చెత్తను సేకరించారనే దాని ఆధారంగా తీర్పు ఇవ్వదు. ఆ చెత్తకుప్ప పక్కన జీవించాల్సి వచ్చిన ప్రజల ప్రాణాలను, గౌరవాన్ని వారు ఎంతవరకు కాపాడారనే దాని ఆధారంగానే తీర్పు ఇస్తుంది.
