– నర్సంపేట డిపో సాక్షిగా మారిన సమ్మె దిశ
– ఆర్టీసీ విలీనానికి గ్రీన్ సిగ్నల్
– ఫిట్మెంట్ ప్రకటన
– ఇది ప్రజాస్వామ్య విజయం : కార్మికులు
– 2019 చేదు జ్ఞాపకాలను చెరిపేసిన పరిష్కారం
– ప్రభుత్వం చరిత్రాత్మక ముందడుగు
హైదరాబాద్, ప్రజాతంత్ర ప్రత్యేక ప్రతినిధి, ఏప్రిల్ 25 : తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (టీజీఎస్ ఆర్టీసీ) చరిత్రలో 2026 ఏప్రిల్ ఒక కీలక మలుపుగా నిలిచిపోనుంది. దశాబ్దాలుగా అపరిష్కృతంగా ఉన్న డిమాండ్లు, మారుతున్న రాజకీయ సమీకరణలు, ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాల ఒత్తిడి నేపథ్యంలో చెలరేగిన ఈ కార్మిక సమ్మె కేవలం రవాణా వ్యవస్థ నిలిచిపోవడమే కాక ఒక కార్మికుడి ప్రాణ త్యాగానికి, ఆపై ప్రభుత్వం దిగివచ్చి చరిత్రాత్మక నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి దారితీసింది. మూడు రోజులపాటు రాష్ట్రాన్ని స్తంభింపజేసిన ఈ సమ్మె శుక్రవారం అర్ధరాత్రి దాకా ప్రభుత్వంతో జరిగిన సుదీర్ఘ చర్చల ఫలితంగా విరమణ జరిగింది. ఈ సందర్భంగా సమ్మె మూలాలు, శంకర్ గౌడ్ బలిదానంతో కదలిక, చర్చల సరళి, భవిష్యత్తులో ఆర్టీసీ ఎదుర్కోబోయే పరిణామాలను విశ్లేషించాల్సిన అవసరం ఉంది. ఆర్టీసీలో సమ్మె వాతావరణం అకస్మాత్తుగా ఏర్పడింది కాదు. ఇది ఏండ్లతరబడి పేరుకుపోయిన అసంతృప్తి, అపరిష్కృత ఆర్థిక అంశాల ఫలితం. ముఖ్యంగా కాంగ్రెస్ పార్టీ అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ప్రవేశపెట్టిన మహాలక్ష్మి పథకం (మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణం) సంస్థ కార్యకలాపాలపై పెను ప్రభావాన్ని చూపింది. బస్సుల్లో ఆక్యుపెన్సీ రేషియో 67 నుంచి 89.39 శాతానికి పెరగడం, రోజువారీ ప్రయాణికుల సంఖ్య 65 లక్షలకు చేరడం వల్ల డ్రైవర్లు, కండక్టర్లపై పనిభారం విపరీతంగా పెరిగింది. కార్మిక సంఘాలు తమ డిమాండ్ల సాధన కోసం 2026 మార్చి 13న యాజమాన్యానికి సమ్మె నోటీసు ఇచ్చాయి. నోటీసు కాలపరిమితి ముగిసినప్పటికీ ప్రభుత్వం నుంచి స్పందన రాకపోవడంతో ఏప్రిల్ 21 అర్ధరాత్రి నుంచి నిరవధిక సమ్మెకు పిలుపునిచ్చాయి. ఆర్టీసీ జేఏసీ ప్రభుత్వం ముందు ఉంచిన 32 డిమాండ్లు జీతాల పెంపునకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. అవి సంస్థ మనుగడకు, కార్మికుల భద్రతకు సంబంధించిన వివిధ అంశాలను స్పృశించాయి. ఆర్టీసీని ప్రభుత్వంలో విలీనం చేయడం, ఉద్యోగులను ప్రభుత్వోద్యోగులుగా గుర్తించడం కార్మికుల ప్రధాన అజెండా. కాంగ్రెస్ తన ఎన్నికల మేనిఫెస్టోలో ఇచ్చిన వాగ్దానాన్ని అమలు చేయాలని వారు పట్టుబట్టారు. 2021, 2025 వేతన సవరణలను 30 శాతం ఫిట్మెంట్తో అమలు చేయాలని, పెండింగ్లో ఉన్న డీఏ బకాయిలను చెల్లించాలని డిమాండ్ చేశారు. 2019లో గత ప్రభుత్వం రద్దు చేసిన యూనియన్లను పునరుద్ధరించడం, గుర్తింపు సంఘం ఎన్నికలు నిర్వహించడం ప్రజాస్వామ్యబద్ధమైన ప్రాతినిధ్యానికి అవసరమని కార్మికులు వాదించారు. మహిళా ఉద్యోగుల సమస్యలను పరిష్కరించడం, ఎనిమిది గంటల పని విధానం అమలు, పని భారాన్ని తగ్గించడం వంటివి సామాజిక డిమాండ్లలో భాగంగా ఉన్నాయి. అద్దె బస్సులు, ప్రైవేట్ విద్యుత్ బస్సుల సంఖ్యను పెంచడం ద్వారా సంస్థను క్రమంగా ప్రైవేటీకరించే ప్రయత్నాలను ఆపాలని కార్మికులు హెచ్చరించారు.
శంకర్ గౌడ్ బలిదానం : సమ్మెలో భావోద్వేగ మలుపు 
సమ్మె రెండో రోజున వరంగల్ జిల్లా నర్సంపేట డిపో వద్ద జరిగిన ఒక విషాద ఘటన సమ్మె గమనాన్ని పూర్తిగా మార్చివేసింది. నర్సంపేట డిపోకు చెందిన సీనియర్ డ్రైవర్ కె.శంకర్ గౌడ్(50) సమ్మె విజయవంతం కావాలని కోరుతూ ఆత్మహత్యాయత్నం చేశారు. ఆయన పాతికేళ్లుగా నిష్కళంకమైన సేవలు అందించిన అవార్డు గ్రహీత. సమ్మె సమయంలో డిపో వద్ద అద్దె బస్సులు నడుపుతున్న ప్రైవేట్ డ్రైవర్లను విధుల్లోకి వెళ్లవద్దని ఆయన కోరగా వారి నుంచి వచ్చిన పరుషమైన సమాధానంతో మనస్తాపానికి గురయ్యారు. తోటి కార్మికుల ప్రయోజనాల కోసం ప్రాణత్యాగం చేయాలని నిర్ణయించుకున్న ఆయన శరీరంపై పెట్రోల్ పోసుకొని నిప్పంటించుకున్నారు. 80 శాతం కాలిన గాయాలతో హైదరాబాద్లోని హాస్పిటల్లో చికిత్స పొందుతూ శుక్రవారం తెల్లవారుజామున మరణించారు. శంకర్ గౌడ్ మరణం రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఉన్న ఆర్టీసీ కార్మికులలో ఆగ్రహావేశాలను నింపింది. ముషీరాబాద్, జేబీఎస్, ఎంజీబీఎస్ వంటి ప్రధాన డిపోల వద్ద నిరసనలు మిన్నంటాయి. పోలీసుల ఆంక్షల మధ్యే నర్సంపేటలో ఉద్రిక్తత నెలకొంది. ఇది చివరకు ప్రభుత్వం దిగివచ్చి చర్చలు ప్రారంభించేలా చేసింది.
ప్రభుత్వ స్పందన.. చర్చల సరళి
సమ్మె ప్రారంభంలో ప్రభుత్వం కఠిన వైఖరిని ప్రదర్శించింది. సమ్మె చట్టవిరుద్ధమని, విధులకు హాజరుకాకపోతే చర్యలు తప్పవని మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ హెచ్చరించారు. అయితే శంకర్ గౌడ్ మరణం, విపక్షాల నుంచి వస్తున్న తీవ్ర విమర్శల నేపథ్యంలో ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి వెంటనే స్పందించి ఉపముఖ్యమంత్రి భట్టి విక్రమార్క నేతృత్వంలో మంత్రుల కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. శుక్రవారం మధ్యాహ్నం 4 గంటలకు సెక్రటేరియట్లో ప్రారంభమైన చర్చలు సుమారు ఏడు గంటలపాటు కొనసాగాయి. ఈ చర్చలలో మంత్రులు పొన్నం ప్రభాకర్, శ్రీధర్బాబు, వివేక్ వెంకటస్వామి, అడ్లూరి లక్ష్మణ్ కుమార్, ఉన్నతాధికారుల బృందం పాల్గొన్నది. తొలుత ఐఏఎస్ అధికారులతో జరిగిన చర్చలు విఫలం కావడంతో రాజకీయ నాయకత్వం జోక్యం చేసుకుని కార్మిక సంఘాల నేతలను ఒప్పించే ప్రయత్నం చేసింది. ఉప ముఖ్యమంత్రి భట్టి విక్రమార్క చర్చల సందర్భంగా ఆర్టీసీని ఒక కుటుంబంగా అభివర్ణించారు. పదేండ్లలో సంస్థ ఎదుర్కొన్న ఆర్థిక లోటును, అలాగే ప్రస్తుత ప్రభుత్వం తీసుకున్న సానుకూల నిర్ణయాలను (2017 పీఆర్సీ క్లియరెన్స్, పెండింగ్ బాండ్ల చెల్లింపు) ఆయన వివరించారు.
సాధించిన విజయాలు.. అంగీకరించిన డిమాండ్లు
జేఏసీ 32 డిమాండ్లలో 31 డిమాండ్లకు ప్రభుత్వం సానుకూల పరిష్కారం చూపింది. దీనివల్ల కార్మికులకు తక్షణ ఆర్థిక ప్రయోజనాలతోపాటు దీర్ఘకాలిక భరోసా లభించింది. కార్మికులు 30 శాతం ఫిట్మెంట్ డిమాండ్ చేసినప్పటికీ ప్రస్తుత ఆర్థిక పరిస్థితుల దృష్ట్యా 11 శాతం ఫిట్మెంట్ ఇవ్వడానికి ప్రభుత్వం అంగీకరించింది. ఇది వేతన సవరణలో భాగంగా కార్మికుల ప్రాథమిక వేతనాన్ని పెంచుతుంది. ఆర్టీసీని ప్రభుత్వంలో విలీనం చేసే ప్రక్రియ సంక్లిష్టమైనది కావడంతో దీనిపై అధికారులు, కార్మిక నేతలతో కూడిన ఒక ఉన్నతస్థాయి కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించారు. ఈ కమిటీ నిర్ణీత కాలవ్యవధిలో నివేదిక సమర్పించాల్సి ఉంటుంది. కార్మిక సంఘాల ఎన్నికలు నిర్వహించడానికి ప్రభుత్వం గ్రీన్ సిగ్నల్ ఇచ్చింది. ఇది కార్మికులకు తమ సమస్యలను యాజమాన్యం దృష్టికి తీసుకువెళ్లే చట్టబద్ధమైన వేదికను పునరుద్ధరిస్తుంది. డ్యూటీలో ఉండగా మరణించిన కార్మికుల కుటుంబ సభ్యులకు బ్రెడ్ విన్నర్ పథకం కింద కాంట్రాక్టు ప్రాతిపదికన కాకుండా క్రమబద్ధమైన వేతన శ్రేణితో శాశ్వత నియామకాలు చేపట్టాలని ప్రభుత్వం అంగీకరించింది. గ్రేటర్ హైదరాబాద్ జోన్లో ఎలక్ట్రిక్ బస్సుల రాకతో డ్రైవర్లను జిల్లాలకు బదిలీ చేసే నిర్ణయాన్ని తాత్కాలికంగా నిలిపివేస్తూ ప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చింది. వీటి వల్ల రాష్ట్ర ఖజానాపై సుమారు రూ.34,000 కోట్ల భారం పడే అవకాశం ఉందని అంచనా. అయితే రవాణా శాఖ మంత్రి పొన్నం ప్రభాకర్ పేర్కొన్నట్టు ఆర్టీసీ మనుగడ, ప్రజా రవాణా వ్యవస్థ పటిష్టత ప్రభుత్వ ప్రాధాన్యత. గత తొమ్మిదిన్నరేండ్ల బీఆర్ఎస్ పాలనలో కంటే కాంగ్రెస్ హయాంలో ఆర్టీసీ ఆదాయం గణనీయంగా పెరిగిందని ప్రభుత్వం ఒక నివేదిక విడుదల చేసింది. ‘మహాలక్ష్మి’ ద్వారా ప్రతి నెలా ప్రభుత్వం ఆర్టీసీకి సుమారు రూ.300 కోట్లు రీయింబర్స్ చేస్తోంది. దీనివల్ల సగటు రోజువారీ ఆదాయం రూ.14.27 కోట్ల నుంచి రూ.22.96 కోట్లకు చేరింది. పెరిగిన ఈ ఆదాయాన్ని కార్మికుల సంక్షేమం, కొత్త బస్సుల కొనుగోలు (సుమారు 2,600 బస్సులు) కోసం మళ్లించాలని ప్రభుత్వం యోచిస్తోంది.
2019 సమ్మె, 2026 సమ్మె మధ్య వ్యత్యాసం
ఈ సమ్మెను విశ్లేషించేటప్పుడు 2019లో జరిగిన 52 రోజుల సుదీర్ఘ సమ్మెతో పోల్చడం అనివార్యం. ఆ సమయంలో ప్రభుత్వం అనుసరించిన కఠిన వైఖరి కంటే ప్రస్తుత ప్రభుత్వం ప్రదర్శించిన సంయమనం, చర్చల ధోరణి కార్మిక వర్గాల్లో సానుకూలతను నింపింది. 2019 సమ్మెలో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ సమ్మెను తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. కార్మికులను డిస్మిస్ చేస్తామని హెచ్చరించారు. సుమారు 50మంది కార్మికులు ఆ సమయంలో మరణించారు. కానీ ప్రభుత్వం చర్చలకు సుముఖత చూపలేదు. 2026 సమ్మెలో ప్రస్తుత ప్రభుత్వం ప్రారంభంలో హెచ్చరికలు జారీ చేసినప్పటికీ ఒక కార్మికుడి మరణంతో వెంటనే స్పందించి చర్చలకు ఆహ్వానించింది. మూడు రోజుల్లోనే సమస్యను పరిష్కరించడం ద్వారా ప్రజా రవాణాకు అంతరాయం కలగకుండా చూసింది. మూడు రోజుల సమ్మె వల్ల సుమారు 1.80 కోట్ల మంది ప్రయాణికులు ఇబ్బందిపడ్డారు. ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల ప్రజలు, విద్యార్థులు, దినసరి కూలీలు బస్సులు లేక ప్రైవేట్ వాహనదారుల దోపిడీకి గురయ్యారు. హనుమకొండ నుంచి హైదరాబాద్కు సాధారణంగా రూ.300 ఉండే టికెట్ ధరను ప్రైవేట్ ఆపరేటర్లు రూ.500 వరకు వసూలు చేశారు. మెట్రో రైళ్లు, ఎంఎంటీఎస్ సేవలు అదనపు రద్దీని తట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించినప్పటికీ ఆర్టీసీ లేని లోటు స్పష్టంగా కనిపించింది.
భవిష్యత్తు దిశానిర్దేశం
ఆర్టీసీ సమ్మె విరమణ ఒక తాత్కాలిక రాజీ మాత్రమే కాదు. అది సంస్థను ప్రభుత్వంలో విలీనం చేసే దిశగా ఒక చరిత్రాత్మక ముందడుగు. శంకర్ గౌడ్ బలిదానం ప్రభుత్వ కండ్లు తెరిపించి, కార్మికుల న్యాయమైన డిమాండ్ల పట్ల సానుకూలంగా స్పందించేలా చేసింది. విలీనంపై ఏర్పాటు చేసిన కమిటీ నాలుగు వారాల్లో సమగ్ర నివేదిక ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. ఇది ఆర్టీసీ ఉద్యోగుల భవిష్యత్తును నిర్ణయిస్తుంది. శంకర్ గౌడ్ కుటుంబానికి ప్రకటించిన సహాయాన్ని త్వరగా అందజేయడం ద్వారా ప్రభుత్వం తన చిత్తశుద్ధిని నిరూపించుకోవాలి. పెరిగిన ప్రయాణికుల రద్దీకి అనుగుణంగా కొత్త ఎలక్ట్రిక్ బస్సుల కొనుగోలు, డ్రైవర్ల నియామకం వేగవంతం చేయాలి. భవిష్యత్తులో ఇలాంటి ఉద్రిక్త పరిస్థితులు రాకుండా ఉండాలంటే యాజమాన్యం, గుర్తింపు సంఘాల మధ్య నిరంతర చర్చలు జరగాలి. శనివారం ఉదయం నుంచి బస్సులు యథావిధిగా రోడ్లపైకి రావడం వల్ల లక్షలాది మంది ప్రయాణికులకు ఊరట లభించింది. ఈ సమ్మె విజయం కార్మిక ఐక్యతకు, ప్రజాస్వామ్యబద్ధమైన చర్చల శక్తికి నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది. ఆర్టీసీ ఇకపై కేవలం రవాణా సంస్థగానే కాకుండా, ప్రభుత్వంలో ఒక భాగంగా మారి ప్రజలకు మరింత మెరుగైన సేవలు అందిస్తుందని ఆశించవచ్చు.
తెలుగు జాతీయ వార్తలు, ప్రత్యేక కథనాలు, ట్రెండింగ్ వీడియోలు కోసం Prajatantra వెబ్సైట్ ను సందర్శించండి. తాజా అప్డేట్స్ కోసం మా X (Twitter), Facebook, WhatsApp ఛానల్ ను ఫాలో కండి.. అలాగే మా ప్రజాతంత్ర, యూట్యూబ్ చానల్ ను సబ్ స్క్రైబ్ చేసుకోండి.. మీ అభిప్రాయాన్ని కామెంట్ రూపంలో పంచుకోండి. మీ స్నేహితులు, కుటుంబ సభ్యులతో షేర్ చేయడం మర్చిపోవద్దు.
