“2026 రాజకీయ పరిణామాలపై వచ్చిన విశ్లేషణలు కూడా భారత రాజకీయాలు మళ్లీ రెండు పెద్ద జాతీయ ధ్రువాల వైపు కదులుతున్నాయా అనే ప్రశ్నను లేవనెత్తుతున్నాయి.కానీ ఇది భారత సమాఖ్య వ్యవస్థకు ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్నను తెస్తుంది: ప్రాంతీయ ఆకాంక్షలకు రాజకీయ ప్రతినిధిత్వం ఎవరు కల్పిస్తారు? ఆచార్య గారి కాలంలో ప్రాంతీయ పార్టీలు కాంగ్రెస్ కేంద్రీకృత రాజకీయాలకు సవాలు చేశాయి. నేడు అవే పార్టీలు, లేదా వాటి వారసులు, కేంద్ర అధికార కేంద్రీకరణకు వ్యతిరేకంగా సమాఖ్య హక్కుల కోసం పోరాడుతున్నాయి..”
(నిన్నటి సంచిక తరువాయి )
1987లో ఆచార్య గారు ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించిన నాయకుడు ఎన్ టి రామారావు. తెలుగుదేశం పార్టీ ఆవిర్భావం కేవలం ఆంధ్రప్రదేశ్లో కాంగ్రెస్ను ఓడించడానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. ఎన్టీఆర్ దేశవ్యాప్తంగా కాంగ్రెస్ వ్యతిరేక పార్టీలను ఒక వేదికపైకి తీసుకురావడానికి ప్రయత్నించారు. ఆయన దృష్టిలో కేంద్రంలో కాంగ్రెస్ ఆధిపత్యాన్ని సవాలు చేయడానికి ప్రాంతీయ, జాతీయ ప్రతిపక్ష శక్తుల సమాఖ్య అవసరం.
అయితే ఆచార్య గారు ఇక్కడ ఒక కీలకమైన హెచ్చరిక చేశారు: “జాతీయస్థాయిలో ఒక పటిష్టమైన పార్టీ నిర్మాణానికి యత్నించాలి గాని కాంగ్రెసుకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు.” ఈ వాక్యం నేటి INDIA కూటమి సందర్భంలో మరింత అత్యవసరంగా కనిపిస్తుంది. INDIA కూటమి అనేక ప్రాంతీయ, జాతీయ పార్టీల కలయిక. కాంగ్రెస్, సమాజ్వాది పార్టీ, డీఎంకే, తృణమూల్ కాంగ్రెస్, వామపక్ష పార్టీలు మరియు ఇతర శక్తులు ఒకే వేదికపైకి రావడానికి ప్రధాన కారణం బీజేపీ ఆధిపత్యాన్ని ఎదుర్కోవాలనే రాజకీయ అవసరం. 2024 ఎన్నికల్లో ఈ సమన్వయం ప్రతిపక్షానికి గణనీయమైన ఫలితాన్ని ఇచ్చింది. అయితే ఎన్నికల కోసం ఏర్పడిన కూటమి మరియు దేశానికి ప్రత్యామ్నాయ రాజకీయ దృష్టిని అందించే శాశ్వత రాజకీయ శక్తి ఒకటే కాదు. ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్న తేడాను ఆచార్య గారు దాదాపు నలభై సంవత్సరాల క్రితమే గుర్తించారు.
“ప్రతిపక్షం” ఉండటం వేరు – “ప్రత్యామ్నాయం” కావడం వేరు
ఆచార్య గారి సంపాదకీయంలోని అత్యంత పదునైన వ్యాఖ్యలలో ఒకటి: “వీరందరూ ప్రతిపక్ష వాచ్యులే కాని ప్రతిపక్షం కాదు.” ఇది కేవలం 1987 రాజకీయాలపై చేసిన విమర్శ కాదు. నేటి భారత రాజకీయాలకు కూడా వర్తించే ప్రమాణం. ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించడం మాత్రమే ప్రతిపక్ష రాజకీయాల లక్ష్యం కాదు. నిజమైన ప్రతిపక్షం:
- ప్రభుత్వ నిర్ణయాలను ప్రశ్నించాలి;
- పార్లమెంటరీ చర్చను సజీవంగా ఉంచాలి;
- ప్రజాస్వామ్య సంస్థల స్వతంత్రతను కాపాడాలి;
- పౌర హక్కులపై జరిగే దాడులను ఎదుర్కోవాలి;
- కేంద్ర–రాష్ట్ర సంబంధాలలో సమాఖ్య స్ఫూర్తిని రక్షించాలి;
- ముఖ్యంగా, అధికారంలో ఉన్న పార్టీకి భిన్నమైన ప్రత్యామ్నాయ పాలనా దృష్టిని ప్రజల ముందుంచాలి.
ఈ ప్రమాణంలో చూస్తే నేటి ప్రతిపక్షం ఎదుట కూడా పెద్ద సవాలు ఉంది. బీజేపీకి వ్యతిరేకంగా ఉండటం మాత్రమే కాంగ్రెస్ లేదా ఇతర పార్టీలకు ప్రత్యామ్నాయ రాజకీయ గుర్తింపును ఇవ్వదు. “మేము బీజేపీ కాదు” అనడం ఒక రాజకీయ స్థానం కావచ్చు; కానీ “మేము భారతదేశాన్ని ఎలా పరిపాలిస్తాము?” అనేది వేరే ప్రశ్న. అక్కడే నిజమైన ప్రత్యామ్నాయం నిర్మాణం ప్రారంభమవుతుంది.
ప్రాంతీయ పార్టీలపై ఆచార్య గారి అంచనా
1987లో ప్రాంతీయ పార్టీల ఎదుగుదలను ఆచార్య గారు ఎంతో జాగ్రత్తగా పరిశీలించారు. తమిళనాడులో డీఎంకే, అన్నాడీఎంకే; జమ్మూ కాశ్మీర్లో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్; పంజాబ్లో అకాలీ దళ్; అస్సాం, మిజోరం వంటి ప్రాంతాల్లో ప్రాంతీయ రాజకీయ శక్తుల ఎదుగుదలను ఆయన ప్రస్తావించారు. నలభై సంవత్సరాల తరువాత భారత రాజకీయ వ్యవస్థలో ప్రాంతీయ పార్టీలు కేవలం రాష్ట్రాలకు పరిమితమైన శక్తులు కావు. అవి కేంద్ర ప్రభుత్వాల నిర్మాణంలో కూడా కీలక పాత్ర పోషించాయి. 2024 ఎన్నికలలో తెలుగుదేశం పార్టీ 16, జేడీయూ 12 స్థానాలు గెలవడం, సంకీర్ణ రాజకీయాల ప్రాధాన్యాన్ని మళ్లీ గుర్తు చేసింది.
అయితే ప్రాంతీయ పార్టీల పరిస్థితి స్థిరంగా లేదు. ఇటీవలి రాష్ట్ర ఎన్నికల పరిణామాలు కొన్ని ప్రాంతాల్లో జాతీయ పార్టీల ప్రభావం పెరుగుతోందని, కొన్ని సంప్రదాయ ప్రాంతీయ శక్తులు వెనుకబడుతున్నాయని సూచిస్తున్నాయి. 2026 రాజకీయ పరిణామాలపై వచ్చిన విశ్లేషణలు కూడా భారత రాజకీయాలు మళ్లీ రెండు పెద్ద జాతీయ ధ్రువాల వైపు కదులుతున్నాయా అనే ప్రశ్నను లేవనెత్తుతున్నాయి.
కానీ ఇది భారత సమాఖ్య వ్యవస్థకు ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్నను తెస్తుంది: ప్రాంతీయ ఆకాంక్షలకు రాజకీయ ప్రతినిధిత్వం ఎవరు కల్పిస్తారు? ఆచార్య గారి కాలంలో ప్రాంతీయ పార్టీలు కాంగ్రెస్ కేంద్రీకృత రాజకీయాలకు సవాలు చేశాయి. నేడు అవే పార్టీలు, లేదా వాటి వారసులు, కేంద్ర అధికార కేంద్రీకరణకు వ్యతిరేకంగా సమాఖ్య హక్కుల కోసం పోరాడుతున్నాయి.
చరిత్ర చేసిన గొప్ప వ్యంగ్యం
ఈ సంపాదకీయాన్ని నేటి దృష్టితో చదివితే ఒక గొప్ప చారిత్రక వ్యంగ్యం కనిపిస్తుంది. 1987లో ఆచార్య గారు ఇలా అన్నారు: కాంగ్రెస్కు ప్రత్యామ్నాయం నిర్మించడం అనేది సరైన రాజకీయ లక్ష్యం కాదు; బలమైన జాతీయ రాజకీయ శక్తిని నిర్మించాలి. చరిత్రలో జరిగిన పరిణామం ఏమిటి? కాంగ్రెస్కు ప్రత్యామ్నాయంగా ఎదిగిన శక్తులలో ఒకటైన భారతీయ జనతా పార్టీ, క్రమంగా దేశవ్యాప్తంగా బలమైన సంస్థగా మారింది. నేడు అది కేవలం “కాంగ్రెస్ వ్యతిరేక పార్టీ” కాదు; భారత రాజకీయాలలో ప్రధాన జాతీయ శక్తి. అంటే ఆచార్య గారు సూచించిన ఒక రాజకీయ సూత్రం చరిత్రలో నిజమైంది: ఒక పార్టీని ఓడించడానికి మాత్రమే నిర్మించిన రాజకీయ శక్తి నిలకడగా ఉండకపోవచ్చు. కానీ సంస్థ, సిద్ధాంతం, కేడర్, నాయకత్వం, ప్రజా విస్తరణ కలిగిన రాజకీయ శక్తి మాత్రమే దీర్ఘకాలిక ప్రత్యామ్నాయంగా ఎదుగుతుంది. బీజేపీ ఎదుగుదల దీనికి ఉదాహరణ. కానీ అదే సూత్రం ఇప్పుడు బీజేపీని వ్యతిరేకించే రాజకీయ శక్తులకు కూడా వర్తిస్తుంది.
కాంగ్రెస్ తిరిగి ప్రత్యామ్నాయమా?
ఇక్కడ మరొక ఆసక్తికరమైన ప్రశ్న ఉంది. 1987లో కాంగ్రెస్కు ప్రత్యామ్నాయం గురించి చర్చ జరిగింది. 2026లో మాత్రం కాంగ్రెస్ స్వయంగా ప్రతిపక్ష రాజకీయాలలో ప్రధాన జాతీయ కేంద్రంగా ఉంది. కాంగ్రెస్ పునరుద్ధరణకు అవకాశాలు ఉన్నాయా? 2024 ఎన్నికల ఫలితాలు కాంగ్రెస్కు కొంత రాజకీయ పునరుజ్జీవనాన్ని ఇచ్చాయని చెప్పవచ్చు. 99 స్థానాలు గెలవడం ద్వారా అది లోక్సభలో ప్రధాన ప్రతిపక్ష పాత్రను తిరిగి బలపరుచుకుంది. కానీ కాంగ్రెస్ ఒక్కదానితో బీజేపీకి జాతీయ ప్రత్యామ్నాయం ఏర్పడుతుందా అనేది ఇంకా పరిష్కరించబడని ప్రశ్న. ఎందుకంటే భారతదేశం ఇప్పుడు 1987 నాటి భారతదేశం కాదు.
నేడు రాజకీయాలు:
- సామాజిక మాధ్యమాల ప్రభావంలో ఉన్నాయి;
- ఎన్నికల ప్రచారం అత్యంత కేంద్రీకృతమైంది;
- నాయకత్వ రాజకీయాలు మరింత వ్యక్తి కేంద్రితమయ్యాయి;
- ఆర్థిక వనరుల అసమానత ఎన్నికల పోటీని ప్రభావితం చేస్తోంది;
- ప్రాంతీయ పార్టీలు తమ స్వంత రాష్ట్ర ప్రయోజనాలు, జాతీయ రాజకీయాల మధ్య సమతుల్యత సాధించాల్సి వస్తోంది;
- రాజకీయ కూటములు ఎన్నికల నుండి ఎన్నికలకు మారుతున్నాయి.
అందువల్ల 1987లో “కాంగ్రెస్కు ప్రత్యామ్నాయం” అనే ప్రశ్న ఎంత క్లిష్టమో, నేడు “బీజేపీకి ప్రత్యామ్నాయం” అనే ప్రశ్న కూడా అంతకంటే క్లిష్టమైనది.
ఆచార్య గారి సంపాదకీయంలోని అసలు ప్రజాస్వామ్య సందేశం
ఈ సంపాదకీయాన్ని కేవలం కాంగ్రెస్–బీజేపీ పోటీ కోణంలో చదవడం సరిపోదు. ఆచార్య గారి ప్రధాన ఆందోళన భారత ప్రజాస్వామ్య ఆరోగ్యం. ఒక దేశంలో ఒక పార్టీ నిరంతరం ఆధిపత్యం చెలాయిస్తే సమస్య కేవలం ఆ పార్టీ బలమేమీ కాదు. దానికి సమానమైన సంస్థాగత శక్తి కలిగిన ప్రతిపక్షం లేకపోవడమే అసలు సమస్య. నిజమైన ప్రజాస్వామ్యానికి కావలసింది: బలమైన ప్రభుత్వం + బలమైన ప్రతిపక్షం + స్వతంత్ర సంస్థలు + స్వేచ్ఛాయుత మీడియా + చైతన్యవంతమైన పౌర సమాజం.
ఈ ఐదింటిలో ఏదైనా బలహీనపడితే ప్రజాస్వామ్యంలో అధికార సమతుల్యత దెబ్బతింటుంది. 1987లో ఆచార్య గారు “కాంగ్రెస్కు ప్రత్యామ్నాయం” అనే రాజకీయ నినాదం పట్ల సందేహం వ్యక్తం చేశారు. 2026లో ఆయన అదే సంపాదకీయం రాసి ఉంటే, బహుశా ఇలా అడిగి ఉండేవారు: “బీజేపీకి ప్రత్యామ్నాయం ఎవరు?” అనే ప్రశ్న కంటే, “భారత ప్రజాస్వామ్యంలో అధికారాన్ని నిరంతరం ప్రశ్నించగల, ప్రజల విశ్వాసాన్ని పొందగల, ప్రత్యామ్నాయ ఆర్థిక–సామాజిక–రాజకీయ దృష్టిని అందించగల శక్తి ఎక్కడ ఉంది?” అనే ప్రశ్న మరింత ముఖ్యమైనది కాదా?
భ్రమ మారింది; ప్రశ్న మాత్రం మిగిలింది
ఆచార్య గారి 1987 సంపాదకీయానికి నేటి కాలంలో ఒక కొత్త శీర్షిక పెట్టవచ్చు: “బీజేపీకి ప్రత్యామ్నాయం భ్రమ కాదు; కానీ కేవలం బీజేపీ వ్యతిరేకతతో ప్రత్యామ్నాయం నిర్మించలేం.” 1987లో కాంగ్రెస్ను ఓడించాలనే కోరికతో ఏర్పడిన అనేక రాజకీయ ప్రయోగాలు నిలబడలేదు. కానీ సిద్ధాంతం, సంస్థాగత నిర్మాణం, దీర్ఘకాలిక రాజకీయ వ్యూహం కలిగిన బీజేపీ చివరకు దేశవ్యాప్తంగా ప్రధాన శక్తిగా ఎదిగింది. అదే చరిత్ర నేటి ప్రతిపక్షానికి కూడా పాఠం చెబుతోంది.
కేవలం ఎన్నికల ముందు కూటమి ఏర్పాటు చేయడం సరిపోదు. ఒక పార్టీ అధికారాన్ని తగ్గించడం మాత్రమే లక్ష్యం అయితే కూటములు ఏర్పడి విచ్ఛిన్నమవుతాయి. కానీ భారతదేశ భవిష్యత్తుపై స్పష్టమైన దృష్టి, రాజ్యాంగ విలువలపై నిబద్ధత, సమాఖ్య వ్యవస్థపై విశ్వాసం, సామాజిక న్యాయంపై స్పష్టమైన విధానం, ఆర్థిక అసమానతలకు సమాధానం, సంస్థాగత ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణపై నిబద్ధత ఉంటేనే నిజమైన రాజకీయ ప్రత్యామ్నాయం నిర్మించబడుతుంది. ఎం. ఎస్. ఆచార్య గారు 1987లో కాంగ్రెస్కు ప్రత్యామ్నాయం గురించి మాట్లాడుతున్నట్లు కనిపించినా, వాస్తవానికి ఆయన అడిగిన ప్రశ్న మరింత శాశ్వతమైనది: ప్రజాస్వామ్యంలో అధికారాన్ని గెలుచుకోవడానికి పార్టీలు ఏర్పడతాయి. కానీ ప్రజాస్వామ్యాన్ని నిలబెట్టడానికి అధికారాన్ని ప్రశ్నించగల, అవసరమైతే అధికారానికి బాధ్యతాయుతమైన ప్రత్యామ్నాయాన్ని అందించగల రాజకీయ శక్తి ఉండాలి. నలభై సంవత్సరాల తరువాత కూడా భారత ప్రజాస్వామ్యం ఎదుట నిలిచివున్న అసలు ప్రశ్న ఇదే.
