“నా సుదీర్ఘ జీవిత ప్రయాణం, జీవనశైలిలో ఊహించని వేగంతో వచ్చిన మార్పులను, ఎంతగానో విస్మయానికి గురిచేసే నిరంతర ‘భవిష్యత్తు దిగ్భ్రాంతి’ని (future shocks) నా కళ్లముందు సాక్షాత్కరించింది. ఈ ప్రవాహ శైలితో కూడిన నా ఆలోచనాత్మక ప్రతిబింబం, రవాణా వ్యవస్థలోని రెండు భిన్న యుగాల మధ్య మన దైనందిన అలవాట్లలో వచ్చిన ఆశ్చర్యకరమైన పరిణామాన్ని అద్దం పడుతోంది. అలాగే, మన ఆధునిక సమాజం ఏ దిశగా పయనిస్తోంది? ఈ మార్పులు అనివార్యమైన దుష్పరిణామాలా? లేదా మంచికే జరుగుతున్నదా? అంతిమంగా మనం ఎవరిని నిందించాలి, ఎవరిని ప్రశంసించాలి? అనే కీలకమైన ప్రశ్నలను మన ముందు ఉంచుతోంది..”
వనం జ్వాలా నరసింహారావు
అమెరికాలో స్థిరపడిన నా పిల్లలు, మనుమరాళ్లు, మనవళ్లతో కలిసి సెలవులను ఆనందంగా గడపడానికి నేను, నా భార్య ఇక్కడికి జులై మాసం నుండి అమెరికా, టెక్సాస్ రాష్ట్రం, హ్యూస్టన్ నగరంలో వుంటున్నాము. ఒక రోజున మేమిద్దరం అత్యంత ఆధునికమైన, స్వయంచోదిత (అటానమస్) కారులో ప్రయాణించడం జరిగింది. నా కుమారుడు డ్రైవర్ సీట్లోనే కూర్చున్నప్పటికీ, అతని చేతులు స్టీరింగ్ వీల్ను అస్సలు తాకలేదు. పోనీ టాకీ, తాకనట్లు వున్నాయి. వెళ్లాల్సిన గమ్యస్థానాన్ని సూచించే ఒక ‘ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్’ (AI) ఆధారిత సూచనల ప్రకారమే ఆ కారు సంక్లిష్టమైన రహదారులపై సహితం అత్యంత సునాయాసంగా సాగిపోయింది. దీని వెనుక ఉన్న సాంకేతిక సూత్రాన్ని నేను అర్థం చేసుకోగలిగినప్పటికీ, స్టీరింగ్ మీద చేతులు వేయకుండా సాగిన ఈ సరికొత్త ఆవిష్కరణను ప్రత్యక్షంగా చూడటం, ఆశ్చర్యం కలగడం మాటేమోకాని, ఒక్కసారిగా నా చిన్ననాటి పల్లెటూరి మధుర స్మృతుల వైపు మనసును పరిగెత్తించింది.
ఏడు దశాబ్దాల క్రితం, మేము రాత్రి వేళల్లో పక్క గ్రామాలకు వెళ్లడానికి పరిచయమున్న గ్రామీణ మట్టి రహదారుల గుండా చెక్క ఎడ్లబండ్లలో ప్రయాణించేవాళ్లం. బండి తోలేవాడు ముందు కూర్చున్నప్పటికీ, వెన్నెల వెలుగుల చల్లని స్పర్శలో (అతడితో సహా) కుటుంబమంతా హాయిగా గాఢనిద్రలోకి జారుకునేది. తెలివైన ఆ ఎడ్లకు ఆ దారులు ఎంత బాగా తెలుసునంటే, అవి సురక్షితంగా బండిని లాగుతూ, తమకు అలవాటైన వాగుల దగ్గర ఆగి నీళ్లు తాగుతూ, ఎటువంటి ఆటంకం లేకుండా మమ్మల్ని మా గమ్యస్థానానికి చేర్చేవి. ఈనాటి ఆధునిక స్వయంచోదిత కారు, నాటి పురాతన ఎడ్లబండి కాల గమనంలో ఒకచోట కలుసుకున్నట్లు అనిపించి, సౌకర్యం కోసం మానవుడు చేసే అన్వేషణ నిరంతరం సాగే ఒక కాలాతీత ప్రయాణమని నమ్మవలసి వచ్చింది.
ప్రస్తుతం నా వయస్సు 78 సంవత్సరాలు దాటింది. ఉన్నత విద్య కోసం పట్టణాలకు, విశ్వవిద్యాలయాలకు మారడానికి ముందు నేను మా సాంప్రదాయ పల్లెటూరి వాతావరణంలోనే పుట్టి పెరిగాను. నా సుదీర్ఘ జీవిత ప్రయాణం, జీవనశైలిలో ఊహించని వేగంతో వచ్చిన మార్పులను, ఎంతగానో విస్మయానికి గురిచేసే నిరంతర ‘భవిష్యత్తు దిగ్భ్రాంతి’ని (future shocks) నా కళ్లముందు సాక్షాత్కరించింది. ఈ ప్రవాహ శైలితో కూడిన నా ఆలోచనాత్మక ప్రతిబింబం, రవాణా వ్యవస్థలోని రెండు భిన్న యుగాల మధ్య మన దైనందిన అలవాట్లలో వచ్చిన ఆశ్చర్యకరమైన పరిణామాన్ని అద్దం పడుతోంది. అలాగే, మన ఆధునిక సమాజం ఏ దిశగా పయనిస్తోంది? ఈ మార్పులు అనివార్యమైన దుష్పరిణామాలా? లేదా మంచికే జరుగుతున్నదా? అంతిమంగా మనం ఎవరిని నిందించాలి, ఎవరిని ప్రశంసించాలి? అనే కీలకమైన ప్రశ్నలను మన ముందు ఉంచుతోంది.
నా జ్ఞాపకాలు ఉదయపు దంతధావన (పళ్లు తోముకునే) ప్రక్రియవైపు మళ్లాయి. అప్పట్లో పళ్లు తోముకోవడమంటే వేపచెట్టు దగ్గరకు నడిచివెళ్లి, ఒక తాజా వేపపుల్లను విరుచుకురావడం. ఆ పుల్ల చివరను దంచి బ్రష్ లాంటి పీచుగా మార్చేవాళ్లం. ఆపై మన స్వహస్తాలతో, బూడిద లాంటి బొగ్గుపొడిని ఉపయోగించి పళ్లను శుభ్రంగా తోముకునేవాళ్లం. ఆపై అదే వేపపుల్లను నిలువుగా చీల్చి నాలుకను కూడా శుభ్రం చేసుకునేవాళ్లం. దశాబ్దాలు గడిచేకొద్దీ, ఈ అలవాటు ప్లాస్టిక్ టూత్బ్రష్లు, కాస్త గరుకైన పంటిపొడుల వైపు మళ్లింది. చివరకు, ఈ రోజుల్లో మనం అత్యాధునిక ఎర్గోనామిక్ బ్రష్లు, అనంతమైన రకాల రసాయన టూత్పేస్ట్ల వద్దకు చేరుకున్నాము. దీనివల్ల ప్రకృతితో మనకు ఉన్న సహజమైన బంధం కాస్తా, కృత్రిమమైన ప్లాస్టిక్ ట్యూబ్లతో భర్తీ చేయబడింది. దంత వైద్యుల దగ్గరికి అనునిత్యం పరుగెత్తేదాకా వచ్చింది.
మన దైనందిన కాఫీ వాణిజ్యీకరణ చెందడం వెనుక కూడా ఇలాంటి పరిణామ కథే ఉన్నది. అప్పట్లో కాఫీ తయారీ అనేది ఒక గొప్ప కళ. చిక్కటి చికోరీ మిశ్రమంతో కూడిన గట్టి కాఫీ బిళ్లలను వాడటం, డికాషన్ను ఒక సున్నితమైన వస్త్రం ముక్క ద్వారా వడకట్టడం ఆ కళలో భాగాలు. ఆ తర్వాత మనం సాంప్రదాయ ఇత్తడి డికాషన్ ఫిల్టర్ల కాలానికి మారాము. ఆపై ఎన్నో రకాల బ్రాండ్లను రుచి చూశాము. కానీ నేడు, ఆ నిదానమైన కాఫీ తయారీ సంప్రదాయం కాస్తా ఇన్స్టంట్ కాఫీ పొడులు, మనకు నచ్చినట్లుగా మార్చుకునే చక్కెర లేని బ్లాక్ కాఫీ, ప్రీమియం స్టార్బక్స్ కప్పులలో కరిగిపోయింది. కార్పొరేట్ బ్రాండ్ల కోసం విపరీతమైన ధరలు చెల్లిస్తున్నాము, అయినప్పటికీ చిన్ననాటి ఆ పసందైన, అసలైన కాఫీ రుచి మాత్రం నేడు పూర్తిగా కరువైంది.
మరొక విషాదకరమైన విషయమేమిటంటే: తాజా, స్వచ్ఛమైన పాలు అనేవి మన దైనందిన జీవితం నుండి పూర్తిగా తుడిచిపెట్టుకుపోయి, గత కాలపు జ్ఞాపకాలుగా మిగిలిపోయాయి. ఈ రోజుల్లో మారుమూల గ్రామస్తులు సైతం ఎక్కడో సుదూర నగరాల్లో ప్రాసెస్ చేయబడి, ప్లాస్టిక్ ప్యాకెట్లలో లభించే పాశ్చరైజ్డ్ పాలపైనే ఆధారపడుతున్నారు. ఇవి చాలావరకు కల్తీగా, నీళ్లలాగా, పాలకున్న సహజమైన చిక్కటి రుచిని పూర్తిగా కోల్పోయి ఉంటున్నాయి. దీని ఫలితంగా, చిక్కటి పాలను (ఫుల్ క్రీమ్) కాచడం, అంతకుముందు రోజు తోడుతో తాజా పెరుగును తయారుచేసుకోవడం వంటి పద్ధతులు వేగంగా అంతరించిపోతున్నాయి. ఒకప్పుడు పవిత్రమైన గృహ సంప్రదాయంగా ఉన్న పెరుగు స్థానాన్ని, నేడు ప్రాసెస్ చేసిన యోగర్ట్ (Yogurt) ఆక్రమించి, దైనందిన కార్పొరేట్ ఫాస్ట్ ఫుడ్గా మనల్ని ఆక్రమించుకున్నది.
ఆ స్వచ్ఛమైన రోజుల్లో, చిక్కటి చల్ల (మజ్జిగ) అనేది రోజుకు ఐదారు సార్లు తాగే ఒక ప్రధాన రుచికరమైన పానీయం. కవ్వంతో పెరుగును చేత్తో ఎంతో వేగంగా చిలికి, పైకి తేలే తాజా వెన్నను వేరుచేసేవారు. ఆ వెన్నను మందపాటి పాత్రలో నిదానంగా కాచి, కమ్మటి సువాసనల నెయ్యిని తయారుచేసేవారు. అలాగే వంట నూనెలను కూడా పల్లెటూరి గానుగలలో పచ్చి వేరుశెనగ పప్పుల నుండి స్థానికంగానే ఆడించేవారు. కానీ నేడు, చేత్తో మజ్జిగ చిలికే పద్ధతే మాయమైపోయింది. అన్నిటికంటే ఆశ్చర్యకరమైన విషయమేమిటంటే, సాంప్రదాయ నెయ్యి, గానుగ నూనెలు ఆరోగ్యానికి ఎంతో హానికరమని నేటి కార్పొరేట్ ప్రకటనలు ప్రచారం చేస్తున్నాయి. సమాజంలో విస్తృతంగా జరుగుతున్న అసలైన ‘వాణిజ్య కల్తీ’ని అడ్డుపెట్టుకుని, బలవంతంగా ప్యాక్ చేసిన, ప్రాసెస్ చేసిన ఉత్పత్తులను కొనేలా ప్రజానీకాన్ని వారు పరోక్షంగా ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. దారుణం!
నా చిన్నతనంలో మా ఉదయపు అల్పాహారం (బ్రేక్ఫాస్ట్) అంటే: అంతకుముందు రోజు రాత్రి తినగా మిగిలిన అన్నంకానీ, తాజాగా వండి కదిలించకుండా వుంచిన అన్నం కానీ, ఒక పద్దతి ప్రకారం రాత్రంతా నిల్వ ఉంచిన ‘చద్దన్నం’. దానిని ఎంతో ఇష్టంగా, ఘాటైన ఆవకాయ, మాగాయి, వెల్లిపాయి మెంతికాయ పచ్చడితోనో, నిల్వ ఉన్న (పాత) చింతపండు పచ్చడితోనో, తాజా పెరుగుతోనో కలిపి తినేవాళ్లం. అది కేవలం ఆహారం మాత్రమే కాదు, మన జీర్ణవ్యవస్థకు ఘనమైన మేలు చేసే ఒక అద్భుతమైన పోషకాహార వరం. బాక్టీరియా క్రిములను నాశనం చేసే శక్తివంతమైనది. కాలక్రమేణా, మన వంటగదులు వేడివేడిగా, అప్పటికప్పుడు తయారుచేసే ఉప్మా, (రెడీమేడ్ రవ్వ) ఇడ్లీలు, క్రిస్పీ దోశలు, నూనెతో కూడిన పూరీలు, పిజ్జా-బర్గర్లు లాంటి అనారోగ్య వంటకాల వైపు మళ్లాయి. ఆనాటి సాంప్రదాయ చద్దన్నపు అల్పాహారాలు నేడు ఒక సుదూర జ్ఞాపకంగా మిగిలిపోయాయి.
ఒకప్పుడు కాలకృత్యాలు తీర్చుకోవడమంటే, అదొక వ్యాయామం. చేతిలో ఒక చిన్న సాంప్రదాయ నీటి చెంబు పట్టుకుని, ఉదయాన్నే పొలాల వైపు సుదీర్ఘంగా, ప్రశాంతంగా నడిచివెళ్లడం. ఆ పద్ధతి ప్రాథమికమైనదిగా అనిపించినప్పటికీ, అది మన శరీరానికి ఒక రకమైన పరోక్ష వ్యాయామాన్ని ఇవ్వడమే కాకుండా, ఉదయించే సూర్యుడితో ఒక నిశ్శబ్ద బంధాన్ని ఏర్పరిచేది. కానీ నేడు, ఆధునిక వెస్ట్రన్ కమోడ్లతో కూడిన విలాసవంతమైన ‘అటాచ్డ్ బాత్రూమ్లు’ వచ్చేశాయి. అడుగుల నడకతో ‘రెస్ట్రూమ్’లలోకి ప్రవేశించి, మూసివున్న ప్రదేశంలో కాలకృత్యాలు తీర్చుకుని, స్నానం చేయడం, దుస్తులు మార్చుకోవడం వంటివన్నీ ముగించేస్తున్నాము.
కింద నేలపై పద్మాసనం (పీట వేసుకుని కూర్చుని) వేసుకుని ప్రశాంతంగా భోజనం చేసే పద్ధతి నేడు పూర్తిగా అంతరించిపోయింది. నేటి ఆధునిక గృహాలలో పాశ్చాత్య దేశాల ‘డైనింగ్ టేబుల్స్’ ఒక తప్పనిసరి అవసరంగా మారిపోయాయి. ఇది మనల్ని ఒక బిగుతుగా ఉండే భంగిమలో కూర్చునేలా చేస్తోంది. దీనికంటే మరీ ఘోరమైన విషయం ఏమిటంటే: నేటి సామాజిక వేడుకలలో కనిపిస్తున్న ‘స్టాండింగ్ బఫే’ సంస్కృతి. ఇక్కడ అతిథులు నిలబడి, చేతుల్లో ఉన్న బరువైన ప్లేట్లను ఎలాగోలా తమ ఒడిలో ఇముడ్చుకుని, కష్టంగా సమన్వయం చేసుకుంటూ, ఎంతో ఇబ్బందికరమైన పద్ధతిలో తినడానికి ప్రయత్నించాల్సి వస్తోంది. కర్మ!
( మిగతా వొచ్చే వారం )
