బ్యాటరీల విప్లవం… వ్యర్థాల విస్ఫోటనం!

ప్రపంచం కాలుష్య రహిత భవిష్యత్తు వైపు పరుగులు తీస్తోంది. విద్యుత్ వాహనాలు, సౌర విద్యుత్ వంటి పచ్చని సాంకేతికతలు కొత్త ఆశలను రేకెత్తిస్తున్నాయి. అయితే ఈ అభివృద్ధి వెనుక మరో ఆందోళనకరమైన ప్రశ్నb నిలుస్తోంది. అదే… లిథియం అయాన్ బ్యాటరీ వ్యర్థాల సమస్య.

 

నేటి ఆధునిక జీవనంలో మొబైల్ ఫోన్ల నుంచి విద్యుత్ వాహనాల వరకు బ్యాటరీలు కీలక శక్తి వనరులుగా మారాయి. కానీ వాటి జీవితకాలం ముగిసిన తర్వాత వాటిని సక్రమంగా రీసైక్లింగ్ చేయకపోతే భవిష్యత్తులో పర్యావరణానికి తీవ్రమైన ముప్పు తప్పదని శాస్త్రవేత్తలు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఐఐటీ మద్రాస్ కెమిస్ట్రీ విభాగం పరిశోధకులు ఈ అంశంపై ప్రత్యేక దృష్టి సారించారు. రాబోయే సంవత్సరాల్లో బ్యాటరీ వ్యర్థాలు భారీ స్థాయిలో పేరుకుపోయే అవకాశం ఉందని, ఇప్పటి నుంచే శాస్త్రీయ రీసైక్లింగ్ వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయాల్సిన అవసరం ఉందని సూచిస్తున్నారు.

 

అంచనాల ప్రకారం 2030 నాటికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 1.1 కోట్ల మెట్రిక్ టన్నుల లిథియం బ్యాటరీ వ్యర్థాలు పేరుకుపోయే ప్రమాదం ఉంది. అదే సమయంలో సౌర విద్యుత్ విస్తరణతో పాత సోలార్ ప్యానళ్ల వ్యర్థాల సమస్య కూడా పెరగనుంది. అయితే ప్రస్తుతం ప్రపంచ బ్యాటరీ రీసైక్లింగ్ సామర్థ్యం చాలా పరిమితంగా ఉంది. కేవలం 5 నుంచి 6 శాతం వరకు మాత్రమే రీసైక్లింగ్ జరుగుతోంది. ఈ పరిస్థితి కొనసాగితే పర్యావరణ సమస్యతో పాటు విలువైన ఖనిజాల కొరత కూడా ఎదురయ్యే అవకాశం ఉంది.

 

వాడేసిన బ్యాటరీలు కేవలం చెత్త కాదు… అవి విలువైన ఖనిజాల నిల్వలు. రీసైక్లింగ్ ద్వారా లిథియం, కోబాల్ట్, నికెల్, రాగి వంటి లోహాలను తిరిగి పొందవచ్చు. బ్యాటరీలను శుద్ధి చేసిన తర్వాత లభించే నల్లటి పదార్థాన్ని ‘బ్లాక్ మాస్’ అంటారు. ఇది కొత్త బ్యాటరీల తయారీకి అవసరమైన ముఖ్యమైన ముడి పదార్థంగా ఉపయోగపడుతుంది. ప్రస్తుతం బ్యాటరీ తయారీకి అవసరమైన అనేక ఖనిజాల కోసం భారత్ విదేశాలపై ఆధారపడుతోంది. ముఖ్యంగా కోబాల్ట్ వంటి అరుదైన లోహాల కోసం దిగుమతులపై ఆధారపడాల్సి వస్తోంది. రీసైక్లింగ్ వ్యవస్థ బలపడితే ఈ ఆధారపడటం తగ్గి, దేశ ఆర్థిక స్వావలంబనకు తోడ్పడుతుంది.

 

బ్యాటరీ వ్యర్థాల సమస్యకు పరిష్కారం చూపేందుకు ఐఐటీ మద్రాస్ ఆధునిక సాంకేతికతలపై పరిశోధనలు చేస్తోంది. తమిళనాడు విద్యుత్ బోర్డుతో కలిసి బ్యాటరీ శక్తి నిల్వ, రీసైక్లింగ్ విధానాల అభివృద్ధికి చర్యలు చేపడుతోంది.లిథియం బ్యాటరీలు అత్యంత దహనశీలమైనవి కావడంతో వాటి నిర్వహణలో ప్రత్యేక జాగ్రత్తలు అవసరం. దీనికి ద్రవ ఆధారిత హైడ్రోమెటలర్జికల్ సాంకేతికతలను ఉపయోగిస్తూ సురక్షితమైన రీసైక్లింగ్ విధానాలపై పరిశోధనలు కొనసాగుతున్నాయి. ప్రస్తుతం ఉన్న రీసైక్లింగ్ సామర్థ్యాన్ని మరింత పెంచి రోజుకు వెయ్యి కిలోల స్థాయికి తీసుకెళ్లే లక్ష్యంతో ప్రయోగాలు జరుగుతున్నాయి.

 

చైనా, యూరప్ దేశాలు బ్యాటరీ రీసైక్లింగ్‌లో ముందంజలో ఉన్నాయి. చైనా పాత బ్యాటరీల నుంచి లిథియం, కోబాల్ట్, నికెల్ వంటి ఖనిజాలను తిరిగి పొందుతూ కొత్త బ్యాటరీల తయారీలో ఉపయోగిస్తోంది. యూరప్‌లో బ్యాటరీ తయారీ సంస్థలకే వాటి జీవితాంత నిర్వహణ బాధ్యతలను అప్పగించే విధానాలు అమలులో ఉన్నాయి. అమెరికా ఆధునిక సాంకేతికతలతో బ్యాటరీలను సురక్షితంగా విడదీసి విలువైన పదార్థాలను తిరిగి పొందుతోంది. జపాన్, దక్షిణ కొరియా వంటి దేశాలు కూడా పరిశోధన, పునర్వినియోగ విధానాలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నాయి.

 

విద్యుత్ వాహనాల విస్తరణ ఎంత అవసరమో, వాటి నుంచి వచ్చే వ్యర్థాల నిర్వహణ కూడా అంతే ముఖ్యం. కేంద్ర ప్రభుత్వం, పరిశ్రమలు, పరిశోధనా సంస్థలు కలిసి సమగ్ర రీసైక్లింగ్ వ్యవస్థను నిర్మించాల్సిన సమయం వచ్చింది. సాంకేతిక ప్రగతి ప్రకృతికి భారంగా మారకుండా, భూమికి మేలు చేసే సాధనంగా నిలవాలంటే బాధ్యతాయుతమైన వినియోగం తప్పనిసరి.

 

“బ్యాటరీలు రేపటి ప్రపంచానికి శక్తినిస్తాయి… కానీ వాటి వ్యర్థాలను జాగ్రత్తగా నిర్వహించినప్పుడే ఆ శక్తి భవిష్యత్ తరాలకు ఆశగా మారుతుంది.”