ఆర్టీసీ చక్రం ఆగిపోవాలా?

తెలంగాణ మలిదశ ఉద్యమంలో సబ్బండ వర్గాలను ఏకం చేసి, ‘సకల జనుల సమ్మె’లో వెన్నెముకగా నిలిచిన ఆర్టీసీ కార్మికులకు స్వరాష్ట్రంలో నేడు సమ్మె నోటీసు పట్టుకుని చర్చల కోసం అర్ధించాల్సిన పరిస్థితి రావడం ప్రజాస్వామ్యానికే సిగ్గుచేటు. ఈ నెల 22 నుంచి సమ్మెకు వెళ్తామన్న జేఏసీ (JAC) నిర్ణయం వెనుక దశాబ్దాల అణచివేత, నెరవేరని వాగ్దానాల గుట్ట ఉంది. మార్చి 13న నోటీసు ఇచ్చినప్పటికీ, ప్రభుత్వం కనీసం పట్టించుకోకపోవడం కార్మికుల సహనాన్ని పరీక్షించడమే అవుతుంది.

ఆర్టీసీలో అత్యంత దారుణమైన విషయం ఏమిటంటే, కార్మికుల సొంత నిధులైన కోఆపరేటివ్ క్రెడిట్ సొసైటీ (CCS), ప్రావిడెంట్ ఫండ్ (PF) సొమ్మును యాజమాన్యం వారి అనుమతి లేకుండా ఇతర అవసరాలకు మళ్లించడం. దాదాపు 1,200 కోట్ల రూపాయల మేర పేరుకుపోయిన ఈ బకాయిలు ఎప్పుడు వస్తాయో తెలియక, పదవీ విరమణ చేసిన వారు తమ పిల్లల పెళ్లిళ్లకు, అనారోగ్య చికిత్సలకు డబ్బులు లేక అల్లాడిపోతున్నారు. 2015 నుంచి పూర్తిస్థాయిలో వేతన సవరణ (PRC) జరగకపోవడం, 11వ పీఆర్సీ అమలులో జాప్యం చేయడం వల్ల కార్మిక కుటుంబాలు రోడ్డున పడుతున్నాయి. పెరుగుతున్న నిత్యావసరాల ధరలతో పోలిస్తే, ఒక డ్రైవర్ లేదా కండక్టర్ పొందుతున్న ప్రారంభ వేతనం రూ.19,000 అనేది వారి శ్రమకు ఏమాత్రం తూగదు. ప్రభుత్వం వెంటనే 30 శాతం ఫిట్‌మెంట్ ప్రకటించి వారిని ఆదుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది.

ఆర్టీసీని ప్రభుత్వంలో విలీనం చేయాలనే డిమాండ్ వెనుక ఒక బలమైన భయం ఉంది. సంస్థ నష్టాల్లో ఉందనే సాకుతో క్రమంగా ప్రైవేటీకరణ వైపు అడుగులు పడుతున్నాయని కార్మికులు ఆందోళన చెందుతున్నారు. పొరుగు రాష్ట్రం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఆర్టీసీని ప్రభుత్వంలో విలీనం చేసి, అక్కడి కార్మికులకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల హోదా కల్పించినప్పుడు, తెలంగాణలో అది ఎందుకు అసాధ్యం? 2019 నాటి 55 రోజుల సుదీర్ఘ సమ్మె సందర్భంగా ఇచ్చిన విలీన హామీ ఏమైంది? ప్రైవేట్ ఆపరేటర్లకు దారులు వేస్తే, లాభాలు రాని గ్రామీణ రూట్లలో బస్సులు పూర్తిగా నిలిచిపోతాయి. అప్పుడు పేద ప్రజలు ప్రైవేట్ వాహనాల దోపిడీకి గురికాక తప్పదు. కాబట్టి, ఆర్టీసీ విలీనం అనేది కేవలం కార్మికుల సమస్య మాత్రమే కాదు, అది సామాన్య ప్రయాణికుడి హక్కు కూడా.

మహమ్మారి సమయంలో అందరూ ఇళ్లకు పరిమితమైన వేళ, ప్రాణాలను పణంగా పెట్టి వలస కూలీలను స్వస్థలాలకు చేర్చిన ఘనత ఈ కార్మికులదే. ఆనాడు వారిని ‘ఫ్రంట్‌లైన్ వారియర్స్’ అని ఆకాశానికెత్తిన పాలకులు, నేడు హక్కుల కోసం పోరాడుతుంటే ఎందుకు ముఖం చాటేస్తున్నారు? 300 మందికి పైగా సిబ్బందిని కోవిడ్‌కు బలి ఇచ్చిన ఈ వ్యవస్థ, నేడు వారి కుటుంబాలకు కనీస కారుణ్య నియామకాలు కూడా చేపట్టలేకపోతోంది. తెల్లవారుజామున 3 గంటలకే నిద్రలేచి ఫస్ట్ బస్సు తీసే డ్రైవర్, అర్ధరాత్రి వరకు విధులు నిర్వహించే కండక్టర్ల కష్టానికి గౌరవం ఎక్కడ?

కార్మికులు పెట్టిన 32 డిమాండ్లు కేవలం జీతాలకు సంబంధించినవి కావు. అవి సంస్థను బలోపేతం చేసేలా ఉన్నాయి. కాలం చెల్లిన 3,000 బస్సుల స్థానంలో కొత్తవి కొనుగోలు చేయాలన్న డిమాండ్ ప్రయాణికుల భద్రతకు ముడిపడి ఉంది. మహిళా కండక్టర్లకు ప్రత్యేక విశ్రాంతి గదులు కల్పించడం, వారికి రాత్రి డ్యూటీల నుంచి మినహాయింపు ఇవ్వడం వంటివి మానవీయ కోణంలో ఆలోచించాల్సిన అంశాలు. డ్యూటీలో ఉండగా మరణించిన కార్మికుల కుటుంబాలకు రూ.25 లక్షల ఎక్స్‌గ్రేషియా మరియు ఇంట్లో ఒకరికి ఉద్యోగం కల్పించడం వారి సామాజిక భద్రతకు గ్యారెంటీ ఇస్తుంది. ప్రతి ఐదేళ్లకు ఒకసారి ఉచిత వైద్య పరీక్షలు నిర్వహించాలనే కోరిక డ్రైవర్ల ఆరోగ్యానికే కాకుండా రోడ్డు భద్రతకు కూడా మేలు చేస్తుంది.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఎక్కడైనా ప్రజా రవాణా వ్యవస్థలు కేవలం లాభాల కోసం పని చేయవు. అది ప్రభుత్వ ప్రాథమిక బాధ్యత. డీజిల్ ధరలు పెరిగినా, ప్రభుత్వం నుండి రావాల్సిన రాయితీలు అందకపోయినా కార్మికులు సంస్థను భుజాలపై మోశారు. గత ఐదేళ్లలో సంస్థపై పడిన రూ.6,000 కోట్ల భారాన్ని కార్మికుల శ్రమతోనే కొంతవరకైనా తట్టుకోగలిగారు. మరి ఇంతటి త్యాగనిరతి ఉన్న వ్యవస్థను ప్రైవేటీకరణ వైపు నెట్టడం ఎంతవరకు సమంజసం? ప్రైవేట్ వ్యక్తుల లాభాల కంటే ప్రజల సౌకర్యమే ముఖ్యం అని ప్రభుత్వం గుర్తించాలి.

సమ్మె జరిగితే రోజుకు సుమారు 30 లక్షల మంది ప్రయాణికులు ఇబ్బంది పడతారు. విద్యార్థులు తమ పరీక్షలకు, రోగులు ఆసుపత్రులకు వెళ్లలేక నానా అవస్థలు పడాల్సి వస్తుంది. ఈ భారీ నష్టానికి, ప్రజా రవాణా వ్యవస్థ స్తంభించిపోవడానికి పూర్తి బాధ్యత ప్రభుత్వానిదే అవుతుంది. ఏప్రిల్ 13న హైదరాబాద్‌లోని అంజయ్య భవన్‌లో జరిగే కన్సిలియేషన్ చర్చల్లో ప్రభుత్వం మొండివైఖరి వీడాలి. కార్మికుల సహనాన్ని పరీక్షించకుండా, వారి న్యాయమైన డిమాండ్లను వెంటనే పరిష్కరించాలి. ‘ఆర్టీసీ బతకాలి – కార్మికుడు బతకాలి’ అనే నినాదం కేవలం మాటలకే పరిమితం కాకూడదు. ప్రభుత్వం వెంటనే స్పందించి, ఆర్టీసీని సంక్షోభం నుంచి గట్టెక్కించాలి. అప్పుడే తెలంగాణ ప్రజా రవాణా వ్యవస్థ సురక్షితంగా ఉంటుంది. కార్మికుల ఐక్యత వర్ధిల్లాలి, వారి పోరాటం విజయం సాధించాలి.