“కర్మసిద్ధాంతం ప్రకారం, ప్రతి బాధకూ ఒక అంతర్గత ప్రయోజనం ఉంటుంది అది గత కర్మల క్షాళన కావచ్చు, లేదా భవిష్యత్తులో మన ఆత్మ ఎదుగుదలకు అవసరమైన కఠినమైన పునాది కావచ్చు. గీత నిర్వచించిన స్థితప్రజ్ఞుడు అంటే అస్సలు బాధ అనుభవించని వాడు కాదు, బాధ వచ్చినప్పుడు తన సమతుల్యతను కోల్పోకుండా చలించని వాడు.పాశ్చాత్య తత్వశాస్త్రంలో కూడా బాధ ఆవశ్యకతపై సుదీర్ఘమైన, లోతైన చర్చలు సాగాయి. జర్మన్ తత్వవేత్త ఫ్రెడరిక్ నీషే కష్టాలను మనిషి అంతర్గత బలాన్ని, సంకల్ప శక్తిని పెంచే గొప్ప సాధనంగా చూశాడు. మనల్ని నాశనం చేయని ప్రతి కష్టం, మనల్ని మరింత బలవంతుడిగా మారుస్తుంది అనేది ఆయన ప్రసిద్ధ సిద్ధాంతం.”
9490754169
ఒక చిన్న పిల్లవాడు మొదటిసారి నడవడం నేర్చుకుంటున్నప్పుడు, ఎన్నిసార్లు పడిపోతాడు? ఎన్నిసార్లు మోకాళ్లు గీసుకుపోతాయి? అయినా అతను ఏడుస్తూనే లేచి మళ్ళీ నిలబడతాడు, మరో అడుగు ముందుకు వేస్తాడు. ఆ పడిపోవడంలోని నొప్పి, ఆ అసహాయత లేకపోతే, చివరకు అతను సొంతంగా పరిగెత్తినప్పుడు ఆ ముఖంలో కనిపించే అద్భుతమైన ఆనందం అంత గొప్పగా అనిపించేదా? ఈ ఒక్క చిన్న ఉదాహరణలోనే మానవ జీవితపు అతిపెద్ద తాత్విక చిక్కు దాగి ఉంది బాధ అనేది మనల్ని నాశనం చేసే శత్రువా, లేక మనల్ని మలిచే గురువా? అసలు బాధ లేని జీవితం సాధ్యమేనా? ఒకవేళ సాధ్యమైతే, కేవలం సుఖాలు మాత్రమే ఉన్న ఆ జీవితం నిజంగా అర్థవంతంగా ఉంటుందా?ఈ ప్రశ్న వేల సంవత్సరాలుగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న తత్వవేత్తలను, సాధువులను, ఆధునిక శాస్త్రవేత్తలను సైతం వేధిస్తూనే ఉంది. దీనికి సమాధానం ఒకే ఒక్క మాటలో దొరకదు. కానీ ఆ అన్వేషణ ప్రయాణంలోనే మనకు జీవితం పట్ల, మన అస్తిత్వం పట్ల ఒక సరికొత్త లోతైన దృక్పథం లభిస్తుంది.
బాధ అనేది కేవలం శరీరానికి తగిలే గాయం లేదా శారీరక నొప్పి మాత్రమే కాదు. అది మానసికమైనది, భావోద్వేగపూరితమైనది. జీవితంలో ఏదైనా అమూల్యమైనది కోల్పోవడం వల్ల కలిగే గుండెకోత, ఎంత కష్టపడినా విఫలమవ్వడం వల్ల సమాజంలో ఎదురయ్యే అవమానం, ప్రాణంగా ప్రేమించినవారు శాశ్వతంగా దూరమైనప్పుడు గుండెల్లో ఏర్పడే శూన్యత, కంటిపాపలా చూసుకున్న కలలు కళ్లముందే చెదిరిపోయినప్పుడు కలిగే నిస్పృహ ఇలా అనేక రూపాల్లో అది మన జీవితంలోకి ముసురుకుంటుంది. కొందరు దీన్ని దైవ శాపంగా భావించి కుంగిపోతే, మరికొందరు దీన్ని ప్రకృతి నియమాల్లోని అనివార్య భాగంగా అంగీకరిస్తారు.
ప్రపంచంలోని దాదాపు అన్ని గొప్ప తాత్విక సంప్రదాయాలు బాధ గురించి చాలా లోతుగా చర్చించాయి. వాటిలో ఏ ఒక్కటీ బాధను పూర్తిగా తిరస్కరించమని చెప్పలేదు, బదులుగా, దానిని సరిగ్గా అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా మాత్రమే దానిని దాటిపోవాలని బోధించాయి.గౌతమ బుద్ధుడు తన సుదీర్ఘమైన ఆధ్యాత్మిక బోధనలను ప్రారంభించింది ఒక అత్యంత సాహసోపేతమైన, ఆచరణాత్మకమైన ప్రకటనతో సర్వం దుఃఖం (జీవితం దుఃఖమయం) అని. ఆయన బోధించిన నాలుగు చతురార్య సత్యాలలో మొదటిదే దుఃఖ సత్యం. పుట్టుక దుఃఖం, ముసలితనం దుఃఖం, వ్యాధి దుఃఖం, మరణం దుఃఖం, ఇష్టమైన వ్యక్తి లేదా వస్తువు దూరమవడం దుఃఖం, అయిష్టమైనది దగ్గరవడం దుఃఖం ఇలా జీవితంలోని ప్రతి మలుపులోనూ దుఃఖం పొంచి ఉందని బుద్ధుడు స్పష్టంగా గుర్తించాడు.అయితే, ఇక్కడ మనం గమనించవలసిన ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే, బుద్ధుడు కేవలం బాధను గుర్తించి ఆగిపోలేదు. ఆయన దుఃఖానికి గల మూల కారణాన్ని (తృష్ణ లేదా కోరిక), దుఃఖ నిరోధాన్ని, ఆ నిరోధానికి దారితీసే అష్టాంగ మార్గాన్ని కూడా ప్రపంచానికి అందించాడు. దీనర్థం బాధ అనేది జీవితపు అంతిమ గమ్యం కాదు, అది మనల్ని అంతరంగ జ్ఞానోదయం వైపు నడిపించే ఒక అనివార్యమైన తోవ మాత్రమే.
బాధను అనుభవించి, దాని స్వభావాన్ని పూర్తిగా అర్థం చేసుకోకుండా, ఏ మనిషీ నిర్వాణాన్ని లేదా ఉన్నత స్థితిని సాధించడం అసాధ్యం అని బౌద్ధం మనకు హితవు పలుకుతోంది.మన భారతీయ సనాతన తాత్విక వారసత్వంలో కూడా ఇదే అద్భుతమైన భావన మరింత ఆచరణాత్మక రూపంలో కనిపిస్తుంది. కురుక్షేత్ర మహాసంగ్రామ యుద్ధభూమిలో అర్జునుడు తన బంధుమిత్రులను చూసి, తీవ్రమైన మానసిక వేదనకు, మోహానికి లోనైన ఆ క్లిష్ట సందర్భంలోనే శ్రీకృష్ణుడు పరమ పవిత్రమైన గీతోపదేశం చేస్తాడు. సుఖదుఃఖాలు, లాభనష్టాలు, జయాపజయాలు ఇవన్నీ కేవలం ఇంద్రియాలకు, నశ్వరమైన శరీరానికి సంబంధించిన అనుభవాలే తప్ప, శాశ్వతమైన ఆత్మ స్వరూపానికి సంబంధించినవి కావని కృష్ణుడు నిరూపిస్తాడు.చలి, వేడి లాంటి ద్వంద్వాలు ఎలా వచ్చిపోతూ ఉంటాయో, జీవితంలో కష్టసుఖాలు కూడా అలాగే వస్తుంటాయని, వాటిని సహనంతో, సమత్వంతో ఎదుర్కోవడమే ధీరుని లక్షణమని గీత ప్రబోధిస్తుంది. ఇక్కడ కృష్ణుడు బాధలను మాయం చేసే అద్భుత మంత్రాలు చెప్పడం లేదు, బాధ పట్ల మనకున్న మానసిక దృక్పథాన్ని మార్చుకోమని హెచ్చరిస్తున్నాడు.
కర్మసిద్ధాంతం ప్రకారం, ప్రతి బాధకూ ఒక అంతర్గత ప్రయోజనం ఉంటుంది అది గత కర్మల క్షాళన కావచ్చు, లేదా భవిష్యత్తులో మన ఆత్మ ఎదుగుదలకు అవసరమైన కఠినమైన పునాది కావచ్చు. గీత నిర్వచించిన స్థితప్రజ్ఞుడు అంటే అస్సలు బాధ అనుభవించని వాడు కాదు, బాధ వచ్చినప్పుడు తన సమతుల్యతను కోల్పోకుండా చలించని వాడు.పాశ్చాత్య తత్వశాస్త్రంలో కూడా బాధ ఆవశ్యకతపై సుదీర్ఘమైన, లోతైన చర్చలు సాగాయి. జర్మన్ తత్వవేత్త ఫ్రెడరిక్ నీషే కష్టాలను మనిషి అంతర్గత బలాన్ని, సంకల్ప శక్తిని పెంచే గొప్ప సాధనంగా చూశాడు. మనల్ని నాశనం చేయని ప్రతి కష్టం, మనల్ని మరింత బలవంతుడిగా మారుస్తుంది అనేది ఆయన ప్రసిద్ధ సిద్ధాంతం. కష్టాలు లేకపోతే మనిషి మేధస్సు, ప్రతిభా మొద్దుబారిపోతాయని ఆయన నమ్మాడు.అలాగే, అస్తిత్వవాద తత్వవేత్త ఆల్బర్ట్ కామూ జీవితంలోని అసంబద్ధతను అంగీకరించి, దానితో నిరంతరం పోరాడుతూనే మనకు మనమే ఒక అర్థవంతమైన జీవితాన్ని నిర్మించుకోవాలని సూచించాడు. గ్రీకు పురాణాల్లోని సిసిఫస్ కథలో కామూ చూపించినట్టు, రోజూ ఉదయం ఒక భారీ బండరాతిని ఎంతో శ్రమించి కొండపైకి దొర్లించడం, అది మళ్లీ కిందకి పడిపోతే మరుసటి రోజు మళ్లీ మొదటి నుండి ప్రారంభించడం అనే శాశ్వత శిక్ష పడినా, ఆ నిరంతర శ్రమలోనే మనిషి తన స్వీయ గౌరవాన్ని, జీవన అర్థాన్ని వెతుక్కోగలడు.మరోవైపు, ప్రముఖ మనస్తత్వశాస్త్రవేత్త విక్టర్ ఫ్రాంక్ల్ నాజీల నిర్బంధ శిబిరాల్లో మృత్యువు అంచుల్లో గడుపుతూ, అనుభవించిన భయంకరమైన బాధల నుండి ఒక లోతైన మానవీయ సత్యాన్ని ఆవిష్కరించాడు.
బాహ్య పరిస్థితులను లేదా మనకు కలిగే బాధను మనం ఎల్లప్పుడూ ఆపలేకపోవచ్చు, కానీ ఆ బాధకు ఎలాంటి అర్థం ఇవ్వాలి, దాన్ని ఎలా స్వీకరించాలి అనే స్వేచ్ఛ మాత్రం ప్రపంచంలో ఏ శక్తీ మానవుడి నుండి లాక్కోలేదు. అర్థం లేని బాధ భరించలేని నరకంగా అనిపిస్తుంది, కానీ ఒక ఉన్నతమైన ఆశయంతో కూడిన బాధ మనిషిని పరిపూర్ణమైన, పరిణతి చెందిన వ్యక్తిగా తీర్చిదిద్దుతుందని ఆయన తన ‘లోగోథెరపీ‘ ద్వారా నిరూపించాడు.ఈ తాత్విక భావనలకు నేటి ఆధునిక మనస్తత్వశాస్త్రం కూడా శాస్త్రీయ బలం చేకూరుస్తోంది. సైకాలజీలో “పోస్ట్-ట్రామాటిక్ గ్రోత్” అనే ఒక అద్భుతమైన భావన ఉంది. దీని ప్రకారం, జీవితంలో తీవ్రమైన కష్టాలు, ఆఘాతాలు, లేదా కోలుకోలేని దుఃఖాలు ఎదుర్కొన్న వ్యక్తులు, ఆ చీకటి అనుభవాల నుండి బయటపడిన తర్వాత తమ జీవితంలో సరికొత్త కాంతిని చూస్తారు. వారు మరింత బలమైన సామాజిక సంబంధాలను, లోతైన ఆధ్యాత్మిక అవగాహనను, జీవితం పట్ల అమితమైన కృతజ్ఞతా భావాన్ని పెంపొందించుకుంటారని ఎన్నో పరిశోధనలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.భయంకరమైన క్యాన్సర్ మహమ్మారి నుండి ప్రాణాలతో బయటపడిన వారు, ప్రకృతి విపత్తుల్లో సర్వస్వం కోల్పోయి మళ్లీ నిలబడినవారు వీరిలో చాలామంది తమ కఠినమైన గతం తమను మరింత కరుణామయులుగా, ఇతరుల బాధను అర్థం చేసుకునే సహృదయులుగా మార్చిందని చెబుతారు.
బాధ అనేది మనిషి అంతరంగంలో నిగూఢంగా దాగి ఉన్న అపరిమితమైన శక్తిని, సహనాన్ని వెలికి తీసే ఒక శక్తివంతమైన ఉత్ప్రేరకం వంటిదని ఆధునిక సైన్స్ అంగీకరిస్తోంది.మన దైనందిన జీవితాన్ని పరిశీలిస్తే ఈ సత్యం మరింత స్పష్టంగా అర్థమవుతుంది. ఒక రైతు ఎండనక, వాననక భూమిని దున్నుతున్నప్పుడు అతని శరీరం తీవ్రంగా అలసిపోతుంది, చేతులు బొబ్బలెక్కుతాయి. కానీ ఆ కఠినమైన శ్రమ, బాధ లేకపోతే కోట్లాది మంది ఆకలి తీర్చే పచ్చని పంట పండదు. ఒక విద్యార్థి కష్టపడి చదివి కూడా పరీక్షలో విఫలమైనప్పుడు అతనికి కలిగే అవమానం, బాధ వర్ణనాతీతం. కానీ అదే బాధ అతనికి తన తప్పులను సరిదిద్దుకుని, మరింత పట్టుదలగా శ్రమించేలా చేసే గొప్ప ప్రేరణగా మారుతుంది. ఒక తల్లి తన బిడ్డకు జన్మనిచ్చే సమయంలో అనుభవించే ప్రసవవేదన అనంతమైనది, శారీరకంగా అత్యంత నరకప్రాయమైనది. కానీ ఆ వేదన ముగిసిన మరుక్షణమే బిడ్డ ఏడుపు వినగానే ఆమె ముఖంలో వికసించే మాతృత్వపు ఆనందం, ఆ పడిన బాధ మొత్తాన్ని పరమార్థం చేస్తుంది.ఈ లౌకిక ఉదాహరణలన్నీ ఒకే ఒక సత్యాన్ని బిగ్గరగా చాటుతున్నాయి ఈ సృష్టిలో బాధ, శ్రమ, కష్టం అనేవి లేకుండా ఏ అత్యున్నతమైన, విలువైన వస్తువు గానీ, విజయం గానీ సాధించబడదు.
ఒకవేళ ఊహించుకుందాం. ఎవరికైనా పుట్టినప్పటి నుండి అస్సలు బాధ, కష్టం అనేవే తెలియని ఒక విలాసవంతమైన జీవితం లభిస్తే ఎలా ఉంటుంది? అతనికి అసలు సంతోషం నిజమైన విలువ తెలుస్తుందా? అపజయం రుచి చూడని వాడికి విజయం మాధుర్యం అనుభవంలోకి వస్తుందా? ఆకలి బాధ తెలియనివాడికి అన్నం పరబ్రహ్మ స్వరూపం ఎలా అవుతుంది? కోల్పోవడం వల్ల కలిగే దుఃఖం తెలియనివాడికి, తన దగ్గర ఉన్నదాని విలువ ఎప్పటికీ అర్థం కాదు.సుఖదుఃఖాలు అనేవి ఒకే నాణేనికి ఉన్న బొమ్మాబొరుసుల వంటివి. ఒకటి లేకుండా రెండోదానికి అస్సలు ఉనికి లేదు. గాఢమైన చీకటి లేకపోతే వెలుగు ప్రాముఖ్యత మనకు తెలిసేది కాదు. అలాగే, జీవితంలో బాధ అనే నిశితమైన అనుభవం లేకపోతే ఆనందం అనేది కేవలం ఒక రసహీనమైన, చప్పని అనుభూతిగా మిగిలిపోతుంది. అందుకే నిజమైన తత్వవేత్తలు ఎవరూ బాధను జీవితం నుండి పూర్తిగా తుడిచిపెట్టాలని కోరుకోలేదు; దాన్ని ఒక గురువుగా స్వీకరించి, దానితో సహజీవనం చేయడం నేర్చుకోవాలని హితవు పలికారు.
బౌద్ధం జీవితంలో దుఃఖాన్ని మొదటి సత్యంగా గుర్తించి, దాని నిరోధ మార్గం ద్వారా జ్ఞానోదయాన్ని సాధించవచ్చని బోధిస్తే, భగవద్గీత సుఖదుఃఖాలను సమంగా స్వీకరిస్తూ, కర్మఫలాన్ని ఆశించకుండా స్థితప్రజ్ఞతతో జీవించమని ప్రబోధిస్తుంది. అలాగే, అస్తిత్వవాదం బాహ్య కష్టాలలోనూ మనిషి తన స్వేచ్ఛను, స్వీయ గౌరవాన్ని కాపాడుకుంటూ తన బాధకు తనే ఒక ఉన్నతమైన అర్థాన్ని ఇవ్వాలని సూచిస్తుంది. వీటన్నింటికీ శాస్త్రీయ బలాన్ని చేకూరుస్తూ, విపత్కర పరిస్థితులను అంతర్గత ఎదుగుదలకు వాడుకోవడమే ‘పోస్ట్-ట్రామాటిక్ గ్రోత్‘ అని ఆధునిక సైకాలజీ స్పష్టం చేస్తోంది. బాధ అనేది జీవితానికి శత్రువు కాదు, మనల్ని పరిపూర్ణ మానవుడిగా మలిచే ఒక పరమ గురువు అనేదే ఈ అన్ని కోణాల అంతిమ సందేశం.
చివరగా, బాధ జీవితానికి అవసరమా అన్న ప్రశ్నకు సమాధానం కేవలం ఒక్క మాటలో అవును అని కానీ, లేదా కాదు అని కానీ తేల్చి చెప్పలేము. బాధ అనేది మన ఆహ్వానం లేకుండానే, మన అనుమతి తీసుకోకుండానే మన జీవితంలోకి ప్రవేశించే ఒక అయాచిత అతిథి. దాన్ని మనం ఎలా ఎదుర్కొంటున్నాం, దానికి ఎలా స్పందిస్తున్నాం అనే దానిలోనే మన నిజమైన వ్యక్తిత్వం, ఆత్మబలం బయటపడతాయి. బాధను చూసి పారిపోయే వ్యక్తి లేదా దాన్ని నిరంతరం నిందించే వ్యక్తి మానసికంగా బలహీనుడిగా మిగిలిపోతాడు. కానీ, బాధను ఒక పాఠంగా భావించి, దాని శూన్యంలో నుండి కూడా ఒక అర్థవంతమైన జీవితాన్ని వెతుక్కునే వ్యక్తి మాత్రమే నిజమైన జ్ఞానిగా, పరిపూర్ణ మానవుడిగా ఎదుగుతాడు.బుద్ధుడు చెప్పినట్టు దుఃఖాన్ని గుర్తించడం మన జీవితంలో మొదటి అడుగు అయితే, దాని నుండి బయటపడే మార్గాన్ని అన్వేషించడం రెండో అడుగు. గీత బోధించినట్టు సుఖదుఃఖాలను సమభావంతో స్వీకరించే మానసిక స్థితప్రజ్ఞతను సాధించడమే అత్యున్నత పరిణతికి సూచిక. విక్టర్ ఫ్రాంక్ల్ చెప్పినట్టు అత్యంత క్లిష్ట సమయాల్లో కూడా మన బాధకు ఒక ఉన్నతమైన అర్థాన్ని ఇవ్వగలగడమే మానవ స్వేచ్ఛకు, అస్తిత్వానికి అసలైన నిదర్శనం.
కాబట్టి, బాధ అనేది జీవితానికి శత్రువు ఎంతమాత్రం కాదు అది మనల్ని నిరంతరం సరిదిద్దే ఒక కఠినమైన గురువు. ఆ గురువు చెప్పే పాఠాలు, పెట్టే పరీక్షలు అత్యంత కఠినంగా, కన్నీళ్లతో కూడి ఉండవచ్చు; కానీ ఆ పాఠాలను శ్రద్ధగా నేర్చుకుని, పరీక్షలను తట్టుకుని నిలబడిన వారే జీవితాన్ని దాని సంపూర్ణత్వంతో జీవించగలుగుతారు. బాధలు లేని, కేవలం సుఖాలు మాత్రమే ఉన్న జీవితం బహుశా ఉపరితలంపై ప్రశాంతంగా, నిశ్చలంగా కనపడవచ్చు, కానీ అది లోతైనది, అర్థవంతమైనది మాత్రం కాజాలదు. చివరికి, జీవితం విసిరిన ఎన్ని కష్టాలనైనా, బాధలనైనా ధైర్యంగా ఎదుర్కొని, వాటిని దాటి చిరునవ్వుతో ముందుకు సాగిన ప్రతి సామాన్య మనిషి కథే ఈ సృష్టిలోనే మానవ జీవితపు అతి గొప్ప, అద్భుతమైన కావ్యంగా మిగిలిపోతుంది.
