“యువత తరానికి రాజకీయ స్వరంగా తనను తాను నిలబెట్టుకునే ప్రయత్నాన్ని రాహుల్ గాంధీ ఇటీవలి కాలంలో మరింతగా చేస్తున్నారు. యువతను భయపెట్టి మౌనంగా ఉంచలేమని, దేశ భవిష్యత్తును తీర్చిదిద్దడంలో వారు చురుకైన పాత్ర పోషించాలని ఆయన చెబుతున్నారు..”
విద్య, భద్రత, ఉపాధి, గౌరవం, ప్రజాస్వామ్య హక్కులు వంటి అంశాలను భారత యువత ప్రధానంగా ప్రజా చర్చలోకి తీసుకొస్తోంది. కాంగ్రెస్ నాయకుడు, లోక్సభ ప్రతిపక్ష నేత రాహుల్ గాంధీ విద్యార్థులు, యువతులు, యువతతో సాగిస్తున్న ఇటీవలి సంభాషణలు ఈ మారుతున్న రాజకీయ చర్చకు ప్రతిబింబంగా నిలుస్తున్నాయి. ఆగస్టు 22న పుణెలో జరిగిన ‘ఛాత్రోన్ కీ గూంజ్’ కార్యక్రమంలో మహిళా విద్యార్థులు ఉన్నత విద్యను కొనసాగించడం, ఆర్థిక స్వావలంబన సాధించడంలో తాము ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలను బహిరంగంగా వెల్లడించారు.
లైంగిక వేధింపులు, సురక్షితం కాని ప్రజా రవాణా, వ్యక్తిగత భద్రత, విద్య పెరుగుతున్న వ్యయం వంటి అంశాలను వారు ప్రస్తావించారు.ఈ సంభాషణ ఒక ముఖ్యమైన వాస్తవాన్ని వెలుగులోకి తెచ్చింది. విద్య అందుబాటులో ఉండటం అంటే కేవలం కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు ఉండటం మాత్రమే కాదు. యువతులు సురక్షితంగా చదువుకోగలరా, కళాశాలకు వెళ్లి రావచ్చా, ఉన్నత విద్య ఖర్చులను కుటుంబాలు భరించగలవా అన్న అంశాలు కూడా విద్యా అవకాశాలను నిర్ణయిస్తాయి.ఈ కార్యక్రమానికి పెద్ద సంఖ్యలో యువత, విద్యార్థులు హాజరు కావడం, దీనికి లభించిన స్పందన యువత రాజకీయ ఆకాంక్షలకు మరోసారి ప్రాధాన్యతను తెచ్చింది. సురక్షితమైన క్యాంపస్లు, అందుబాటులో ఉండే విద్య, ఉపాధి అవకాశాలు, వేధింపుల నుంచి విముక్తి, తమ జీవితాలపై స్వతంత్ర నిర్ణయాలు తీసుకునే హక్కు వంటి అంశాలు విద్యార్థుల దృష్టిలో అత్యంత కీలకమైనవిగా మారుతున్నాయి.
మహిళా స్వేచ్ఛ, ఆర్థిక స్వావలంబన
పూణే లో జరిగిన సంభాషణ సందర్భంగా రాహుల్ గాంధీ మహిళల స్వయం నిర్ణయాధికారాన్ని ప్రస్తావిస్తూ, పితృస్వామ్య సామాజిక నిర్మాణాల పరిమితులకు లోబడకుండా మహిళలు తమ జీవితాలపై తామే నిర్ణయాలు తీసుకునే స్థాయికి ఎదగాలని అన్నారు. భారతదేశ మహిళలు దేశానికి గొప్ప బలమని పేర్కొంటూ, యువతులు తమపై తాము నమ్మకం పెంచుకుని హక్కుల కోసం నిలబడాలని పిలుపునిచ్చారు.
అయితే విద్యార్థులు లేవనెత్తిన సమస్యలు కేవలం రాజకీయ ప్రసంగాల పరిధిలోకి వచ్చే అంశాలు కావు. లైంగిక వేధింపులు, తగిన భద్రతా ఏర్పాట్లు లేకపోవడం, ఆర్థిక పరిమితులు యువతులు తమ విద్యను కొనసాగించాలా, ఉద్యోగాల్లోకి ప్రవేశించాలా, ఆర్థికంగా స్వతంత్రంగా ఎదగాలా అన్న విషయాలపై ప్రత్యక్ష ప్రభావం చూపుతాయి.అందువల్ల మహిళల భద్రత కేవలం సామాజిక సమస్య మాత్రమే కాదు; అది విద్య, ఉపాధి, ఆర్థిక అభివృద్ధికి సంబంధించిన అంశం కూడా.ఒక యువతి కళాశాలకు సురక్షితంగా వెళ్లలేకపోతే, ఉన్నత విద్యను భరించలేకపోతే లేదా సురక్షితమైన ఉద్యోగ వాతావరణం పొందలేకపోతే, ఆమెకు సమాన అవకాశాలు వాస్తవంగా నిరాకరించబడుతున్నట్లే.విద్యార్థులు తమ సమస్యలను భయపడకుండా వెల్లడించగలిగే సంస్థాగత వ్యవస్థల అవసరాన్ని కూడా ఈ చర్చ స్పష్టం చేసింది. విశ్వవిద్యాలయాలు, కళాశాలలు సురక్షితమైన క్యాంపస్లు, సమర్థవంతమైన ఫిర్యాదు పరిష్కార వ్యవస్థలు, జవాబుదారీతనం కలిగిన అధికార వ్యవస్థలు, విద్యార్థులకు అందుబాటులో ఉండే సహాయ వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేయాల్సిన అవసరం ఉంది.
తరగతి గది నుంచి వీధి పోరాటం వరకు
విద్యార్థులతో రాహుల్ గాంధీ సాగిస్తున్న సంభాషణ విద్య, సామాజిక సమస్యలకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. అది నిరసన తెలిపే హక్కు, ప్రభుత్వ జవాబుదారీతనం వంటి ప్రజాస్వామ్య అంశాల వరకు విస్తరించింది.జూలై 20న ఢిల్లీలోని జంతర్ మంతర్ వద్ద జరిగిన విద్యార్థుల నిరసనలో గాయపడిన విద్యార్థి సాహిల్ లోచబ్కు సంబంధించిన కేసులో ఎఫ్ఐఆర్ నమోదు చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ ఆగస్టు 21న న్యూఢిల్లీలోని పార్లమెంట్ స్ట్రీట్ పోలీస్ స్టేషన్ వద్ద రాహుల్ గాంధీ సుదీర్ఘంగా ధర్నా చేపట్టారు. అనంతరం ఢిల్లీ పోలీసులు లోచబ్ ఫిర్యాదుపై ఎఫ్ఐఆర్ నమోదు చేశారు.
నజాఫ్గఢ్కు చెందిన యువ విద్యార్థి లోచబ్ నిరసన సందర్భంగా తనకు అనేక పెల్లెట్ గాయాలు తగిలాయని, కుడి కంటికి చూపు కోల్పోయానని ఆరోపించారు. ప్రమాదకర మార్గాల ద్వారా గాయపరచడం, ప్రాణాలకు లేదా వ్యక్తిగత భద్రతకు ముప్పు కలిగించడం వంటి ఆరోపణలకు సంబంధించిన భారతీయ న్యాయ సంహిత నిబంధనల కింద ఎఫ్ఐఆర్ నమోదైంది.లోచబ్, అతని కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి పోలీస్ స్టేషన్కు వెళ్లిన రాహుల్ గాంధీ, ఫిర్యాదు అధికారికంగా నమోదు అయ్యే వరకు అక్కడే ఉన్నారు. ఎఫ్ఐఆర్ నమోదు కావడం న్యాయం దిశగా తొలి అడుగు మాత్రమేనని ఆయన పేర్కొంటూ, విద్యార్థుల నిరసనలపై బలప్రయోగం చేయడాన్ని ప్రశ్నించారు.ఈ ఘటన రాజకీయ వివాదానికి కూడా దారితీసింది. గాయపడిన విద్యార్థికి న్యాయం, జవాబుదారీతనం కోసం రాహుల్ గాంధీ నిరసన చేపట్టారని కాంగ్రెస్ నేతలు పేర్కొనగా, కేంద్ర మంత్రి ప్రహ్లాద్ జోషి దీనిని రాజకీయ నాటకంగా విమర్శించారు.
అసమ్మతి తెలిపే హక్కు
ఈ ఘటన ప్రజాస్వామ్యంలో అసమ్మతికి ఉన్న స్థానం అనే విస్తృతమైన ప్రశ్నను ముందుకు తెచ్చింది.భారత ప్రజాస్వామ్య చరిత్రలో విద్యార్థి ఉద్యమాలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. విశ్వ విద్యాలయాలు కేవలం విద్యను అందించే కేంద్రాలు మాత్రమే కావు. యువత రాజకీయ చైతన్యాన్ని పెంపొందించుకునే, అధికారాన్ని ప్రశ్నించే, సమాజ భవిష్యత్తుపై భిన్నమైన అభిప్రాయాలను చర్చించే ప్రజాస్వామ్య వేదికలు కూడా.అయితే శాంతియుత నిరసన హక్కుతో పాటు ప్రజా శాంతిని కాపాడే బాధ్యత కూడా ఉంటుంది. అదే సమయంలో, చట్టబద్ధమైన నిరసనలను ప్రభుత్వం సముచితమైన, పరిమితమైన విధానంలో నిర్వహించాల్సిన బాధ్యత కలిగి ఉంటుంది. బలప్రయోగం అధికమైందన్న ఆరోపణలు వస్తే వాటిపై స్వతంత్రంగా దర్యాప్తు జరగడం కూడా అత్యంత అవసరం.ఎఫ్ఐఆర్ నమోదు కావడం నేరం రుజువైనట్లు కాదు. అది చట్టపరమైన ప్రక్రియకు ఆరంభం మాత్రమే. ఆరోపణలపై దర్యాప్తు జరిపి, ఆధారాలను పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. అయితే ఫిర్యాదులను అధికారికంగా నమోదు చేయడానికి సంస్థలు సిద్ధంగా ఉండటం కూడా ప్రజా జవాబుదారీతనంలో కీలకమైన అంశం.
‘భారత భవిష్యత్తు’గా యువత
యువత తరానికి రాజకీయ స్వరంగా తనను తాను నిలబెట్టుకునే ప్రయత్నాన్ని రాహుల్ గాంధీ ఇటీవలి కాలంలో మరింతగా చేస్తున్నారు. యువతను భయపెట్టి మౌనంగా ఉంచలేమని, దేశ భవిష్యత్తును తీర్చిదిద్దడంలో వారు చురుకైన పాత్ర పోషించాలని ఆయన చెబుతున్నారు.ఇది భారత రాజకీయాల్లో మారుతున్న వాస్తవ పరిస్థితిని కూడా ప్రతిబింబిస్తోంది. భారత యువత ఒక భారీ సామాజిక, రాజకీయ, ఎన్నికల శక్తి. అయితే వారి సమస్యలను కేవలం ఎన్నికల లెక్కలకే పరిమితం చేయలేం.నాణ్యమైన విద్య, ఉపాధి, గౌరవప్రదమైన జీవితం, భద్రత, సాంకేతిక అవకాశాలు, తమ జీవితాలను ప్రభావితం చేసే నిర్ణయాల్లో తమకూ భాగస్వామ్యం వంటి అంశాలను యువత కోరుకుంటోంది.అందువల్ల రాజకీయ సవాలు కేవలం ఎన్నికల సమయంలో యువతను సమీకరించడం కాదు. ప్రజాజీవితంలో వారు అర్థవంతంగా పాల్గొనేలా శాశ్వతమైన ప్రజాస్వామ్య వేదికలను సృష్టించడం కూడా.
రాజకీయ సమీకరణకు అతీతంగా
విద్యార్థులతో జరుగుతున్న ఇటీవలి సంభాషణలు రాజకీయ నాయకత్వం పాత్రపై కూడా ఒక పెద్ద ప్రశ్నను లేవనెత్తుతున్నాయి. రాజకీయ పార్టీలు కేవలం ఓట్లు కోరే సంస్థలుగా కాకుండా యువత మాట వినే నిజమైన వేదికలుగా మారగలవా? విద్య, ఉపాధి, భద్రతపై విద్యార్థులు వ్యక్తం చేస్తున్న ఆందోళనలను స్పష్టమైన ప్రజా విధానాలుగా మార్చగలరా? సామాజిక ఉద్యమాలతో రాజకీయ నాయకులు వాటిని నియంత్రించే ప్రయత్నం చేయకుండా నిర్మాణాత్మకంగా కలిసి పనిచేయగలరా?
మహిళా విద్యార్థుల విషయంలో ఈ ప్రశ్నలు మరింత ప్రాధాన్యతను సంతరించుకుంటాయి. వేధింపులు, సురక్షితం కాని రవాణా, ఆర్థిక పరిమితులపై వారు వ్యక్తం చేస్తున్న ఆందోళనలు కేవలం చట్టాలు చేయడం ద్వారా సామాజిక సమానత్వం సాధ్యం కాదని సూచిస్తున్నాయి. దీనికి సంస్థాగత మార్పులు, మెరుగైన ప్రజా మౌలిక వసతులు, సామాజిక దృక్పథాల్లో మార్పు, ఆర్థిక అవకాశాల విస్తరణ అవసరం.
మారుతున్న రాజకీయ సంభాషణ
పుణెలో జరిగిన ‘ఛాత్రోన్ కీ గూంజ్’ కార్యక్రమం నుంచి సాహిల్ లోచబ్కు ఎఫ్ఐఆర్ నమోదు చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ చేపట్టిన నిరసన వరకు రాహుల్ గాంధీ ఇటీవల చేపట్టిన కార్యక్రమాలు సమకాలీన రాజకీయాల్లో పరస్పరం అనుసంధానమైన రెండు విభిన్న కోణాలను ప్రతిబింబిస్తున్నాయి. ఒకటి పౌరుల మాట వినడం—ముఖ్యంగా మరింత స్వేచ్ఛ, భద్రత, ఆర్థిక స్వావలంబన కోరుకుంటున్న యువతుల గొంతుకను వినడం. మరొకటి ప్రభుత్వ సంస్థల నుంచి జవాబుదారీతనం కోరుతున్న పౌరుల పక్షాన నిలబడటం.ఈ రాజకీయ విధానం భవిష్యత్తులో స్థిరమైన ప్రజా మద్దతుగా మారుతుందా లేదా అన్నది కాలమే నిర్ణయించాలి. అయితే విద్యార్థులు లేవనెత్తుతున్న సమస్యలు మాత్రం అంత సులభంగా కనుమరుగయ్యే అవకాశం లేదు.
భారత యువత నుంచి వెలువడుతున్న సందేశం స్పష్టంగా ఉంది: విద్య అందరికీ అందుబాటులో ఉండాలి, క్యాంపస్లు సురక్షితంగా ఉండాలి, మహిళలు తమ జీవితాలపై స్వతంత్రంగా నిర్ణయాలు తీసుకునే హక్కు కలిగి ఉండాలి, పౌరులు భయపడకుండా అధికారాన్ని ప్రశ్నించే స్వేచ్ఛను కలిగి ఉండాలి.భారత ప్రజాస్వామ్యానికి అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రశ్న యువత తరఫున ఎవరు మాట్లాడుతున్నారు అనేది మాత్రమే కాదు. యువత మాట వినడానికి, వారి సమస్యలకు స్పందించడానికి, దేశ భవిష్యత్తును నిర్మించడంలో వారికి అర్థవంతమైన పాత్ర కల్పించడానికి రాజకీయ వ్యవస్థ సిద్ధంగా ఉందా? అన్నదే అసలు ప్రశ్న.
